Alles wat je moet weten over HSP en erfelijkheid

Hoogsensitiviteit wordt vaak afgedaan als een soort hype of gril, of zelfs als een stoornis of als zweverig gedoe. Jij en ik weten natuurlijk wel beter. Maar hoe zit dat eigenlijk met HSP en erfelijkheid?

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat hoogsensitiviteit wel degelijk een meetbaar, erfelijk en neurologisch onderbouwd persoonlijkheidskenmerk is. Een kenmerk dat bij zo’n 15 tot 20 procent van de mensen voorkomt en dus ook wordt doorgegeven van generatie op generatie. Wat is er precies uit dat wetenschappelijk onderzoek gekomen? Hoe zit die erfelijkheid in elkaar en waarom is dit kenmerk juist heel erg nuttig?

HSP en de werking van het brein

Er zijn heel veel verschillende onderzoeken gedaan naar HSP en de werking van het brein. De bekendste komt van de Amerikaans klinisch psychologe Elaine Aron, die ook het eerste boek over HSP heeft geschreven (Hoogsensitieve personen). Deze studies tonen aan dat het brein van HSP anders werkt. Zo is er namelijk sprake van verhoogde activiteit in gebieden die betrokken zijn bij diepgaande verwerking, empathie en aandacht, zoals de insula, cingulate cortex en prefrontale hersengebieden.

Deze gebieden verwerken prikkels diepgaander en genuanceerder. Zelfs neutrale of subtiele signalen worden intenser verwerkt. Dit verklaart waarom HSP sneller overprikkeld raken, maar ook waarom ze sneller verbanden leggen, emoties bij anderen aanvoelen en sterk reageren op sferen en subtiliteiten.

HSP als persoonlijkheidskenmerk

HSP wordt soms gezien als een psychisch probleem of stoornis. Wetenschappelijk gezien is het echter juist precies het tegenovergestelde. HSP wordt in de wetenschap ook wel ‘Sensory Processing Sensitivity’ (SPS) genoemd. Een aangeboren persoonlijkheidskenmerk dat bij zo’n 15 tot 20 procent van de bevolking voorkomt. Het komt bij zowel mannen als vrouwen voor, en zelfs bij meer dan honderd diersoorten! Het is dus geen aandoening of stoornis en moet daarnaast ook niet gezien worden als iets goeds of slechts, maar als een neutrale karaktereigenschap. De toevoeging ‘hoog’ betekent alleen maar in mate, niet als waardeoordeel over iemands persoonlijkheid en capaciteiten.

HSP en de evolutionaire waarde

Zoals hierboven gezegd, komt hoogsensitiviteit ook voor bij dieren. Onderzoekers hebben onderzoek gedaan bij zo’n honderd diersoorten, waaronder apen, honden, paarden, geiten en katten. Uit het onderzoek bleek dat ook 20 procent van deze dieren hoogsensitief is. Dat heeft een belangrijke evolutionaire waarde. Voor het voortbestaan van de soort is het namelijk goed als een kleiner gedeelte voorzichtig en analyserend van aard is. Zij zijn scherper op het bespeuren van gevaar en leggen verbanden met eerdere ervaringen. Ze hebben het belang van de groep voorop staan. De hoogsensitieve dieren merken meer subtiele signalen uit de omgeving op en kunnen zo eerder gevaar signaleren.

Dit zie je ook terug in mensen. Er wordt vermoed dat HSP vroeger verkenners waren die erop uitgestuurd werden om een veilige plek voor de groep te vinden. Daarvoor is het belangrijk dat je snel veel informatie kunt verwerken. Verkenners waren daardoor vaak alleen, maar hielden zich zo wel bezig met de zorg voor anderen. Dat wordt nu ook nog heel vaak als kenmerk genoemd. HSP hebben een grotere behoefte om even alleen te zijn dan niet-HSP. Tegelijk staan ze vaak nog wel in dienst van anderen. Ze kunnen meestal moeilijk nee zeggen als er een beroep op hen wordt gedaan en hebben een bovenmatig rechtvaardigheidsgevoel.

HSP en erfelijkheid

De evolutionaire waarde is ook waarom het belangrijk is dat dit persoonlijkheidskenmerk wordt doorgegeven aan het nageslacht. Het is namelijk altijd handig om een paar hoogsensitieven in je groep te hebben die de omgeving in de gaten houden en snel onregelmatigheden bespeuren. Hoogsensitiviteit is dan ook erfelijk, wat betekent dat bij je geboorte al vaststaat of je HSP bent. Je kunt niet een beetje HSP zijn en het kan ook niet later komen: je bent het of je bent het niet.

Bovendien is uit onderzoek gebleken dat wanneer iemand in de familie HSP is, een of beide ouders dat ook zijn. Dit is onder andere af te leiden uit het zogenaamde 5-HTTLPR-gen, dat vaker bij HSP voorkomt. Het gen beïnvloedt het vervoer van serotonine, wat kan bijdragen aan de gevoeligheid en verwerking van prikkels.

Wil je weten hoe je kunt profiteren van je talenten als HSP? Of wil je meer inzicht krijgen in dit persoonlijkheidskenmerk? In onze praktijk kunnen we je hiermee helpen. Plan hieronder vrijblijvend een kennismakingsgesprek in.

Bronnen

hspmagazine.nl/genen/
hoogsensitief.nl/15-wetenschappelijke-feiten-over-hoogsensitiviteit/
hspcoachmaaike.nl/hoogsensitiviteit-hsp-wetenschappelijk-bewezen
yunio.nl/opvoedvragen/hoogsensitief-hsp/
Elaine Aron, Hoogsensitieve personen (2011)