Je zit rustig te werken of aan tafel te eten, en ineens hoor je iemand kauwen, tikken of snuiven. Waar de één het nauwelijks opmerkt, voelt het voor de ander alsof zijn hele systeem op tilt slaat. Irritatie, boosheid, spanning – het schiet er in een fractie van een seconde in. Voor veel mensen met misofonie is dit dagelijkse realiteit. En opvallend vaak hoor je in dezelfde adem ook het woord hoogsensitiviteit. Maar hoe zit dat precies? Is misofonie een vorm van hoogsensitiviteit? In dit artikel neem ik je mee in wat misofonie is, wat we weten vanuit wetenschappelijk onderzoek en hoe de relatie met hoogsensitiviteit eruitziet.

Wat is misofonie?

Misofonie betekent letterlijk: haat voor geluid. In de praktijk gaat het niet om alle geluiden, maar om heel specifieke triggergeluiden. Denk aan:

• smakken of kauwen
• ademhalen of snuiven
• klikken met een pen
• tikken met nagels

Wat misofonie onderscheidt van ‘gewone’ irritatie, is de intensiteit van de reactie. Het lichaam reageert automatisch en heftig, vaak met:

1. boosheid, woede of walging
2. paniek of stress
3. de neiging om te vluchten of het geluid te stoppen

Belangrijk om te weten: Het probleem zit hem hier in hoe het brein en het zenuwstelsel reageren op het geluid. Het brein koppelt een extreem sterke emotionele en lichamelijke reactie aan bepaalde geluiden.

Deze reactie gebeurt onbewust, en dat maakt misofonie zo uitputtend: je weet rationeel dat het geluid onschuldig is, maar je lichaam reageert toch anders.

Ook interessant is dat bij veel mensen met misofonie de eerste triggergeluiden al in de jeugd ontstaan, vaak binnen het gezin. Met name geluiden van ouders worden regelmatig genoemd. Dit hangt samen met emotionele nabijheid en herhaalde blootstelling, waardoor het zenuwstelsel bepaalde geluiden aan stress kan koppelen. Dat betekent niet dat ouders de oorzaak zijn, maar wel dat context en herhaling een belangrijk zijn bij het ontstaan en versterken van misofonie-reacties.

Meer lezen over wat hoogsensitiviteit precies inhoudt? Lees hierover in een van de andere artikelen op deze website, bijvoorbeeld:

• Wat is hoogsensitiviteit?
• Alles wat je moet weten over HSP en erfelijkheid
• Herkennen van hoogsensitiviteit: de kenmerken

De overlap tussen misofonie en hoogsensitiviteit

Hier wordt het interessant. Want, wetenschappelijk onderzoek laat zien dat mensen met misofonie:

• vaker hoog scoren op vragenlijsten voor sensorische (zintuiglijke) gevoeligheid
• vaak niet alleen gevoelig zijn voor geluid, maar ook voor andere prikkels
• sneller overprikkeld raken

Daar zie je dus al meteen de overlap met hoogsensitiviteit. Alleen, dat betekent niet dat alle HSP misofonie hebben, of dat misofonie simpelweg ‘extreme hoogsensitiviteit’ is. Maar er is wel overlap.

De overeenkomst zit vooral in het feit dat prikkels sneller en intenser worden opgemerkt. Geluiden, licht of andere indrukken komen harder binnen en zetten het lichaam sneller aan tot reageren.

Het verschil zit vooral in de reden waarom er op gereageerd wordt (stressreactie vs een sensitief brein) en hoe die reactie eruitziet.

Simpel gezegd: zowel HSP als mensen met misofonie: nemen prikkels intenser waar en reageren er sneller op. Maar, er is geen bewijs dat exact dezelfde hersenprocessen hierbij betrokken zijn

Dus: het gedrag lijkt op elkaar, maar de onderliggende oorzaak hoeft niet dezelfde te zijn.

Belangrijk verschil: Hoogsensitiviteit en Misofonie

Een cruciaal onderscheid:

• Hoogsensitiviteit is een neutrale eigenschap, met kwaliteiten én uitdagingen
• Misofonie is een specifieke, vaak ontwrichtende reactie op bepaalde geluiden

Waar hoogsensitiviteit gaat over hoe je informatie verwerkt, gaat misofonie over een geconditioneerde stressreactie. Die reactie kan het dagelijks functioneren flink beïnvloeden, bijvoorbeeld in relaties, op het werk of binnen het gezin.

Of simpeler:

HSP = hoe je in elkaar zit

Misofonie = iets waar je last van kunt hebben

Komt misofonie vaker voor bij HSP?

Het eerlijke antwoord op basis van huidig wetenschappelijk onderzoek is: dat weten we nog niet.

Wat onderzoek wél laat zien, is dat mensen met misofonie vaker hoog scoren op vragenlijsten voor sensorische gevoeligheid. Dat betekent dat zij niet alleen sterker reageren op bepaalde geluiden, maar ook gevoeliger zijn voor andere prikkels, zoals licht, aanraking of geur. Dit overlapgebied raakt aan één belangrijk kenmerk van hoogsensitiviteit: prikkels worden sneller en intenser verwerkt.

Het is daarom beter om te zeggen dat misofonie en hoogsensitiviteit elkaar kunnen overlappen.

Wat betekent dit als je jezelf hierin herkent?

Of je nu misofonie hebt, hoogsensitief bent of allebei: het helpt om te begrijpen dat je reactie niet overdreven of aanstellerij is. Je zenuwstelsel doet precies wat het geleerd heeft om te doen.

Tegelijk is het waardevol om verder te kijken dan alleen het vermijden van geluiden. Werken aan:

• prikkelregulatie
• lichaamsbewustzijn
• grenzen voelen en aangeven
• herstelmomenten

kan de gevoeligheid verminderen en de regie over je lichamelijke en emotionele reactie en je leven in zijn geheel vergroten.

Conclusie

Misofonie en hoogsensitiviteit raken elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Waar hoogsensitiviteit een aangeboren eigenschap is, vraagt misofonie vaak om gerichte aandacht en begeleiding.

Herken je jezelf in dit artikel en merk je dat geluiden steeds meer invloed hebben op je dagelijks leven? Dan kan het helpend zijn om samen te kijken wat jouw zenuwstelsel nodig heeft om tot rust te komen en weer ruimte te ervaren.

Wil je hierover sparren of onderzoeken wat voor jou werkt? Je bent welkom voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.