Berichten

In het kort: Doomscrollen is eindeloos blijven hangen in negatieve of verontrustende content, wat je stemming drukt. Bloomscrollen is het tegenovergestelde: bewust kiezen voor content die je energie geeft. Voor HSP is dat extra waardevol, want digitale prikkels komen net zo intens binnen als fysieke en kosten meer tijd om te verwerken. Met een paar concrete stappen stuur je je feed — en je energie — actief bij.

Je kent het vast wel: je pakt je telefoon op om even iets op te zoeken en plotseling zit je vast in een eindeloze stroom van filmpjes, posts en berichten. Influencers die je een nieuw product aanprijzen, fitte mensen die vertellen wat ze allemaal (niet) eten op een dag, heftige nieuwsberichten, ogenschijnlijk perfecte levens. Je was eigenlijk van plan om maar even je telefoon te checken, maar je kunt je niet losmaken van de overdaad aan filmpjes en je begint je steeds gestrester te voelen. Maar wat als je sociale media ook op een andere manier kunt gebruiken? Niet om jezelf verder op te jagen, maar juist om je goed te voelen? Dat heet bloomscrollen: bewust kiezen voor content die je energie geeft in plaats van leegtrekt. En hoe kun je dit als HSP in je voordeel gebruiken?

Wat is het verschil tussen doomscrollen en bloomscrollen?

Misschien ben je wel bekend met het fenomeen doomscrollen: het gedachteloos blijven scrollen door negatieve, verontrustende of stressvolle berichten waarbij je vaak niet doorhebt dat je er al veel te lang mee bezig bent. Het scrollen geeft je telkens een nieuw shot dopamine, waardoor je er niet mee kunt stoppen en het zelfs verslavend kan werken. Onderzoek van Harvard Health Publishing laat zien dat doomscrollen kan bijdragen aan een afname van levensvoldoening en aan een slechtere geestelijke gezondheid.

Er is echter een alternatief voor doomscrollen, namelijk bloomscrollen. Hierbij kijk je bewust naar positieve content: dingen die je inspireren, je helpen ontspannen, je opvrolijken, die educatief zijn, je energie geven of je zelfs met anderen verbinden. Op deze manier neem je zelf meer de regie over wat je online tot je neemt en wat daadwerkelijk bijdraagt aan jouw welzijn. Het betekent niet zozeer dat je dan minder scrolt, maar dat je je bewuster bent van wat je aandacht krijgt. Psychology Today beschrijft bijvoorbeeld onderzoek waaruit blijkt dat je je kalmer en meer gefocust kunt voelen na het bekijken van een dierenfilmpje. En een filmpje waarin een vorm van vriendelijkheid naar anderen (of jezelf) toe wordt getoond, kan symptomen van depressie en angst verminderen.

Waarom is bloomscrollen interessant voor HSP?

Bloomscrollen kan voor veel mensen positief bijdragen aan hun gezondheid. Voor HSP zou het echter nog een groter effect kunnen hebben. Als HSP ben je gevoeliger voor prikkels uit je omgeving — en dat geldt net zo goed voor digitale prikkels. Dat komt doordat je als HSP informatie dieper verwerkt, het kenmerk dat Elaine Aron aan de basis van hoogsensitiviteit legde. Een eindeloze stroom heftige nieuwsberichten, hoogtepunten in het leven van anderen, emoties en intense beelden kunnen daardoor behoorlijk intens binnenkomen. Omdat je als HSP meer tijd nodig hebt om al die prikkels te verwerken, kunnen die gevoelens en indrukken soms langer blijven hangen dan je wilt. Dit kan gevolgen hebben voor je stemming; je kunt je somberder en gestrester voelen. Daarom kan het helpen om ook voor je sociale media bewustere keuzes te maken in welke content je tot je neemt, zodat je je zenuwstelsel niet verder belast, maar juist tot rust brengt.

Hoe ga je van doomscrollen naar bloomscrollen?

Om te onderzoeken of je vaker aan het doomscrollen dan aan het bloomscrollen bent, kun je het volgende doen:

  1. Kijk kritisch naar je feed. Welke accounts volg je, en welke maken je onrustig?
  2. Train je algoritme. Geef aan dat je minder van dit soort content wilt zien.
  3. Herken wat je wél een fijn gevoel geeft. Waar word je rustig, blij of nieuwsgierig van? Blijf er wat langer bij hangen, volg het account, like de post of laat een reactie achter. Zo leer je je algoritme dat dit is wat je op je feed wilt zien.
  4. Houd je schermtijd in de gaten. Check in je instellingen hoeveel tijd je dagelijks op social media doorbrengt en zet eventueel een timer op bepaalde apps. Je krijgt dan 5 minuten voordat de tijd verloopt een waarschuwing, waarna de app sluit en je hem pas de volgende dag weer kunt openen.

Je hoeft het trouwens niet allemaal heel serieus te nemen. Het idee van bloomscrollen is niet dat je alleen maar positieve of ‘nuttige’ content tot je mag nemen. Het is niet iets wat je perfect moet doen. Het gaat erom dat je je bewuster wordt van het effect dat digitale prikkels op je hebben. Je mag dus gewoon de hele tijd kattenfilmpjes kijken als dat jou blij maakt.

Je hoeft dus ook niet volledig te stoppen met sociale media. Je kunt wel onderzoeken wat het bekijken van online content doet met je energie en stemming. En net zoals je als HSP kunt leren herkennen welke fysieke prikkels je energie kosten, kun je ook leren herkennen welke digitale prikkels dat doen. Welke content laat jou opbloeien en welke laat je juist leeglopen? Zie het als zelfzorg, maar dan op digitaal vlak. Je hoeft je scrollgedrag niet kleiner te maken. Wel bewuster.

Bewuster leven kun je leren

Wil jij leren beter naar je behoeften en grenzen te luisteren? Heb je hulp nodig om te onderzoeken wat jou energie geeft en wat je juist laat leeglopen? In onze praktijk helpen we je graag. Deel met ons waar je tegenaan loopt, wij vertellen eerlijk of onze HSP coaching daarbij helpt. Geen verplichtingen, geen verkooppraatje, gewoon even kennismaken en sparren.

Plan je kennismakingsgesprek →

Verder lezen

Bronnen
The Guardian — How digital media turned us all into dopamine addicts
Harvard Health — Doomscrolling dangers
Psychology Today — Why bloomscrolling could be good for you

In het kort: Als HSP verwerk je prikkels dieper, dus kost een gewone dag je meer energie en heb je meer hersteltijd nodig. Maar herstellen doe je op twee manieren: ontprikkelen, waarbij je de toevoer vermindert zodat je hoofd kan bijwerken, en ontladen, waarbij je de spanning uit je lijf laat. Welke je nodig hebt, verschilt per moment.

Hoogsensitieve personen hebben een verhoogde gevoeligheid voor prikkels en verwerken die prikkels diepgaand. Daarbij gebruiken ze letterlijk meer breingebieden dan iemand die niet hoogsensitief is — dat is in hersenonderzoek van Acevedo en collega’s (2014) zichtbaar gemaakt. En wanneer iets inspanning kost, moet er ook herstel plaatsvinden. Daar komt de term hersteltijd om de hoek kijken.

Waarom heb je als HSP meer hersteltijd nodig?

Je kunt je misschien wel voorstellen dat die diepe verwerking best wat vraagt van de hersenen van een HSP. Het kost meer tijd én meer energie. En omdat je als HSP ook méér prikkels oppikt, vraagt dat nóg meer inspanning — en dus nóg meer energie.

Daarom zijn herstelmomenten gedurende de dag essentieel om overprikkeling te voorkomen. Overprikkeling is namelijk niets anders dan: te veel prikkels over een bepaalde periode voor de hersenen om te verwerken. Voldoende hersteltijd gedurende de dag voorkomt dat je ’s avonds uitgeput op de bank ploft. Je houdt daardoor overdag meer energie over, met als gevolg dat je veel meer plezier in je leven gaat hebben.

Ontprikkelen of ontladen: wat heb jij nu nodig?

Herstellen doe je op twee manieren, en ze werken op verschillende momenten.

Ontprikkelen doe je door de toevoer te verminderen. Minder licht, minder geluid, minder mensen, minder input. Je brein krijgt dan eindelijk de ruimte om bij te werken wat er die dag al binnenkwam, want verwerken lukt nauwelijks zolang er van alles bij blijft komen. Dit heb je nodig als je hoofd overvol zit en alles te veel wordt.

Ontladen doe je door de spanning die zich in je lijf heeft opgebouwd eruit te laten. Als HSP ben je gevoeliger voor stress, dus die spanning loopt sneller op dan bij een ander — en adrenaline verdwijnt niet vanzelf door stil te gaan zitten. Bewegen, praten, schrijven, iets met je handen doen: het helpt allemaal om die lading kwijt te raken. Dit heb je nodig als je onrustig of gespannen bent.

Zit je vol en ben je moe, dan ontprikkel je. Ben je gespannen of juist leeg, dan ontlaad je.

Vol zitten merk je doordat alles te hard binnenkomt: je lontje is kort, je wordt moe van gezelschap en je wilt vooral dat het even stil is. Opgebouwde spanning merk je juist aan onrust — je kunt niet stilzitten, je blijft malen, of je bent uitgeput maar komt nergens toe.

Zit je echt hoog in je stress, dan werkt stilzitten trouwens vaak averechts — je gaat alleen maar harder malen. Ontlaad dan eerst iets van die spanning en zoek daarna pas de rust op.

Dat onderscheid scheelt je een hoop zoeken. Want als je hoofd overvol is en je gaat sporten in een drukke sportschool, komt er alleen maar meer bij. En als je onrustig bent en je gaat in een donkere kamer liggen, ga je vooral piekeren.

Welke prikkels bij jou het hardst binnenkomen verschilt trouwens per persoon. Daarover lees je meer in het artikel over prikkelgevoeligheid.

Hoe vaak en hoe lang heb je hersteltijd nodig?

Liever vaker en kort dan minder vaak en lang. Een paar keer vijf tot tien minuten verspreid over je dag doet meer voor je dan één uur op zondagmiddag, omdat je dan voorkomt dat het zich opstapelt.

Een bruikbare vuistregel: bouw een herstelmoment in na elk blok waarin je veel prikkels hebt opgedaan. Na een vergadering, na de supermarkt, na een gesprek dat veel van je vroeg. Niet pas als je merkt dat het te veel wordt, want dan ben je eigenlijk al te laat.

En hoe langer en intenser de prikkels waren, hoe meer hersteltijd je nodig hebt. Een drukke werkdag vraagt om meer dan een rustige ochtend.

Manieren om te ontprikkelen

Sensorische rust

Soms heb je even een plek nodig waar weinig gebeurt. Dat hoeft echt geen verduisterde kamer te zijn — een opgeruimde woonkamer zonder televisie aan is vaak al genoeg. Het gaat erom dat er een tijdje niets nieuws bij komt, zodat je hoofd kan bijwerken wat er al binnen is.

Een powernap

Voor sommigen doet een korte powernap van tien tot twintig minuten wonderen. Je brein krijgt even de kans om te resetten, waardoor je je daarna verfrist voelt. Let wel op dat hij niet te lang duurt, want dat kan je slaapritme verstoren.

Korte pauzes gedurende de dag

Als HSP doe je er goed aan om meerdere korte pauzes in te lassen tijdens je dag. Die hoeven echt niet lang te zijn. Even een kopje thee drinken is genoeg: aan je bureau, buiten in de zon of thuis op de bank. Twee minuten doet al wat, zolang je het maar regelmatig doet.

Meditatie en ademhalingsoefeningen

Meditatie en bewuste ademhaling kalmeren je zenuwstelsel, verlagen je hartslag en helpen je weer in balans te komen. Een paar minuten per dag maken al verschil in hoe je je voelt.

Manieren om te ontladen

Wandelen in de natuur

De natuur heeft een kalmerend effect op het zenuwstelsel van HSP. Een wandeling in het park, het bos of langs het water helpt je om te aarden. Het fysieke bewegen in een rustige omgeving vermindert stresshormonen, en het voelen van wind en kou brengt je weer wat meer in je lijf.

Iets maken met je handen

Tekenen, schilderen, schrijven, een puzzel, tuinieren of koken: veel HSP merken dat ze hier prikkels mee verwerken en tegelijk weer opladen. Je bent ergens mee bezig zonder dat het iets van je vraagt, en wat er die dag aan emoties binnenkwam krijgt ondertussen de ruimte.

Rustige beweging

Lichte beweging zoals yoga of tai chi laat je fysiek actief zijn zonder de stress en adrenaline van intensieve training. Het grootste voordeel zit hem voor HSP in iets anders: doordat je je aandacht bij je ademhaling en je bewegingen houdt, keert die aandacht naar binnen. En juist daar zit voor veel hoogsensitieve mensen de winst, omdat je aandacht normaal gesproken de hele dag naar buiten gaat.

Lukt het niet om die momenten er echt in te krijgen?

De meeste HSP weten na het lezen van zo’n lijstje prima wát ze zouden moeten doen. Waar het misgaat is het inpassen: je plant het in, en dan komt er iets tussen. Of je merkt pas dat je herstel nodig had toen je al leeg was.

Daar kijken we in een coachtraject naar. Niet om er nog een to-do bij te verzinnen, maar om uit te zoeken waar jouw energie precies weglekt en wat er in jouw dag wél past. Plan hieronder vrijblijvend een kennismakingsgesprek in, dan kijken we samen of dat je verder helpt.

Plan je kennismakingsgesprek

Tot slot

Hersteltijd inbouwen is geen extra taak op je lijstje, maar de voorwaarde om de rest van dat lijstje vol te houden. Probeer verschillende dingen uit en ontdek wat bij jou werkt, zodat het onderdeel wordt van hoe je je dag indeelt in plaats van iets waar je steeds aan moet denken.

Je hoeft je leven er niet kleiner voor te maken. Je kiest alleen bewuster wanneer je iets binnenlaat en wanneer je even de deur dichtdoet.

Bron

Acevedo, B. e.a. (2014). The highly sensitive brain: an fMRI study of sensory processing sensitivity and response to others’ emotions. Brain and Behavior, 4(4), 580–594. Bekijk het onderzoek

In het kort: Hoogsensitief zijn en social media gaan niet vanzelf samen. Social media put hoogsensitieve mensen niet alleen uit door de hoeveelheid prikkels, maar vooral doordat het je aandacht structureel naar buiten trekt — naar wat anderen vinden, doen en laten zien. Dat is precies de beweging waar HSP van nature al gevoelig voor zijn. Hieronder lees je hoe dat werkt en wat je ermee kunt.

In mei plaatste ik mijn laatste bericht op Instagram. Niet na een besluit met een datum eronder, maar het hield gewoon op.

Wat eraan voorafging: elke ochtend de vraag wat ik die dag zou gaan delen. En daarachteraan de rest. Wie zit hierop te wachten? Is dit goed genoeg? Kan het korter, anders, beter? Maakt het uit wat mensen ervan vinden?

Dat klinkt als uren piekeren, maar zo gaat het niet. Het gebeurt in een split second. Tien keer per dag, heel kort, heel intens. En daar loopt mijn hoofd op leeg, en dan heb ik nog niet eens iets gepost. Dan moet dát proces van maken, schaven en publiceren nog beginnen.

Dit artikel gaat trouwens niet over mij. Het gaat over wat daaronder zit, want ik hoor dit verhaal in andere vorm regelmatig terug in onze praktijk. En wat ik je over hoogsensitief zijn en social media wil vertellen, is iets anders dan wat je er meestal over leest.

Waarom kost social media jou als hoogsensitief persoon meer dan een ander?

Hoogsensitiviteit betekent dat je informatie dieper verwerkt. Aron en Aron beschreven het in 1997 voor het eerst als een eigenschap op zich, en diepere verwerking geldt inmiddels als het kernkenmerk: niet dat je méér binnenkrijgt, maar dat je er meer mee doet.

Interessanter wordt het als je kijkt waar dat sterker gebeurt. In een hersenonderzoek van Acevedo en collega’s (2014) keken deelnemers naar foto’s van gezichten met blije, verdrietige en neutrale uitdrukkingen. Bij mensen die hoog scoorden op hoogsensitiviteit waren de hersengebieden voor inleving en bewustzijn duidelijk actiever. Het ging om een kleine groep van achttien mensen, dus je moet er niet te veel aan ophangen, maar de richting is herkenbaar: als je hoogsensitief bent, komt de gezichtsuitdrukking van een ander harder bij je binnen.

En wat is een tijdlijn? Honderden gezichten op een rij. Blij, verdrietig, trots, verontwaardigd. In vijf minuten zie je meer gezichtsuitdrukkingen voorbijkomen dan je vroeger op een dag tegenkwam.

Daar komt bij dat het verwerken niet stopt zodra je je telefoon weglegt. Uit later onderzoek van dezelfde groep (2021) blijkt dat het brein van hoogsensitieve mensen ook in rust actiever is in gebieden die met geheugenverwerking te maken hebben. De onderzoekers leiden daaruit af dat het brein die indrukken op de achtergrond nog aan het ordenen is. Dat sluit aan bij wat mensen zelf beschrijven: je hebt je telefoon weggelegd, maar dat bericht van die ene kennis zit nog in je hoofd.

Het gaat niet om de prikkels, het gaat om de richting van je aandacht

En hier kom ik bij het punt dat ik je het liefst wil meegeven, want dit lees je zelden terug in artikelen over hoogsensitief zijn en social media.

Social media is gebouwd op externe bevestiging. Likes, volgers, bereik, reacties. Het hele systeem geeft je continu antwoord op één vraag: vinden anderen dit goed? Dat is het hele idee achter de algoritmes van social media.

En dat raakt hoogsensitieve mensen op hun gevoeligste plek. Veel HSP hebben van nature hun aandacht naar buiten gericht — op de sfeer in de kamer, op wat een ander nodig heeft, op hoe iets overkomt. Dat is een kwaliteit, want het maakt je afgestemd en zorgvuldig. Maar het betekent ook dat je jezelf makkelijk uit het oog verliest.

Zet zo iemand in een omgeving die de hele dag signalen afgeeft over wat anderen ervan vinden, en de balans slaat één kant op. Niet omdat je zwak bent, maar omdat je goed bent in precies dat waar het platform op draait.

Ik merkte het aan mijn eigen vraagstelling. Als ik bezig was met Instagram, dacht ik bijna nooit: wat wil ik vertellen. Ik dacht: wat vinden zij interessant. Dat lijkt op elkaar, maar het is iets heel anders.

Hoogsensitief zijn en social media wringt trouwens net zo goed als je alleen meeleest en zelf niets plaatst. Dan gaat het niet over likes op je eigen bericht, maar over het continu meten van je eigen leven langs dat van anderen.

Wat er veranderde toen ik ermee stopte

Het eerste wat ik merkte was rust. Ruimte in mijn hoofd, en meer aandacht voor de dingen die ik zelf belangrijk vind, zonder elke keer afgeleid te raken.

Het tweede was dat er tijd vrijkwam, veel meer dan ik had ingeschat. Niet alleen de tijd die het maken kostte, maar vooral de tijd die eraan voorafging: het bedenken, het twijfelen, het herschrijven in mijn hoofd tijdens de afwas.

Het derde had ik niet zien aankomen. Het vergelijken viel weg. Niet alleen mezelf naast anderen leggen, maar ook het omgekeerde: voortdurend beoordelen wat ik van anderen vind, wat ik ook zou willen, wat ik anders doe. Dat is een soort achtergrondruis waarvan je pas merkt hoe luid het stond toen het uitging.

Ik heb het trouwens ook niet gemist om informatie op te halen. Dat verraste me, want dat was een van mijn argumenten om te blijven.

Maar het kostte me ook iets, en dat hoort erbij. Mensen kunnen me daar nu niet vinden. Ik ben een podium kwijt, en zichtbaarheid. Voor een paar maanden valt dat mee, maar als ik het blijvend laat liggen, kost het me klanten. Daarom ga ik het ook weer oppakken — maar dan wel anders. In de tussentijd is namelijk veel scherper geworden hoe ik naar hoogsensitiviteit kijk en wat ik daarover te vertellen heb. Met dat verhaal op zak is de vraag niet langer wat ik moet posten, maar welk stukje ervan ik vandaag wil delen.

Herken je dit? Loop je ook vast op prikkels die bij jou harder binnenkomen dan bij een ander? Plan dan een gratis kennismakingsgesprek van een halfuur in. Je vertelt waar je tegenaan loopt, wij vertellen eerlijk of coaching daarbij helpt.

Plan je kennismakingsgesprek

Hoogsensitief en social media: hoe blijf je bij jezelf online?

De makkelijke conclusie is: ga offline. Dat is mijn conclusie niet. Ik ben er niet van om je leven kleiner te maken, want dan verlies je ook alles wat je er wél uit haalt.

Wat helpt:

Weet van tevoren wat je komt doen. Het verschil tussen “ik wil even weten hoe het met Sanne is” en “ik open de app” is enorm. Het eerste is een keuze, het tweede is een gewoonte die een half uur van je dag neemt.

Merk op waar je aandacht zit. Niet hoe lang je kijkt, maar wat je doet terwijl je kijkt. Dat werkt hetzelfde als bij prikkelgevoeligheid: je kunt pas iets veranderen als je weet wat er precies gebeurt. Neem je iets in je op, of ben je jezelf aan het wegen? Dat verschil voelen is een vaardigheid, en zoals elke vaardigheid wordt hij beter als je erop let.

Als je zelf plaatst: bepaal je verhaal vooraf. Weet je waarover je iets te zeggen hebt, dan is de reactie van anderen informatie. Weet je dat niet, dan wordt de reactie je kompas — en ben je aan het sturen op andermans behoefte.

Kijk na afloop wat het je gebracht heeft. De meeste mensen blijven scrollen uit angst iets te missen. Dat is een lastig meetpunt, want wat je mist kun je per definitie niet zien. Wat je wél kunt beoordelen, is hoe je je voelt als je je telefoon weglegt. Opgewekt of juist leeg? Doe die check een week lang en je weet precies hoeveel het je oplevert.

Veel mensen stellen zichzelf een harde regel: niet meer dan twintig minuten per dag, of nooit meer na negen uur ’s avonds. Maar zo’n grens is geen wet, het is een keuze. Twee uur scrollen op een zondagmiddag omdat je daar zin in hebt, is iets heel anders dan twee uur scrollen omdat je telefoon toevallig in je hand lag. Dezelfde tijd, totaal andere uitkomst.

Waar het eigenlijk over gaat

In mijn coachingstrajecten werk ik met vier competenties. Vier vaardigheden die elke HSP volgens mij onder de knie zou moeten hebben: waarnemen, reguleren, verwerken en benutten. Dit artikel gaat vrijwel helemaal over de eerste. Waarnemen betekent niet alleen dat je merkt wat er binnenkomt, maar ook dat je merkt waar je aandacht naartoe gaat — naar binnen of naar buiten.

Social media is daar een extreem voorbeeld van, maar het gebeurt overal. In een vergadering, op een verjaardag, in een gesprek met iemand die het moeilijk heeft. De vraag is steeds dezelfde: ben ik hier nog, of ben ik helemaal bij de ander?

Die vraag kunnen stellen is het begin. De rest volgt daarna.

Wil je hier samen naar kijken? Plan hieronder vrijblijvend een kennismakingsgesprek in.

Bronnen

Aron, E. & Aron, A. (1997). Sensory-processing sensitivity and its relation to introversion and emotionality. Journal of Personality and Social Psychology, 73(2), 345–368. Bekijk het onderzoek
Acevedo, B. e.a. (2014). The highly sensitive brain: an fMRI study of sensory processing sensitivity and response to others’ emotions. Brain and Behavior, 4(4), 580–594. Bekijk het onderzoek
Acevedo, B. e.a. (2021). Sensory processing sensitivity predicts individual differences in resting-state functional connectivity associated with depth of processing. Neuropsychobiology, 80, 185–200. Bekijk het onderzoek

In het kort: Prikkelgevoeligheid = Je zintuigen zijn niet scherper afgesteld dan die van anderen, maar prikkels komen wel anders binnen. Dat kan op drie manieren: je merkt subtiele prikkels op, je raakt overweldigd door sterke prikkels, of je loopt vast op meerdere prikkels tegelijk. Hieronder breng je in kaart welke vorm bij jou het zwaarst weegt.

De meeste tips voor hoogsensitieve mensen gaan uit van één aanname: dat we allemaal van dezelfde dingen overprikkeld raken. Draag oordopjes, dim het licht, plan rust in.

Maar prikkelgevoeligheid werkt bij iedereen anders. De ene HSP wordt gek van een tikkende klok en zit prima op een festival. De ander vindt dat festival ondraaglijk en hoort die klok niet eens. Zolang je algemene tips volgt, doe je dus vooral werk dat voor jou misschien helemaal niet nodig is — terwijl het ding dat je écht leegtrekt gewoon doorloopt.

Daarom begint het bij jouw prikkels. Niet bij die van hoogsensitieve mensen in het algemeen.

Komt prikkelgevoeligheid door scherpere zintuigen?

Nee. En dat is belangrijk om te weten voordat je aan de slag gaat, want het bepaalt waar je naar zoekt.

Onderzoekers van Gubler en collega’s testten in 2026 honderdvijftig vrouwen uitgebreid in het lab op gehoor, zicht, temperatuur, reuk en evenwicht. Mensen met een hoge score op hoogsensitiviteit namen niet méér waar dan anderen. Hun pijndrempel lag niet lager, hun gehoor was niet fijner afgesteld.

Het verschil zit dus niet in je zintuigen, maar in wat er daarna gebeurt: hoe die prikkel bij jou binnenkomt, hoeveel ruimte hij inneemt en hoe lang hij blijft hangen.

Dat maakt de zoektocht ook anders dan je misschien denkt.

Je bent niet op zoek naar wat je hoort of ziet, maar naar wat het met je doet.

Over welke prikkels hebben we het?

Dit artikel gaat over zintuiglijke prikkels: wat er via je ogen, oren, huid, neus en mond binnenkomt.

Dat is niet de enige soort. Er zijn ook sociale, mentale en lichamelijke prikkels — en je kunt op de ene soort overprikkeld zijn terwijl je op de andere juist onderprikkeld raakt. Daarover lees je meer in Overprikkeld en onderprikkeld tegelijkertijd: kan dat?

Hier houden we het bij de zintuigen, omdat dat de plek is waar het voor de meeste mensen het makkelijkst grijpbaar is.

Welke drie vormen van prikkelgevoeligheid zijn er?

Bergsma en Eimers (2021) beschrijven een model dat ik in de praktijk veel gebruik, omdat het één ding zichtbaar maakt dat mensen vaak over het hoofd zien: je kunt op drie verschillende manieren gevoelig zijn voor hetzelfde zintuig.

Lage drempel — je merkt prikkels op die anderen niet eens registreren. De zoemende koelkast, het label in je trui.

Intensiteit — je raakt overweldigd door sterke prikkels. Fel licht, harde muziek, een doordringende geur.

Complexiteit — je loopt vast op meerdere prikkels tegelijk via hetzelfde zintuig. Niet één geluid, maar tien door elkaar.

Waarom dit onderscheid uitmaakt: iemand die last heeft van complexiteit heeft niets aan oordopjes op kantoor, maar wel aan een werkplek waar niet vijf gesprekken tegelijk lopen. En wie een lage drempel heeft, wordt niet geholpen door “even harder je best doen” — die hoort het gewoon.

Hieronder zie je per zintuig hoe die drie vormen eruitzien.

Zicht

Lage drempel — een gewone hoeveelheid daglicht is al te veel
Intensiteit — fel licht, tegenlicht, schermen
Complexiteit — flitsend licht of meerdere lichtbronnen, zoals op een festival

Gehoor

Lage drempel — zachte geluiden storen: een koelkast, een tikkende klok
Intensiteit — hard geluid, geschreeuw, muziek
Complexiteit — veel geluiden door elkaar: een kantoortuin, een druk café

Tast

Lage drempel — labels, naden, de structuur van stof
Intensiteit — hitte, kou, pijn, stevige aanraking
Complexiteit — meerdere tastprikkels tegelijk, zoals aangeraakt worden terwijl je pijn hebt

Reuk

Lage drempel — subtiele geuren opmerken die anderen niet ruiken
Intensiteit — sterk parfum, schoonmaakmiddel, sigarettenrook
Complexiteit — meerdere geuren door elkaar, zoals in een restaurantkeuken

Smaak

Lage drempel — kleine details in een gerecht proeven
Intensiteit — scherpe, zure of sterk gekruide smaken
Complexiteit — meerdere smaken tegelijk, zoals een gerecht met veel kruiden of een samengestelde saus.

Bergsma en Eimers onderscheiden naast deze vijf ook nog andere zintuigen, zoals je evenwichtsgevoel en het waarnemen van signalen uit je eigen lichaam. Voor het in kaart brengen van je dagelijkse prikkels kom je met deze vijf meestal een heel eind.

Hoe breng je jouw prikkelgevoeligheid in kaart?

Loop de tabel niet af als een test, maar als een geheugensteun. Je zoekt de vakjes waarvan je denkt: ja, díé.

Doe het zo:

  1. Ga per zintuig de drie niveaus langs en kruis aan wat je herkent. Waarschijnlijk blijven er twee of drie vakjes over die er duidelijk uitspringen.
  2. Schrijf bij elk vakje op waar je dat in je dagelijks leven tegenkomt. Niet in het algemeen, maar concreet: welke ruimte, welk moment, welke situatie.
  3. Schrijf erachter wat het je kost. Ben je daarna moe, kortaf, stil? Heb je een uur nodig om bij te komen, of de rest van de avond?
  4. Zet er een cijfer bij van 1 tot 5, voor hoe vaak je dit tegenkomt.

Die laatste twee stappen doen het werk. Een prikkel die je één keer per maand tegenkomt en die je een kwartier kost, is niet je probleem. Een prikkel die je vijf dagen per week raakt en je elke keer een avond kost, wel — ook als hij op papier onschuldig lijkt.

Wat je aan het eind hebt, is geen lijst met alles waar je gevoelig voor bent. Het zijn de twee of drie dingen die het meeste van je energie opeten. Daar valt iets aan te doen.

Pak er trouwens echt even pen en papier bij. Dit in je hoofd doen werkt niet: dan blijf je hangen bij het zintuig dat je toch al kende, en juist de vakjes die je niet verwachtte zijn interessant.

Weten wat jou prikkelt is stap één. De rest is het lastige deel.

De meeste hoogsensitieve mensen die bij ons komen, weten na een halfuur nadenken best welke prikkels hen leegtrekken. Waar het schuurt, is wat daarna komt: die kantoortuin verruilen voor een stille werkplek, dat verjaardagsbezoek inkorten, of tegen iemand zeggen dat je vanavond niet komt. Inzicht is niet het probleem. Er iets mee doen wel. Dat is het aller lastigst.

Merk je dat jij daar ook vast loopt? Plan dan een gratis kennismakingsgesprek met ons in. Deel met ons waar je tegenaan loopt, wij vertellen eerlijk of onze HSP coaching daarbij helpt. Geen verplichtingen, geen verkooppraatje, gewoon even kennismaken en sparren.

Plan je kennismakingsgesprek →

En nu?

Je weet nu waar jouw prikkelgevoeligheid zit en welke prikkels het zwaarst wegen. De volgende vraag is wat je eraan doet — en dat verschilt per zintuig.

In Tips per zintuig om prikkels te verminderen of te verzachten vind je per zintuig praktische aanpassingen die je vandaag kunt doorvoeren.

Wil je verder lezen over overprikkeling zelf:

Bronnen Bergsma & Eimers (2021), Hoogsensitief.NL Gubler e.a. (2026), Personality and Individual Differences — onderzoek naar zintuiglijke waarneming en sensory processing sensitivity

Communiceren als HSP: zo bouw je de brug naar anderen

Je zit in een vergadering. Terwijl iemand de vraag nog uitspreekt, heeft jouw hoofd al drie mogelijke antwoorden geformuleerd, twee verbanden gelegd met iets wat vorige maand speelde, en een oplossing bedacht die eigenlijk nóg beter werkt. Je deelt het enthousiast. En dan zie je de gezichten.

Aarzelend. Afwachtend. Iets van: ‘wauw, oké, ehm…’

Herkenbaar? Voor veel HSP is dit een vast patroon. Communiceren als HSP betekent vaak: op een andere frequentie zitten dan de mensen om je heen. En dat gevoel klopt. Dat is vaak ook zo.

Waarom botst communiceren als HSP (of HB) zo vaak met anderen?

Als HSP verwerk je informatie anders dan de meeste mensen. Dieper, sneller, en in associaties die tegelijkertijd oplichten. Onderzoeker Elaine Aron — die het begrip HSP in de jaren negentig introduceerde — noemt dit depth of processing: de neiging om prikkels op meerdere niveaus tegelijk te verwerken (hsperson.com). Voor hoogbegaafden geldt iets vergelijkbaars: het Kenniscentrum Hoogbegaafdheid omschrijft hoogbegaafdheid als ‘sneller en op meer niveaus tegelijk denken en verbanden leggen’ (kenniscentrumhb.nl). Dat is geen fout in je systeem — dat ís jouw systeem.

Maar dat verschil in verwerking kan voor wrijving in communicatie zorgen. Concreet gebeurt dit op drie manieren:

  • Tempo: Jij hebt het denkwerk al gedaan. Je bent bij de conclusie terwijl de ander de vraag nog aan het formuleren is. Daardoor kun je iets delen dat voor jou logisch en compleet voelt, maar voor de ander uit het niets komt — zonder de tussenstappen die nodig zijn om het te kunnen volgen.
  • Diepgang: Jij verwerkt informatie op meerdere niveaus tegelijk. Dat betekent soms dat je razendsnel bij de conclusie bent — maar even goed dat je juist heel veel context meegeeft, verbanden legt en het complete plaatje wil schetsen voordat je tot de kern komt. Voor de ander kan dat in beide gevallen lastig zijn: te snel, of juist te veel. Wat er onder beide patronen zit is hetzelfde: jij verwerkt dieper, en de ander heeft een andere aanloop nodig om mee te kunnen.
  • Intensiteit: Je enthousiasme, betrokkenheid of overtuiging is oprecht — en vaak groot. Voor jou is dat normaal. Maar de kans is groot dat je dat niet direct zo terugziet bij collega’s of mensen om je heen. Hierdoor kun je je voelen alsof jij overdrijft of ‘veel’ bent. Maar dat is zelden het geval — jij beleeft de wereld gewoon intenser, en dus is je enthousiasme ook groter.

En ja — dat is soms gewoon frustrerend

Laten we daar eerlijk over zijn. Want het gaat niet alleen om wat de ander ervaart. Het is ook voor jóu zwaar.

Het gevoel dat je moet wachten terwijl de ander nog bezig is met iets wat jou allang duidelijk is. Dat je een idee deelt en het niet landt, hoe goed je het ook uitlegt. Dat je je niet begrepen voelt, of — erger nog — dat je jezelf gaat afvragen of je misschien te veel bent. Te snel. Te ingewikkeld.

Die frustratie is begrijpelijk. En tegelijkertijd helpt het om te beseffen: de ander bedoelt het niet als afwijzing. Ze hebben gewoon een andere manier nodig om aan te haken. Dat is geen onwil — het is een verschil in verwerking.

De vraag is dus niet: hoe maak ik mezelf minder? De vraag is: hoe bouw ik de brug?

Wat er aan de andere kant gebeurt

Daar zit een misverstand dat je misschien niet verwacht: jij wil verbinden, maar de ander voelt zich juist buitengesloten. Niet omdat jij iets verkeerd doet, maar omdat alles al bedacht lijkt. Er is geen ruimte meer om mee te denken — jij bent immers al klaar. Of ze voelen de snelheid en intensiteit als een druk: de trein rijdt al, en ze weten niet of ze nog kunnen instappen.

Dat is precies het omgekeerde van wat jij bedoelt. En zodra je dat ziet, verandert er iets. Want dan gaat het niet meer om wie gelijk heeft of wie het snelst denkt — maar om hoe je de verbinding maakt.

Van één grote sprong naar kleine stapjes

Peter, een HSP ondernemer die ik begeleid, herkende dit direct. Hij vertelde:

‘Wat er bij mij vaak gebeurt, is dat ik iets al helemaal heb uitgedacht. Alle stappen zijn gezet, ik ben al bij de fase van “het hoeft alleen nog maar uitgevoerd te worden”. En dan bedenk ik: wacht, ik moet anderen meekrijgen. Dan moet ik een stap terugdoen en nadenken over hoe ik dat doe. Wat voor mij het beste werkt: begin met het probleem. Ik wil hier naartoe — maar hoe? Vervolgens benoem ik de deelproblemen, één voor één. En dan vraag ik ze er zelf over na te denken. Meestal probeer ik het zo in te leiden dat zij het gevoel krijgen dat ze het zelf bedacht hebben.’

Wat Peter beschrijft is precies de kern: hij accepteert dat zijn denkproces anders is dan dat van anderen, en hij past zijn communicatie daar bewust op aan. Niet door zichzelf kleiner te maken — maar door zijn denkstappen zichtbaar te maken.

Wat je kunt doen: vier handvatten

  1. Accepteer en erken het verschil

De eerste stap is simpelweg herkennen: jij denkt anders. Niet beter of slechter — anders. Dat is geen last die je moet dragen, het is een vertrekpunt. Zodra je dat echt accepteert, verdwijnt de frustratie (“waarom snapt niemand het?”) langzaam, en komt er ruimte voor echte aansluiting.

  1. Externaliseer je gedachten — laat je denkproces zien

De grootste verandering zit hierin: deel niet alleen je conclusie, maar laat de weg ernaartoe zien. Hardop denken. ‘Ik zie drie deelproblemen: allereerst…, dan…, en verder… Wat denken jullie?’ Zo nodig je anderen uit om mee te denken in plaats van alleen te luisteren naar een uitkomst die jij al weet.

  1. Begin waar de ander is, niet waar jij al bent

Vraag jezelf voor een gesprek bewust af: waar staat de ander nu? Wat weten ze al? Wat hebben ze nodig om aan te haken? Die kleine mentale check maakt het verschil tussen een monoloog en een gesprek.

  1. Maak je intensiteit bespreekbaar

Soms helpt het simpelweg om het te benoemen: ‘Ik merk dat ik hier erg enthousiast over ben — laat me even vertragen.’ Dat normaliseert jouw manier van zijn en geeft de ander ook ruimte om in te stappen.

Vertalen, niet inkrimpen

Communiceren als HSP of hoogbegaafde is geen kwestie van jezelf kleiner maken of langzamer doen. Het is leren vertalen. Van jouw rijke, snelle binnenwereld naar de ander. En die vertaalvaardigheid — als je hem bewust inzet — is juist een van je grootste krachten.

Want jij ziet dingen die anderen niet zien. Je hebt alleen een brug nodig.

 

Herken je dit en wil je hier samen naar kijken? Plan gerust een vrijblijvend kennismakingsgesprek in. Dan onderzoeken we hoe jij jouw manier van communiceren kunt inzetten als kracht — op het werk, in relaties, en in alles wat ertoe doet.

Waarom jij andermans gevoelens zo sterk voelt — en hoe je weer bij jezelf komt

Je zit in de auto op weg naar huis na een avond met vrienden. Het was gezellig, er is niks naars gebeurd — en toch voel je je somber, onrustig of uitgeput. Je probeert te bedenken waar het vandaan komt, maar je kunt het niet plaatsen.

Herkenbaar? Dan is de kans groot dat je de emoties van iemand anders hebt overgenomen. Emoties overnemen als HSP is iets wat velen van jullie herkennen — en er zit een goede verklaring achter.

Wat betekent het om emoties over te nemen?

Emoties overnemen van anderen — ook wel emotionele besmetting genoemd — betekent dat je de gevoelens van iemand anders als de jouwe gaat ervaren. Niet als bewuste keuze, maar automatisch. Je absorbeert de sfeer, de spanning, het verdriet of de onrust van mensen om je heen, en ineens is het van jou.

Dit is iets anders dan empathie, al hangen ze nauw samen. Bij empathie voel je aan hoe een ander zich voelt, maar weet je ook dat het bij die ander hoort. Bij het overnemen van emoties vervagen die grenzen: het gevoel van de ander wordt jouw gevoel. Je loopt naar huis met iets wat eigenlijk niet van jou is.

Elaine Aron, de psycholoog die het begrip hoogsensitiviteit wetenschappelijk in kaart bracht, verwoordt het zo: HSP hebben niet zomaar een idee van hoe iemand anders zich voelt — ze voelen het zelf ook. Dat is precies waarom jij na een avond met een verdrietige vriendin uitgeput thuiskomt, ook al is er met jou niks aan de hand. (Meer over Aron en haar onderzoek lees je in dit artikel over Elaine Aron, de grondlegger van hoogsensitiviteit.)

Waarom nemen HSP emoties over van anderen?

Dit is geen zwakte of overgevoeligheid die je maar moet zien te temmen. Er zit neurologie achter.
Het zit zo. In je brein zijn spiegelneuronen actief: hersencellen die ‘meedoen’ als je iemand anders iets ziet of hoort voelen. Bij HSP zijn deze systemen sterker geactiveerd dan gemiddeld. Je brein registreert niet alleen dát iemand verdrietig is — het simuleert dat verdriet als het ware zelf. Dit is onderzocht via EEG-metingen en hersenscans, en bevestigd in meerdere wetenschappelijke studies naar hoogsensitiviteit.

Uit een grootschalig Nederlands onderzoek van Esther Bergsma (2016) onder bijna 1900 hoogsensitieve personen bleek dat 90% de stemming van anderen aanvoelt, en dat 63% die stemming ook daadwerkelijk overneemt. Bergsma, expert hoogsensitiviteit en oprichter van Hoogsensitief.NL, beschrijft dit als een van de meest belastende kanten van hoogsensitiviteit in het dagelijks leven.

Dit werd verder onderbouwd door onderzoek van Tabak et al. (2022). In twee studies met in totaal ruim 2600 deelnemers scoorden hoogsensitieve mensen significant hoger op emotionele besmetting — ze namen zowel positieve als negatieve emoties van anderen sneller en sterker over dan mensen zonder hoogsensitiviteit.

Dat is geen toeval. Het is hoe jouw brein is ingesteld.

Hoe herken je dat je andermans gevoelens overneemt?

Emoties overnemen is lastig te herkennen omdat het sluipend werkt. Een paar signalen om op te letten:

  • Je stemming verandert plotseling, zonder dat je kunt bedenken waarom
  • Je voelt je na een afspraak anders dan ervoor — zwaarder, somberder of geïrriteerd
  • Je blijft malen over hoe iemand anders zich voelde, niet over jezelf
  • Je hebt een vaag, ondefinieerbaar gevoel dat je niet kunt thuisbrengen
  • Je merkt dat je je beter voelt als je alleen bent, of na contact met rustige mensen

Het verraderlijke is: je gaat op zoek naar een verklaring in jezelf. “Wat is er mis met mij?” Terwijl de echte vraag is: “Is dit eigenlijk wel van mij?”

5 tips om bij jezelf te blijven

Het goede nieuws: emoties overnemen als HSP hoeft geen vanzelfsprekendheid te zijn. Je kunt leren beter onderscheid te maken tussen jouw eigen emoties en die van een ander. Dat is een vaardigheid, geen persoonlijkheidsverandering.

1. Doe een check-in voor én na Word je bewust van hoe je je voelt vóór je ergens naartoe gaat. Eén minuutje stilstaan: wat voel ik nu? Na afloop kun je vergelijken. Is er iets verschoven? Waar zou dat vandaan kunnen komen?

2. Stel jezelf de herkomstvraag Vraag jezelf bij een onbegrijpelijk gevoel: “Wanneer begon dit?” Als je het kunt herleiden naar een moment of persoon, is de kans groot dat je iets hebt overgenomen. Die simpele vraag creëert al afstand — en afstand geeft je de regie terug.

3. Beweeg het letterlijk eruit Overgenomen emoties zitten ook in je lichaam. Een korte wandeling, wat stretchen, je lichaam letterlijk even uitschudden of bewust ademhalen helpt je zenuwstelsel om te resetten. Niet als trucje, maar als fysiologische realiteit: bewegen helpt je uit de stressreactie te komen die iemand anders bij jou heeft geactiveerd. Meer manieren om bij te komen van een intensieve dag vind je in dit artikel over herstelmomenten voor HSP.

4. Schrijf dagelijks je eigen emoties op Hoe vaker je bewust stilstaat bij wat jíj voelt — niet wat een ander voelt — hoe scherper je het onderscheid leert maken. Een paar zinnen per dag is genoeg. Niet als zware analyse, maar als ankering: dit is wat ik voel, dit is van mij.

5. Doseer bewust met wie je tijd doorbrengt Dit is geen afwijzing van mensen, maar zelfzorg. Mensen die chronisch negatief zijn of weinig zelfinzicht hebben, vragen meer van jouw systeem. Dat mag je bewust meewegen — hoeveel tijd je met ze doorbrengt, en hoeveel hersteltijd je daarna nodig hebt.

Meevoelen zonder jezelf te verliezen

Het overnemen van emoties is de keerzijde van iets moois. Voor veel HSP die emoties overnemen van anderen geldt: jouw vermogen om diep verbonden te zijn, fijn aan te voelen hoe het met iemand gaat, iemand te begrijpen zonder dat diegene het hoeft uit te leggen — dat is een echte kracht. In vriendschappen, in werk, in elk contact waarbij afstemming telt.

Maar die kracht werkt het beste als je weet wie jij bent en wat jij voelt. Meevoelen mét behoud van jezelf: dat is het doel. Niet minder gevoelig worden, maar beter leren navigeren in al die gevoelsstromen om je heen.

En dat begint met één vraag, zo simpel als hij is: Is dit van mij?

(Herken je dat het leven door dit alles soms erg zwaar aanvoelt? Lees dan ook: waarom het leven als HSP soms zo zwaar voelt.)

Herken jij jezelf in dit artikel en merk je dat het overnemen van emoties veel energie kost in je dagelijks leven? Dan is coaching misschien precies wat je nodig hebt. Plan hieronder een vrijblijvend kennismakingsgesprek — we helpen je graag om weer meer bij jezelf te komen.

We hebben allemaal wel eens iets meegemaakt dat veel verdriet en rouw met zich meebracht. Het verlies van een dierbare, een baan, een verhuizing of het verlies van een oude versie van jezelf – het kan heel intens voelen. Als je sensitief en sterk verbonden bent met je binnenwereld, kan rouw je soms overspoelen. Het verlies kan intenser en gelaagder voelen dan bij niet-HSP. Hoe komt dat, wat gebeurt er in je binnenwereld en hoe kun je daar op een zachte manier mee omgaan? Lees hieronder verder over ‘HSP en rouw’.

Waarom kan rouw als HSP zo intens voelen?

Bij een groot verlies ontstaat er een extreme stresssituatie waarin je brein veel externe én interne prikkels, zoals hevige emoties, moet verwerken. Als HSP ben je gevoeliger voor deze prikkels, waardoor je sneller overbelast kunt raken en meer tijd nodig hebt om tot rust te komen, terwijl er ondertussen ook steeds nieuwe indrukken binnenkomen die verwerkt moeten worden.

Daarnaast zijn er HSP die, boven op hun natuurlijke gevoeligheid, ook extra gevoelig zijn voor signalen die als afwijzing worden ervaren. In de psychologie wordt dit aangeduid als Rejection Sensitivity Theory (RST). Deze theorie beschrijft hoe sommige mensen sterker reageren op situaties die zij interpreteren als afwijzing. Een verlies is niet letterlijk een afwijzing, maar kan wel gevoelens oproepen die daarmee samenhangen, zoals het gevoel verlaten te zijn of iets dierbaars kwijt te raken. Wanneer je als HSP ook een verhoogde gevoeligheid voor afwijzing hebt, kunnen emoties als verdriet, boosheid en teleurstelling tijdens een rouwproces extra intens binnenkomen en langer doorwerken.

Waarom raakt verlies HSP vaak dieper?

Bij HSP komt verlies vaak harder en dieper binnen. Het wordt een soort onderdeel van je. Alles lijkt mee te rouwen – je lichaam, je ademhaling, je dromen. Dat komt doordat HSP verlies in meerdere dimensies ervaren. Je rouwt niet alleen om wat er concreet verdwenen is, maar ook om de toekomst die je voor je zag en nu niet meer bestaat. Om de gesprekken die je had willen voeren, maar die nu onuitgesproken blijven. Om de dingen die je had willen doen, maar nu niet meer kunnen. Om het oude pad waar je op liep, dat je nu moet verlaten.

Ook kunnen oude herinneringen of eerdere afwijzingen opnieuw geactiveerd worden. Rouw wordt daardoor niet alleen gevoeld, maar op meerdere lagen verwerkt.

Sommige HSP voelen een soort existentiële verschuiving: alsof er iets verandert in hoe je naar jezelf en het leven kijkt. Dat komt doordat rouw bij veel HSP grote vraagstukken opwerpt. Bijvoorbeeld over wat de zin van het leven is, wat dit verlies betekent en wie je nu bent na deze gebeurtenis.

Daarbij kun je het verdriet van anderen sterk aanvoelen. De sfeer van een begrafenis, zoals de stilte of spanning in de ruimte kan nog lang blijven hangen. Door je grote empathische vermogen kun je emoties van anderen soms (onbewust) meenemen in je eigen rouwproces.

Waarom voelt rouw voor HSP soms intenser dan voor anderen?

Het kan lijken alsof anderen sneller doorgaan met hun leven, terwijl jij nog midden in het proces zit. Daardoor kun je het gevoel hebben dat je ‘te veel’ of ‘te intens’ bent. Maar het toont juist hoe diep jij emoties doorleeft.

HSP rouwen niet oppervlakkig. Ze laten het verlies door hen heen bewegen tot het een plekje krijgt in hun leven. Jouw tempo, intensiteit en diepgang zijn geen tekortkomingen, maar een manier van zijn. Het maakt dat je sommige dingen intenser beleeft. Rouw is voor jou een heel diepe ervaring en de keerzijde van het vermogen om intens lief te hebben en je diepgaand te verbinden. Hoe diep je rouwt, laat ook zien hoe belangrijk dit voor je was.

Hoe ga je om met overweldigende rouw als HSP?

Rouw kan overspoelend zijn. Hierbij kan het helpen om niet alles tegelijk te willen voelen. Soms is het goed om afleiding te zoeken in je werk of in het doen van iets leuks. Op andere, rustigere momenten kun je de emoties dan toelaten en stukje bij beetje verwerken. Probeer ze niet te onderdrukken, anders komt alles er op een onverwacht moment uit. Door het te doseren wordt het meer behapbaar en kun je je emoties beter reguleren.

Ook is het goed om je bewust te worden van wat van jou is en wat van anderen. Dat kun je doen door je empathie te begrenzen. Je mag je empathisch opstellen naar anderen, maar je hoeft je niet volledig door hun emoties over te laten nemen. Dit kan best lastig zijn en als je daarmee worstelt, kun je hierover spreken met een coach of therapeut.

Rouw gaat daarnaast niet alleen over emoties, maar ook over betekenisgeving: wat betekent dit verlies voor jou, hoe verweeft het zich in je leven en hoe geef je het een plekje? Rouw is geen proces dat je snel afsluit, maar iets dat zich langzaam ontwikkelt en met je meebeweegt. Het heeft tijd nodig – en die tijd mag er zijn.

 

Rouw kent geen vaste vorm. Iedereen ervaart en verwerkt een verlies op een andere manier en in zijn eigen tempo. Zelfzorg is hierbij heel belangrijk, juist als je HSP bent. Heb je hier extra steun bij nodig? In onze praktijk helpen we je graag. Plan hieronder vrijblijvend een gesprek in.

Bronnen
hspcoachmaaike.nl/waarom-rouw-bij-hsp-zo-hard-binnenkomt/
deweerspiegeling.be/post/hoe-hoogsensitieve-en-hooggevoelige-mensen-rouw-anders-beleven
praktijksamenthuis.nl/blog/rouw-je-anders-als-je-hoogsensitief-bent

Veel hoogsensitieve personen kennen het wel: je voelt dat je overprikkeld raakt, neemt je voor om meer aan self care te doen… en toch schiet het er steeds bij in. Of je probeert van alles, maar het voelt niet echt als iets dat je structureel helpt.

Wat vaak ontbreekt, is geen motivatie (want daar zit het probleem bij HSP écht niet), maar een manier die écht aansluit bij jou en je sensitiviteit.

Self care voor HSP gaat namelijk niet alleen over rust nemen. Het gaat erom dat je leert herkennen wanneer je overloopt, dat je overprikkeling eerder signaleert, spanning op tijd loslaat én jezelf bewust geeft wat je nodig hebt om in balans te blijven.

Waarom standaard self-care tips vaak niet werken bij HSP

Misschien heb je het al eens geprobeerd: mediteren, een bad nemen, minder op je telefoon… en toch bleef je spanning voelen. Dat komt omdat veel adviezen te algemeen zijn.

Als HSP verwerk je prikkels diepgaander. Dat betekent dat:

  • je systeem sneller ‘vol’ raakt
  • je meer tijd nodig hebt om te ontladen
  • en dat subtiele prikkels tijdens je self care (zoals sfeer, geluid of energie van anderen) óók impact hebben

Juist daarom is het belangrijk om daar óók rekening mee te houden. Zo creëer je een self care routine die echt werkt voor jou: eentje die je niet alleen helpt ontspannen, maar je ook helpt om overprikkeling te verminderen.

Merk je dat je ondanks alles wat je probeert toch overprikkeld blijft? Dan speelt er vaak meer dan alleen te weinig rust nemen. In dit artikel lees je waardoor overprikkeling bij HSP ontstaat en waarom het zo lastig kan zijn om eruit te komen.

Zo bouw je een self care routine die wél werkt voor HSP

Een van de valkuilen bij self care is dat het voelt als nóg iets op je to do-lijst. En laten we eerlijk zijn: die lijst is vaak al lang genoeg.

Daarom werkt self care alleen als het geen extra taak wordt, maar een vanzelfsprekend onderdeel van je dag. Net zoals tandenpoetsen of douchen — iets wat je doet omdat het goed voelt en bij je hoort.

Zorg er daarom voor dat jouw self care routine:

  • klein is (5–15 minuten)
  • een vast ritme heeft (liefst dagelijks of meerdere keren per week)
  • aansluit bij wat jij nodig hebt

Heel helpend is om vaste momenten op je dag aan te houden. Bijvoorbeeld:

  • een korte check-in in de ochtend
  • een ontprikkelmoment na werk
  • een reflectiemoment aan het einde van je dag

Juist die herhaling geeft je zenuwstelsel voorspelbaarheid. En voorspelbaarheid zorgt voor rust en ontspanning.

Ontspanning voor HSP via je zintuigen

Goed om te onthouden: jouw zintuigen zijn niet alleen een bron van overprikkeling, maar juist ook een ingang naar ontspanning.

Als je ze bewust inzet, kun je jezelf helpen om sneller tot rust te komen én voorkom je dat overprikkeling zich opbouwt. Juist dat preventieve stuk is een belangrijk onderdeel van self care voor HSP.

Denk bijvoorbeeld aan:

Zien

Zachte verlichting, kaarslicht of een opgeruimde ruimte geven direct meer rust in je hoofd.

Horen

Rustige muziek, stilte of natuurgeluiden helpen je om prikkels te verminderen.

Voelen

Een warme douche, een zachte trui of een verzwaringsdeken helpen je om weer in je lichaam te zakken.

Ruiken

Geuren zoals lavendel of sandelhout kunnen een kalmerend effect hebben.

Proeven

Bewust een kop thee of koffie drinken en daar echt even bij stilstaan, kan al een klein maar krachtig rustmoment zijn.

Het gaat er niet om dat je alles tegelijk doet, maar dat je jouw antwoord ontdekt op de vraag: wat helpt mij om spanning los te laten? En dat kan ook door inspanning te verrichten! Lees daarover verder in het artikel “Waarom cardio helpt om stress te verminderen”.

Hoe self care voor HSP er in de praktijk uit kan zien

Om het concreet te maken, een paar voorbeelden van hoe self care er in het dagelijks leven uit kan zien:

Rustig je dag beginnen

Door ’s ochtends 10–15 minuten eerder op te staan dan de rest van het huishouden en te mediteren, start je je dag met een rustig en ‘leeg’ hoofd. Juist omdat het nog stil is in huis, lukt het beter om je aandacht bij jezelf te houden en heb je geen last van de energie van anderen.

Een bewust moment onder de douche

Gebruik een geur die je prettig vindt en sta een paar seconden stil bij wat je ruikt en voelt. Zo maak je van een automatisch moment een kort oplaadmoment.
Tip: zelf gebruik ik de douchegels van Kneipp, omdat ze natuurlijke geuren gebruiken en vrij zijn van microplastics.

Een zachte start van je werkdag
Na de ochtendspits niet meteen door naar je werk, maar eerst een kop koffie of thee op een rustige plek. Even zitten, niks hoeven. Daardoor begin je je werkdag met meer energie in plaats van dat je al “aan” staat. HSP hebben meer rustmomenten nodig en haast kost vaak veel energie, dus gun jezelf deze rustige start.

Wekelijks reflecteren
Door één keer per week te reflecteren en een paar korte vragen te beantwoorden, krijg je meer inzicht in wat wel en niet voor je werkt. Dat helpt je om bewuster keuzes te maken, in plaats van door te gaan op de automatische piloot.
Zelf beantwoord ik elke zondag een paar reflectievragen in mijn Chapters dagboek van Vertelis. Door dit te koppelen aan een bestaand moment, blijft het makkelijk vol te houden.

Van losse self care momenten naar minder overprikkeling

Self care wordt pas echt krachtig als het geen losse actie meer is, maar een vast onderdeel van je dag.

Dat vraagt ook iets van je:

  • jezelf serieus nemen in wat je nodig hebt
  • signalen van overprikkeling eerder herkennen
  • en niet pas ingrijpen als je al leeg bent, maar eerder op de rem gaan

Juist daar zit voor veel HSP de grootste winst.

Een kleine uitnodiging

Sta eens stil bij je eigen self care routine.

  • Op welk moment van de dag voel jij de meeste spanning?
  • Wat zou een klein, haalbaar moment zijn om daar iets in te doen?
  • En welke vorm van ontspanning helpt jou écht?

Je hoeft het niet perfect te doen. Als je begint met iets kleins dat bij je past, ga je vanzelf merken wat werkt — en wat niet.

Merk je dat je blijft terugvallen in overprikkeling of moeite hebt om goed voor jezelf te zorgen? Dan kan het helpend zijn om hier samen naar te kijken in een coachtraject. Zodat je niet alleen weet wat je nodig hebt, maar het ook echt gaat toepassen in je dagelijks leven.

Plan hieronder gerust een kennismakingsgesprek in en ontdek wat voor jou kan werken.

Veel HSP verlangen naar diepgang in relaties en verbindingen, maar begrijpen niet altijd waarom oppervlakkige gesprekken zoveel energie kosten.

Hoogsensitieve mensen hebben vaak een groter verlangen naar diepgang in relaties en merken dat ze zich minder thuis voelen in oppervlakkige contacten. Denk hierbij aan zowel romantische relaties als vriendschappen en familierelaties, maar ook met je collega’s kan het belangrijk zijn om voorbij de oppervlakte te gaan. Om niet in smalltalk te vervallen, maar om echte gesprekken te voeren over het leven. Want voor HSP is verbondenheid essentieel: het gaat om echtheid, over oprechte aandacht en over het gevoel hebben dat je mag zijn wie je bent. Hoe uit dit verlangen naar diepgang zich in verschillende relaties? Wat zijn de valkuilen? En hoe kun je het in je voordeel gebruiken?

Lees ook: De impact van je hoogsensitiviteit in vriendschappen

Waarom voelen oppervlakkige gesprekken zo vermoeiend voor HSP?

Voor veel HSP voelen oppervlakkige gesprekken vermoeiend omdat zij informatie diep verwerken en automatisch zoeken naar betekenis en echte verbinding.

Omdat HSP informatie diep verwerken en een groot inlevingsvermogen hebben, komt contact ook dieper binnen. Als HSP heb je een groot reflectievermogen, denk je veel na en voel je intens. Daardoor is je binnenwereld rijk, gelaagd en complex. In relaties betekent dat vaak dat je mensen zoekt die op dezelfde manier in elkaar steken, die verder willen kijken dan de oppervlakte. Je bent sterk afgestemd op de ander, waardoor de verbinding die ontstaat ook rijker en gelaagder is. Je voelt sneller of je op dezelfde frequentie zit en of er een echte connectie is.

Dit betekent echter ook dat oppervlakkige gesprekken leeg en vermoeiend kunnen voelen. Praten over koetjes en kalfjes kost meer energie dan een intens gesprek over diepgaande emoties en gedachten. HSP hebben vaak een sterk verlangen naar authenticiteit en wederkerigheid. Dus liever een gesprek met een vreemde over een echt en diep onderwerp, dan met een goede bekende praten over het weer. Dat betekent overigens niet dat alle gesprekken altijd zwaar of serieus moeten zijn. Het gaat om echtheid, om ruimte voor kwetsbaarheid, nuance en zingeving.

Hoe diepgang zich uit in relaties bij HSP

Dit verlangen naar zingeving en wederkerigheid kan zich in verschillende soorten relaties anders uiten.

Diepgang in vriendschappen

In vriendschappen komt het vaak voor dat HSP een voorkeur hebben voor kleine vriendengroepen of liever zelfs één-op-ééngesprekken. De vriendschappen zijn hecht en langdurig, juist door het verlangen naar die diepgang. Het kan echter vervelend zijn wanneer die diepgang eenzijdig blijkt te zijn. Bijvoorbeeld door het gevoel dat je veel deelt, maar niet genoeg terugkrijgt.

Diepgang in liefdesrelaties

In liefdesrelaties vormt het verlangen naar diepgang een belangrijk fundament voor emotionele intimiteit. Zeker in een relatie waarin beide partners HSP zijn, kunnen er al snel diepe gesprekken ontstaan over hun verleden, angsten en verlangens. Beiden hebben een grote behoefte om volledig gezien te worden door de ander. Maar ook hier kan het verlangen om veel te delen en te reflecteren meer eenzijdig zijn, en dat kan tot frustratie leiden. Daarbij kunnen de gesprekken soms iets te intens zijn, waardoor de lucht een beetje uit de relatie geslagen wordt.

Diepgang binnen familierelaties

Bij familierelaties kan het soms lastiger zijn om die diepgang te bereiken. Familieleden kennen je al lang, maar dat betekent niet altijd dat ze ook je huidige binnenwereld goed kennen. In sommige families wordt makkelijker gesproken over praktische zaken dan over gevoelens of persoonlijke ontwikkeling. Voor HSP kan dat voelen alsof gesprekken aan de oppervlakte blijven. Dat hoeft niet direct een gebrek aan liefde of interesse te betekenen, maar kan wel een verschil in behoefte aan emotionele verdieping blootleggen.

De keerzijde van het verlangen naar diepgang

Hoewel het heel mooi is dat je als HSP zoveel waarde hecht aan verbinding, zingeving en emotionele diepgang, kan het ook soms tegen je werken. Zo kan het zorgen voor hoge verwachtingen van relaties, bijvoorbeeld dat de ander altijd ook zin moet hebben in die intense gesprekken. Je kunt teleurgesteld raken als de ander niet mee de diepte in gaat. Ook hebben HSP vaak het gevoel dat ze ‘te veel’, ‘te moeilijk’ en/of ‘te intens’ zijn. Vooral in situaties waarin anderen liever meer over koetjes en kalfjes praten en jij dan vervolgens weer aankomt met een zwaar onderwerp. Op zulke momenten is het dan handig om vooraf in te schatten of jouw behoefte om de diepte in te gaan op dat moment wel tot zijn recht zal komen. En of je daadwerkelijk als ‘te moeilijk’ of ‘te veel’ gezien wordt, want misschien vindt de ander dat helemaal niet.

HSP hebben ook vaak de neiging om zelf de emotionele motor van de relatie te worden. Om altijd degene te zijn die het gesprek opent, om de lijm in je relaties te zijn omdat je anderen altijd zo goed begrijpt, en om de verantwoordelijkheid voor de verbinding volledig op je te nemen. In zulke gevallen werkt het verlangen naar diepgang tegen je en kan de relatie uit balans raken.

Lees ook: Waarom voelt het leven soms zo zwaar?

Hoe je jouw behoefte aan diepgang gezond inzet

Verlangen naar diepgang in relaties is een hele mooie eigenschap en kan erg waardevol zijn als het op de juiste momenten ingezet wordt. Niet iedereen kan of wil echter zo diep gaan als jij, en dat is oké. Iedereen is anders en verschillende lagen van verbinding mogen bestaan. Je hoeft niet met iedereen diep te gaan om vervulling te ervaren. Soms is een luchtig gesprek juist prettig om te checken op welke frequentie iemand zit of om het ijs te breken bij een eerste ontmoeting. En daarin zit ook de crux: een luchtig gesprek is niet hetzelfde als smalltalk. In een luchtig gesprek kun je namelijk gewoon praten over wat jou wel interesseert, zonder het zwaar en heel diepgaand te maken, terwijl smalltalk vaak gesprekken zijn die voor veel HSP intens vermoeiend en oninteressant zijn.

Diepgang is geen eis aan de ander, het is een kwaliteit die begint bij jezelf. En wanneer je jezelf kent en serieus neemt, dan trek je vanzelf relaties aan waarin er ruimte is voor diepgang en echte verbinding.

HSP en diepgang in relaties

In onze praktijk zien we dagelijks dat dit verlangen naar diepgang één van de meest herkenbare kenmerken is van hoogsensitiviteit in relaties. Wil je jezelf en deze eigenschap beter leren kennen? In onze praktijk helpen we je graag. Plan hieronder vrijblijvend een gesprek in.

 

Bronnen

https://hoogsensitievemannen.nl/hsp-en-verbondenheid/
https://ingebeleeft.nl/hsp-en-relaties-kwetsbaarheid-kracht-en-verbinding/
https://hoogsensitief.nl/waarom-hsp-vaak-diepgaande-vriendschappen-hebben/
https://hoogsensitief.nl/hsp-en-vriendschap-prachtig-en-lastig/
https://www.inspirerendleven.nl/waarom-relaties-vaak-zo-moeilijk-zijn-voor-hoogsensitieve-personen/

 

Je zit rustig te werken of aan tafel te eten, en ineens hoor je iemand kauwen, tikken of snuiven. Waar de één het nauwelijks opmerkt, voelt het voor de ander alsof zijn hele systeem op tilt slaat. Irritatie, boosheid, spanning – het schiet er in een fractie van een seconde in. Voor veel mensen met misofonie is dit dagelijkse realiteit. En opvallend vaak hoor je in dezelfde adem ook het woord hoogsensitiviteit. Maar hoe zit dat precies? Is misofonie een vorm van hoogsensitiviteit? In dit artikel neem ik je mee in wat misofonie is, wat we weten vanuit wetenschappelijk onderzoek en hoe de relatie met hoogsensitiviteit eruitziet.

Wat is misofonie?

Misofonie betekent letterlijk: haat voor geluid. In de praktijk gaat het niet om alle geluiden, maar om heel specifieke triggergeluiden. Denk aan:

  • smakken of kauwen
  • ademhalen of snuiven
  • klikken met een pen
  • tikken met nagels

Wat misofonie onderscheidt van ‘gewone’ irritatie, is de intensiteit van de reactie. Het lichaam reageert automatisch en heftig, vaak met:

  1. boosheid, woede of walging
  2. paniek of stress
  3. de neiging om te vluchten of het geluid te stoppen

Belangrijk om te weten: Het probleem zit hem hier in hoe het brein en het zenuwstelsel reageren op het geluid. Het brein koppelt een extreem sterke emotionele en lichamelijke reactie aan bepaalde geluiden.

Deze reactie gebeurt onbewust, en dat maakt misofonie zo uitputtend: je weet rationeel dat het geluid onschuldig is, maar je lichaam reageert toch anders.

Ook interessant is dat bij veel mensen met misofonie de eerste triggergeluiden al in de jeugd ontstaan, vaak binnen het gezin. Met name geluiden van ouders worden regelmatig genoemd. Dit hangt samen met emotionele nabijheid en herhaalde blootstelling, waardoor het zenuwstelsel bepaalde geluiden aan stress kan koppelen. Dat betekent niet dat ouders de oorzaak zijn, maar wel dat context en herhaling een belangrijk zijn bij het ontstaan en versterken van misofonie-reacties.

 


Meer lezen over wat hoogsensitiviteit precies inhoudt? Lees hierover in een van de andere artikelen op deze website, bijvoorbeeld:


 

De overlap tussen misofonie en hoogsensitiviteit

Hier wordt het interessant. Want, wetenschappelijk onderzoek laat zien dat mensen met misofonie:

  • vaker hoog scoren op vragenlijsten voor sensorische (zintuiglijke) gevoeligheid
  • vaak niet alleen gevoelig zijn voor geluid, maar ook voor andere prikkels
  • sneller overprikkeld raken

Daar zie je dus al meteen de overlap met hoogsensitiviteit. Alleen, dat betekent niet dat alle HSP misofonie hebben, of dat misofonie simpelweg ‘extreme hoogsensitiviteit’ is. Maar er is wel overlap.

De overeenkomst zit vooral in het feit dat prikkels sneller en intenser worden opgemerkt. Geluiden, licht of andere indrukken komen harder binnen en zetten het lichaam sneller aan tot reageren.

Het verschil zit vooral in de reden waarom er op gereageerd wordt (stressreactie vs een sensitief brein) en hoe die reactie eruitziet.

Simpel gezegd: zowel HSP als mensen met misofonie: nemen prikkels intenser waar en reageren er sneller op. Maar, er is geen bewijs dat exact dezelfde hersenprocessen hierbij betrokken zijn

Dus: het gedrag lijkt op elkaar, maar de onderliggende oorzaak hoeft niet dezelfde te zijn.

Belangrijk verschil: Hoogsensitiviteit en Misofonie

Een cruciaal onderscheid:

  • Hoogsensitiviteit is een neutrale eigenschap, met kwaliteiten én uitdagingen
  • Misofonie is een specifieke, vaak ontwrichtende reactie op bepaalde geluiden

Waar hoogsensitiviteit gaat over hoe je informatie verwerkt, gaat misofonie over een geconditioneerde stressreactie. Die reactie kan het dagelijks functioneren flink beïnvloeden, bijvoorbeeld in relaties, op het werk of binnen het gezin.

Of simpeler:

HSP = hoe je in elkaar zit

Misofonie = iets waar je last van kunt hebben

Komt misofonie vaker voor bij HSP?

Het eerlijke antwoord op basis van huidig wetenschappelijk onderzoek is: dat weten we nog niet.

Wat onderzoek wél laat zien, is dat mensen met misofonie vaker hoog scoren op vragenlijsten voor sensorische gevoeligheid. Dat betekent dat zij niet alleen sterker reageren op bepaalde geluiden, maar ook gevoeliger zijn voor andere prikkels, zoals licht, aanraking of geur. Dit overlapgebied raakt aan één belangrijk kenmerk van hoogsensitiviteit: prikkels worden sneller en intenser verwerkt.

Het is daarom beter om te zeggen dat misofonie en hoogsensitiviteit elkaar kunnen overlappen.

Wat betekent dit als je jezelf hierin herkent?

Of je nu misofonie hebt, hoogsensitief bent of allebei: het helpt om te begrijpen dat je reactie niet overdreven of aanstellerij is. Je zenuwstelsel doet precies wat het geleerd heeft om te doen.

Tegelijk is het waardevol om verder te kijken dan alleen het vermijden van geluiden. Werken aan:

  • prikkelregulatie
  • lichaamsbewustzijn
  • grenzen voelen en aangeven
  • herstelmomenten

kan de gevoeligheid verminderen en de regie over je lichamelijke en emotionele reactie en je leven in zijn geheel vergroten.

Conclusie

Misofonie en hoogsensitiviteit raken elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Waar hoogsensitiviteit een aangeboren eigenschap is, vraagt misofonie vaak om gerichte aandacht en begeleiding.

Herken je jezelf in dit artikel en merk je dat geluiden steeds meer invloed hebben op je dagelijks leven? Dan kan het helpend zijn om samen te kijken wat jouw zenuwstelsel nodig heeft om tot rust te komen en weer ruimte te ervaren.

Wil je hierover sparren of onderzoeken wat voor jou werkt? Je bent welkom voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.