Ken je persoonlijke prikkels. Hoe beter je weet wélke prikkels jou prikkelen, hoe beter én sneller je kunt reageren op die prikkels. Op die manier kun je overprikkeling beter voorkomen en je talenten vaker inzetten. Je voelt je stabieler, energieker en meer gewaardeerd. Het leven als HSP wordt makkelijker, leuker én lichter!
Drie gevoeligheidsniveaus
Terug naar prikkels en onze zintuigen. Bergsma & Eimers (2021) onderscheiden drie gevoeligheidsniveaus per zintuig. Dat wil zeggen dat je voor elk zintuig op drie verschillende manieren geprikkeld kunt raken:
- Lage drempel (zelfs de kleinste, subtiele prikkels waarnemen)
- Intensiteit (intense, sterke prikkels)
- Complexiteit (gelijktijdig waarnemen van verschillende prikkels via hetzelfde zintuig)
Door per zintuig die gevoeligheidsniveaus af te gaan krijg je inzicht in welke prikkels jou beïnvloeden. Vervolgens kun je makkelijker bedenken hoe je je dagelijks leven en activiteiten kunt aanpassen om zo bepaalde prikkels te verminderen of te vermijden.
Primaire zintuigen & de gevoeligheidsniveaus
Zicht
Het waarnemen van licht en kleur via de ogen.
Lage drempel – Normale, dagelijkse hoeveelheden licht kunnen te veel zijn.
Intensiteit – Overweldigd door felle verlichting.
Complexiteit – Flitsende lichten of lichten van verschillende bronnen, zoals tijdens een festival of concert.
Gehoor
Het waarnemen van geluid via de oren.
Lage drempel – Zachte geluiden zijn storend. Denk bijvoorbeeld aan: een zoemende koelkast.
Intensiteit – Overweldigd door harde geluiden.
Complexiteit – Een intense mix van verschillende geluiden. Denk aan: een kantoortuin, een druk café of een kermis.
Tast
Het waarnemen van druk, temperatuur en pijn via de huid.
Lage drempel – Subtiele prikkels op de huid waarnemen. Denk aan: labels in kleding en structuren van kleding.
Intensiteit – Sterke last van heftige prikkels. Denk aan: de hitte van de zon of pijn.
Complexiteit – Irritatie bij het ervaren van meerdere tastprikkels tegelijkertijd. Denk aan: geaaid worden terwijl je pijn hebt.
Reuk
Het waarnemen van geuren via de neus.
Lage drempel – Subtiele geuren opmerken en als storend ervaren.
Intensiteit – Sterke geuren als overweldigend ervaren.
Complexiteit – Meerdere geuren tegelijk als storend ervaren.
Smaak
Het waarnemen van smaken via de tong.
Lage drempel – Subtiele details in de mond opmerken.
Intensiteit – Intense smaken zijn storend.
Complexiteit – Het vervelend vinden verschillende smaken tegelijk te proeven.
Inzicht in jouw persoonlijke prikkels
Welke zintuigen, in combinatie met welk gevoeligheidsniveau is voor jou het meest uitdagend? Zodra je dat in kaart brengt kun je naar je dagelijks leven gaan kijken en zul je zien welke momenten of activiteiten je het meeste energie kosten. Met die informatie kun je vervolgens je privé en werk omgeving gaan aanpassen zodat het nog beter aansluit op jouw behoeften.
Persoonlijk Prikkel Preventie Plan
Bergsma & Eimers (2021) onderscheiden naast de primaire zintuigen overigens nog vijf andere zintuigen zoals bijvoorbeeld proprioceptie en evenwichtszin. En ook hebben ze een aantal opdrachten ontwikkeld waarmee je jouw persoonlijke prikkels in kaart kunt brengen. Wil je daar meer over weten? Kijk dan vooral even naar het Persoonlijk Prikkel Preventie Plan dat ze hebben ontwikkeld.
Tips per zintuig om prikkels te verminderen
Zodra je weet wat jou prikkeld kun je aan de slag met het beperken van deze prikkels. In een volgend artikel nemen we je mee in een rijtje tips per zintuig om prikkels te verminderen of te verzachten.
Wil je meer weten over overprikkeling en prikkels? Dan vind je de volgende artikelen wellicht interessant:
- Overprikkeling voorkomen, mee doen aan drukke evenementen
- Eerste hulp bij overprikkeling
- Genieten van de feestdagen zonder overprikkeling – 5 tips
- Massage, een medicijn tegen overprikkeling en onderprikkeling
Bron: Bergsma & Eimers (2021) – Hoogsensitief.NL
Photo by Richárd Ecsedi on Unsplash
