In het kort: Als HSP verwerk je prikkels dieper, dus kost een gewone dag je meer energie en heb je meer hersteltijd nodig. Maar herstellen doe je op twee manieren: ontprikkelen, waarbij je de toevoer vermindert zodat je hoofd kan bijwerken, en ontladen, waarbij je de spanning uit je lijf laat. Welke je nodig hebt, verschilt per moment.
Hoogsensitieve personen hebben een verhoogde gevoeligheid voor prikkels en verwerken die prikkels diepgaand. Daarbij gebruiken ze letterlijk meer breingebieden dan iemand die niet hoogsensitief is — dat is in hersenonderzoek van Acevedo en collega’s (2014) zichtbaar gemaakt. En wanneer iets inspanning kost, moet er ook herstel plaatsvinden. Daar komt de term hersteltijd om de hoek kijken.
Waarom heb je als HSP meer hersteltijd nodig?
Je kunt je misschien wel voorstellen dat die diepe verwerking best wat vraagt van de hersenen van een HSP. Het kost meer tijd én meer energie. En omdat je als HSP ook méér prikkels oppikt, vraagt dat nóg meer inspanning — en dus nóg meer energie.
Daarom zijn herstelmomenten gedurende de dag essentieel om overprikkeling te voorkomen. Overprikkeling is namelijk niets anders dan: te veel prikkels over een bepaalde periode voor de hersenen om te verwerken. Voldoende hersteltijd gedurende de dag voorkomt dat je ’s avonds uitgeput op de bank ploft. Je houdt daardoor overdag meer energie over, met als gevolg dat je veel meer plezier in je leven gaat hebben.
Ontprikkelen of ontladen: wat heb jij nu nodig?
Herstellen doe je op twee manieren, en ze werken op verschillende momenten.
Ontprikkelen doe je door de toevoer te verminderen. Minder licht, minder geluid, minder mensen, minder input. Je brein krijgt dan eindelijk de ruimte om bij te werken wat er die dag al binnenkwam, want verwerken lukt nauwelijks zolang er van alles bij blijft komen. Dit heb je nodig als je hoofd overvol zit en alles te veel wordt.
Ontladen doe je door de spanning die zich in je lijf heeft opgebouwd eruit te laten. Als HSP ben je gevoeliger voor stress, dus die spanning loopt sneller op dan bij een ander — en adrenaline verdwijnt niet vanzelf door stil te gaan zitten. Bewegen, praten, schrijven, iets met je handen doen: het helpt allemaal om die lading kwijt te raken. Dit heb je nodig als je onrustig of gespannen bent.
Zit je vol en ben je moe, dan ontprikkel je. Ben je gespannen of juist leeg, dan ontlaad je.
Vol zitten merk je doordat alles te hard binnenkomt: je lontje is kort, je wordt moe van gezelschap en je wilt vooral dat het even stil is. Opgebouwde spanning merk je juist aan onrust — je kunt niet stilzitten, je blijft malen, of je bent uitgeput maar komt nergens toe.
Zit je echt hoog in je stress, dan werkt stilzitten trouwens vaak averechts — je gaat alleen maar harder malen. Ontlaad dan eerst iets van die spanning en zoek daarna pas de rust op.
Dat onderscheid scheelt je een hoop zoeken. Want als je hoofd overvol is en je gaat sporten in een drukke sportschool, komt er alleen maar meer bij. En als je onrustig bent en je gaat in een donkere kamer liggen, ga je vooral piekeren.
Welke prikkels bij jou het hardst binnenkomen verschilt trouwens per persoon. Daarover lees je meer in het artikel over prikkelgevoeligheid.
Hoe vaak en hoe lang heb je hersteltijd nodig?
Liever vaker en kort dan minder vaak en lang. Een paar keer vijf tot tien minuten verspreid over je dag doet meer voor je dan één uur op zondagmiddag, omdat je dan voorkomt dat het zich opstapelt.
Een bruikbare vuistregel: bouw een herstelmoment in na elk blok waarin je veel prikkels hebt opgedaan. Na een vergadering, na de supermarkt, na een gesprek dat veel van je vroeg. Niet pas als je merkt dat het te veel wordt, want dan ben je eigenlijk al te laat.
En hoe langer en intenser de prikkels waren, hoe meer hersteltijd je nodig hebt. Een drukke werkdag vraagt om meer dan een rustige ochtend.
Manieren om te ontprikkelen
Sensorische rust
Soms heb je even een plek nodig waar weinig gebeurt. Dat hoeft echt geen verduisterde kamer te zijn — een opgeruimde woonkamer zonder televisie aan is vaak al genoeg. Het gaat erom dat er een tijdje niets nieuws bij komt, zodat je hoofd kan bijwerken wat er al binnen is.
Een powernap
Voor sommigen doet een korte powernap van tien tot twintig minuten wonderen. Je brein krijgt even de kans om te resetten, waardoor je je daarna verfrist voelt. Let wel op dat hij niet te lang duurt, want dat kan je slaapritme verstoren.
Korte pauzes gedurende de dag
Als HSP doe je er goed aan om meerdere korte pauzes in te lassen tijdens je dag. Die hoeven echt niet lang te zijn. Even een kopje thee drinken is genoeg: aan je bureau, buiten in de zon of thuis op de bank. Twee minuten doet al wat, zolang je het maar regelmatig doet.
Meditatie en ademhalingsoefeningen
Meditatie en bewuste ademhaling kalmeren je zenuwstelsel, verlagen je hartslag en helpen je weer in balans te komen. Een paar minuten per dag maken al verschil in hoe je je voelt.
Manieren om te ontladen
Wandelen in de natuur
De natuur heeft een kalmerend effect op het zenuwstelsel van HSP. Een wandeling in het park, het bos of langs het water helpt je om te aarden. Het fysieke bewegen in een rustige omgeving vermindert stresshormonen, en het voelen van wind en kou brengt je weer wat meer in je lijf.
Iets maken met je handen
Tekenen, schilderen, schrijven, een puzzel, tuinieren of koken: veel HSP merken dat ze hier prikkels mee verwerken en tegelijk weer opladen. Je bent ergens mee bezig zonder dat het iets van je vraagt, en wat er die dag aan emoties binnenkwam krijgt ondertussen de ruimte.
Rustige beweging
Lichte beweging zoals yoga of tai chi laat je fysiek actief zijn zonder de stress en adrenaline van intensieve training. Het grootste voordeel zit hem voor HSP in iets anders: doordat je je aandacht bij je ademhaling en je bewegingen houdt, keert die aandacht naar binnen. En juist daar zit voor veel hoogsensitieve mensen de winst, omdat je aandacht normaal gesproken de hele dag naar buiten gaat.
Lukt het niet om die momenten er echt in te krijgen?
De meeste HSP weten na het lezen van zo’n lijstje prima wát ze zouden moeten doen. Waar het misgaat is het inpassen: je plant het in, en dan komt er iets tussen. Of je merkt pas dat je herstel nodig had toen je al leeg was.
Daar kijken we in een coachtraject naar. Niet om er nog een to-do bij te verzinnen, maar om uit te zoeken waar jouw energie precies weglekt en wat er in jouw dag wél past. Plan hieronder vrijblijvend een kennismakingsgesprek in, dan kijken we samen of dat je verder helpt.
Tot slot
Hersteltijd inbouwen is geen extra taak op je lijstje, maar de voorwaarde om de rest van dat lijstje vol te houden. Probeer verschillende dingen uit en ontdek wat bij jou werkt, zodat het onderdeel wordt van hoe je je dag indeelt in plaats van iets waar je steeds aan moet denken.
Je hoeft je leven er niet kleiner voor te maken. Je kiest alleen bewuster wanneer je iets binnenlaat en wanneer je even de deur dichtdoet.
Bron
Acevedo, B. e.a. (2014). The highly sensitive brain: an fMRI study of sensory processing sensitivity and response to others’ emotions. Brain and Behavior, 4(4), 580–594. Bekijk het onderzoek
Photo by Alisa Anton on Unsplash
Photo by Bruno Nascimento on Unsplash
Photo by Joanna Kosinska on Unsplash 
