Photo by Giorgio Trovato on UnsplashHerken je dat gevoel: overweldigd zijn én je tegelijk vervelen? Als je hoogsensitief bent, met een grote behoefte aan prikkels (HSP HSS en/of Hoogbegaafd), ben je waarschijnlijk wel eens tegen deze vreemde paradox aangelopen. Hoe kan dat, en belangrijker nog: wat kun je eraan doen?
De High Sensation Seeker
Laten we eerst even teruggaan naar wat HSS betekent.
Heb je mijn eerdere artikel hierover al gelezen? In Hoogsensitief en toch dol op prikkels leg ik uitgebreid uit wat ‘HSS zijn’ precies inhoudt.
Als je een High Sensation Seeker bent, heb je een sterke drang naar nieuwe indrukken en intense ervaringen. Maar tegelijkertijd verlang je ook naar rust, overzicht en kalmte. Die combinatie kan flink botsen, alsof je met één voet op het gaspedaal staat en met de andere op de rem trapt. Dit gevoel kan zich afwisselen, de ene dag heb je meer behoefte aan rust, de andere dag verlang je meer naar actie. Maar soms gebeurt het allebei tegelijk: je voelt je overprikkeld en verveeld. Wat dan?
Overprikkeling en onderprikkeling
Allereerst is het belangrijk om te weten dat overprikkeling en onderprikkeling twee heel verschillende dingen lijken, maar dat ze zich vaak op soortgelijke manieren uiten. Bijvoorbeeld door middel van stress, angst, slapeloosheid, heftige emoties en vermoeidheid. Daardoor kan het moeilijk te herkennen zijn of je nou met overprikkeling of onderprikkeling te maken hebt. Om het onderscheid te kunnen begrijpen is het nodig om te weten dat er verschillende soorten prikkels zijn.
Vier soorten prikkels
Je kunt prikkels grofweg onderverdelen in vier categorieën:
– Zintuiglijk (licht, geluid, geur, aanraking)
– Sociaal (interactie, groepsdynamiek)
– Mentaal (denkwerk, inspiratie, uitdagingen)
– Lichamelijk (beweging, inspanning, spanning)
Dit kan betekenen dat je bijvoorbeeld overprikkeld bent op de sociale prikkel, terwijl je op de mentale prikkel onderprikkeld bent. En wanneer je niet weet dat je zowel over- als onderprikkeld bent, loop je het risico om een van de twee te gaan verergeren. Symptomen van onderprikkeling lijken namelijk vaak op overprikkeling. Zo geeft het lichaam bij onderprikkeling ook een stressreactie af. Het gevolg: je gaat bijvoorbeeld rust nemen, terwijl je juist positieve mentale prikkels nodig hebt. Als je hier te lang mee doorgaat, kun je zelfs in een negatieve spiraal raken en in een depressie en/of burn-out of bore-out belanden.
Leer jezelf kennen
Het is dan ook superbelangrijk dat je jezelf goed leert kennen, zodat je daarmee de signalen van overprikkeling en onderprikkeling sneller herkent.
Een mooie opdracht is dan ook om het volgende schema voor jezelf te maken.
Opdracht Overprikkeld en onderprikkeld zijn herkennen
- Maak een tabel met drie rijen en twee kolommen, zoals hieronder.
- Schrijf in de tweede kolom op welke signalen jouw lichaam je geeft bij overprikkeling en onderprikkeling.
Wat voel je fysiek? Wat voel je mentaal? Wat doet het met je stemming? Wat doet het met je concentratie? Etc. Probeer al enigszins verschil te gaan zien tussen de twee soorten prikkeling. - Schrijf nu in de tweede kolom op wat je behoefte is op het moment dat je overprikkeld bent en wanneer je onderprikkeld bent. Wat heb jij op dat moment nodig om je weer goed te voelen? Kijk ook naar de vier soorten prikkels zoals hierboven genoemd. Heb je behoefte aan rust, of juist aan inspiratieprikkels? Heb je behoefte aan lichamelijke inspanning of aan juist mentale uitdaging? Etc.
| Situatie | Signalen | Behoeften |
| Overprikkeling | – Ik voel me… moe (uitgeput) – Ik voel me… opgejaagd – Ik voel me… neerslachtig – ‘Het glas is halfleeg’ – Mijn lontje is kort – Ik ervaar druk op de borst – Etc. | – Slapen – Een lege agenda – …
|
| Onderprikkeling | – Ik voel me… moe (lamlendig) – Ik voel me… mentaal ‘leeg’ – Ik voel me… onrustig – Ik voel me… ontevreden – Mijn lontje is kort – Ik voel me… chagrijnig – Etc. | – Mentale uitdaging – Creativiteit – Sociale interactie – Zingeving – … |
Door het maken van deze opdracht zul je sneller de signalen van je lichaam gaan herkennen én heb je al van tevoren een plan gemaakt hoe je zo snel mogelijk weer kunt herstellen.
Je ontdekt wanneer en van welke prikkels je overvoerd raakt, en wat je nodig hebt om op te laden en te ontladen. Maar ook welke prikkels jou de juiste energie geven, zodat je onderprikkeling kunt voorkomen. Als je dat weet, kun je meer balans vinden en beter voor jezelf zorgen. Je hoeft dan niet te kiezen tussen gas geven of remmen, maar leert schakelen op jouw tempo.
Ondersteuning
Loop je hierin vast en kun je wel wat ondersteuning gebruiken? In onze praktijk helpen we mensen zoals jij om weer grip te krijgen op de balans tussen prikkels en rust. Hieronder kun je een vrijblijvend kennismakingsgesprek inplannen.
Meer lezen over overprikkeling? Het boek Prikkels bijten niet! van Saskia Klaaysen is een aanrader.
Photo by Joanna Kosinska on Unsplash 
