Berichten

Overprikkeld en onderprikkeld stress signalen, symptomen en behoeftenPhoto by Giorgio Trovato on Unsplash
,

Overprikkeld en onderprikkeld tegelijkertijd: kan dat?

Herken je dat gevoel: overweldigd zijn én je tegelijk vervelen? Als je hoogsensitief bent, met een grote behoefte aan prikkels (HSP HSS en/of Hoogbegaafd), ben je waarschijnlijk wel eens tegen deze vreemde paradox aangelopen. Hoe kan dat, en belangrijker nog: wat kun je eraan doen?

De High Sensation Seeker

Laten we eerst even teruggaan naar wat HSS betekent.

Heb je mijn eerdere artikel hierover al gelezen? In Hoogsensitief en toch dol op prikkels leg ik uitgebreid uit wat ‘HSS zijn’ precies inhoudt.

Als je een High Sensation Seeker bent, heb je een sterke drang naar nieuwe indrukken en intense ervaringen. Maar tegelijkertijd verlang je ook naar rust, overzicht en kalmte. Die combinatie kan flink botsen, alsof je met één voet op het gaspedaal staat en met de andere op de rem trapt. Dit gevoel kan zich afwisselen, de ene dag heb je meer behoefte aan rust, de andere dag verlang je meer naar actie. Maar soms gebeurt het allebei tegelijk: je voelt je overprikkeld en verveeld. Wat dan?

Overprikkeling en onderprikkeling

Allereerst is het belangrijk om te weten dat overprikkeling en onderprikkeling twee heel verschillende dingen lijken, maar dat ze zich vaak op soortgelijke manieren uiten. Bijvoorbeeld door middel van stress, angst, slapeloosheid, heftige emoties en vermoeidheid. Daardoor kan het moeilijk te herkennen zijn of je nou met overprikkeling of onderprikkeling te maken hebt. Om het onderscheid te kunnen begrijpen is het nodig om te weten dat er verschillende soorten prikkels zijn.

Vier soorten prikkels

Je kunt prikkels grofweg onderverdelen in vier categorieën:

– Zintuiglijk (licht, geluid, geur, aanraking)

– Sociaal (interactie, groepsdynamiek)

– Mentaal (denkwerk, inspiratie, uitdagingen)

– Lichamelijk (beweging, inspanning, spanning)

Dit kan betekenen dat je bijvoorbeeld overprikkeld bent op de sociale prikkel, terwijl je op de mentale prikkel onderprikkeld bent. En wanneer je niet weet dat je zowel over- als onderprikkeld bent, loop je het risico om een van de twee te gaan verergeren. Symptomen van onderprikkeling lijken namelijk vaak op overprikkeling. Zo geeft het lichaam bij onderprikkeling ook een stressreactie af. Het gevolg: je gaat bijvoorbeeld rust nemen, terwijl je juist positieve mentale prikkels nodig hebt. Als je hier te lang mee doorgaat, kun je zelfs in een negatieve spiraal raken en in een depressie en/of burn-out of bore-out belanden.

Leer jezelf kennen

Het is dan ook superbelangrijk dat je jezelf goed leert kennen, zodat je daarmee de signalen van overprikkeling en onderprikkeling sneller herkent.

Een mooie opdracht is dan ook om het volgende schema voor jezelf te maken.

Opdracht Overprikkeld en onderprikkeld zijn herkennen

  1. Maak een tabel met drie rijen en twee kolommen, zoals hieronder.
  2. Schrijf in de tweede kolom op welke signalen jouw lichaam je geeft bij overprikkeling en onderprikkeling.
    Wat voel je fysiek? Wat voel je mentaal? Wat doet het met je stemming? Wat doet het met je concentratie? Etc. Probeer al enigszins verschil te gaan zien tussen de twee soorten prikkeling.
  3. Schrijf nu in de tweede kolom op wat je behoefte is op het moment dat je overprikkeld bent en wanneer je onderprikkeld bent. Wat heb jij op dat moment nodig om je weer goed te voelen? Kijk ook naar de vier soorten prikkels zoals hierboven genoemd. Heb je behoefte aan rust, of juist aan inspiratieprikkels? Heb je behoefte aan lichamelijke inspanning of aan juist mentale uitdaging? Etc.
SituatieSignalenBehoeften
Overprikkeling–          Ik voel me… moe (uitgeput)

–          Ik voel me… opgejaagd

–          Ik voel me… neerslachtig

–          ‘Het glas is halfleeg’

–          Mijn lontje is kort

–          Ik ervaar druk op de borst

–          Etc.

–         Slapen

–         Een lege agenda

–         …

 

Onderprikkeling–          Ik voel me… moe (lamlendig)

–          Ik voel me… mentaal ‘leeg’

–          Ik voel me… onrustig

–          Ik voel me… ontevreden

–          Mijn lontje is kort

–          Ik voel me… chagrijnig

–          Etc.

–         Mentale uitdaging

–         Creativiteit

–         Sociale interactie

–         Zingeving

–         …

Door het maken van deze opdracht zul je sneller de signalen van je lichaam gaan herkennen én heb je al van tevoren een plan gemaakt hoe je zo snel mogelijk weer kunt herstellen.

Je ontdekt wanneer en van welke prikkels je overvoerd raakt, en wat je nodig hebt om op te laden en te ontladen. Maar ook welke prikkels jou de juiste energie geven, zodat je onderprikkeling kunt voorkomen. Als je dat weet, kun je meer balans vinden en beter voor jezelf zorgen. Je hoeft dan niet te kiezen tussen gas geven of remmen, maar leert schakelen op jouw tempo.

Ondersteuning

Loop je hierin vast en kun je wel wat ondersteuning gebruiken? In onze praktijk helpen we mensen zoals jij om weer grip te krijgen op de balans tussen prikkels en rust. Hieronder kun je een vrijblijvend kennismakingsgesprek inplannen.

Meer lezen over overprikkeling? Het boek Prikkels bijten niet! van Saskia Klaaysen is een aanrader.

/door
hooggevoelig en hoogbegaafd hoogsensitief HSPPhoto by Olav Ahrens Røtne on Unsplash

Hooggevoelig en hoogbegaafd? Zo herken je de overeenkomsten (en verschillen)

Hooggevoelig én hoogbegaafd zijn, wist je dat dat kan? Als je je in beide herkent, heeft dat invloed op hoe je jezelf ziet en voor jezelf zorgt – soms heeft het voordelen, soms voelt het juist als een uitdaging. In dit artikel lees je waar deze eigenschappen elkaar raken en waarin ze van elkaar verschillen.

Wat is hoogbegaafdheid?

Ongeveer 2,5% van de wereldbevolking is hoogbegaafd (HB) (ten opzichte van 15-20% bij HSP). Maar wat betekent dat eigenlijk?

Een veelgebruikte definitie beschrijft hoogbegaafden als:

‘… snelle en slimme denkers, die complexe zaken aankunnen. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Sensitieve en emotionele mensen, intens levend. Zij scheppen plezier in creëren.’

Hierin zie je al dat sensitiviteit en intensiteit een belangrijk onderdeel van HB vormen. Daarnaast wordt bij hoogbegaafdheid regelmatig verwezen naar een bovengemiddelde intelligentie, wat zich meestal vertaalt naar een IQ-score van 130+. Maar hoogbegaafdheid bestaat uit meer dan hoogintelligent zijn; het omvat namelijk ook specifieke zijnskenmerken.

Kenmerken van hoogbegaafdheid

HB vallen vaak op omdat ze snel zien waar dingen beter of sneller kunnen en waar problemen kunnen ontstaan. Sommige hoogbegaafden herkennen zich vooral in de klassieke intelligentie, bijvoorbeeld door hoge cijfers te halen op school of door uit te blinken in functies die een beroep doen op hun intellectuele capaciteiten. Andere hoogbegaafden herkennen zich meer in creatieve intelligentie, met talenten die tot uiting komen op het gebied van muziek, sport of kunst. Hoewel zij ook tot bovengemiddelde prestaties kunnen komen, vallen ze minder snel op als hoogbegaafd. Daarnaast kun je ook HB zijn en niet tot bovengemiddelde prestaties komen als gevolg van een niet-passende omgeving. In dat geval ben je waarschijnlijk meer bezig met je aan te passen dan met het leren kennen van jezelf en je eigen behoeften. Dit kan leiden tot onderpresteren, frustratie en het gevoel niet echt gezien te worden, omdat de focus ligt op overleven in plaats van op groei.

Herken jij jezelf in de volgende kenmerken, die zowel kunnen wijzen op hooggevoeligheid als hoogbegaafheid?

– Als je ergens in geïnteresseerd bent, heb je het snel onder de knie. (HB)

– Je hebt moeite met sterke autoriteit. (HB en soms ook HSP)

– Je bent nieuwsgierig, stelt veel vragen en veel ter discussie. Je wilt graag tot de kern komen. (HB en HSP)

– Je hebt een sterk rechtvaardigheidsgevoel en hecht veel waarde aan eerlijkheid en gelijkwaardigheid. (HB en HSP)

– Je hebt complexe gedachten en sterke gevoelens waardoor je soms overprikkeld of overweldigd kunt raken. (HB en HSP)

– Je wordt vaak een beetje ‘te’ genoemd: te gevoelig, te intens, te kritisch, te moeilijk, te druk… (HB en HSP)

– Je hebt een ongewoon goed geheugen. (HB)

– Je raakt snel verveeld door een gebrek aan uitdaging. (HB en soms ook HSP)

– Je liep voor in je ontwikkeling en kon al eerder lezen/lopen/praten dan leeftijdsgenoten, of later maar dan zo goed als foutloos. (HB)

– Je hebt uiteenlopende interesses en je kunt veel. Dat vind je fijn, maar daardoor ervaar je ook vaak een gebrek aan focus en richting. (HB en soms ook HSP)

– Je kunt vraagstukken vanuit verschillende invalshoeken bekijken en je bent graag bezig met complexe en uitdagende problemen. (HB en soms HSP)

– Je bent erg kritisch op jezelf en legt de lat hoog. (HB en soms ook HSP)

Overeenkomsten hoogbegaafd en hooggevoelig

Zoals uit het bovenstaande blijkt, hebben hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit aardig wat overeenkomsten. Beide eigenschappen kunnen ervoor zorgen dat je anders waarneemt dan anderen: je ziet details die anderen misschien niet opmerken en je ervaart je omgeving intenser. Dit ‘anders bedraad zijn’ zorgt ervoor dat je meer prikkels opvangt en diepere connecties legt met de informatie die je krijgt.

Omdat je vaak sneller reageert op externe invloeden, kan het ook voelen alsof je altijd ‘aan’ staat. Zeker in nieuwe en drukke omgevingen kun je daarom snel overspoeld raken door prikkels, zoals feestjes of bij je nieuwe baan. Je kunt daardoor merken dat je meer oplaadtijd en hersteltijd nodig hebt dan anderen.

Daarbij kunnen zowel HB als HSP soms het gevoel hebben dat ze er niet helemaal bij horen. Je kunt wel meekomen, maar het kan moeilijk zijn om écht aansluiting te vinden bij anderen. Bovendien word je vaak een beetje ‘te’ genoemd. Te gevoelig, te emotioneel, te druk, te intens, te moeilijk. Dit kan het gevoel van er niet bij horen versterken.

Verschillen hoogbegaafd en hooggevoelig

Een van de verschillen tussen hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit is de bovengemiddelde intelligentie waarover HB vaak beschikken. Dit gaat wel iets verder dan alleen een IQ van 130+, want zoals we eerder al zagen, is hoogbegaafdheid meer dan alleen hoogintelligent. Het belangrijkste verschil zou dan kunnen liggen op het gebied van de snelheid van denken. HB beschikken over een snel begripsvermogen en kunnen snel schakelen. Dit gaat vaak gepaard met bijvoorbeeld snel praten, het struikelen over woorden en zichzelf direct verbeteren tijdens het spreken. De mond kan als het ware de snelheid van het brein niet bijhouden.

HB zijn ook vatbaarder voor verveling. Dit komt onder andere doordat zij meer energie te kanaliseren hebben op een dag. Voor veel hoogbegaafden is bijvoorbeeld de energie die ze op het werk hebben gegeven niet genoeg om ál hun energie kwijt te kunnen. Dit in tegenstelling tot HSP die niet hoogbegaafd zijn en vaak met veel minder prikkels al ‘vol zitten’.

Niet elke HSP is hoogbegaafd

Niet elke HSP is dus hoogbegaafd, er zijn tenslotte veel meer hoogsensitieve personen dan hoogbegaafden. Maar zijn alle hoogbegaafden dan wel ook hoogsensitief?

De meeste HB herkennen zich wel in de zijnskenmerken die bij HSP worden genoemd en uit onderzoek blijkt dat zo’n 87% van de HB ook HSP is. Het kan zijn dat die overige 13% ook HSP is, maar er niet bewust mee bezig is door bijvoorbeeld een grotere focus op het denken en minder op het gevoel.

Je bent meer dan hooggevoelig of hoogbegaafd

Je kunt naast je hoogsensitiviteit dus nog zoveel meer zijn. Wist je bijvoorbeeld dat er ook HSP zijn die juist heel erg van prikkels houden? En hoe zit dat eigenlijk met introvert of extravert zijn en hoogsensitiviteit? Lees verder in onze andere artikelen:

Herken jij jezelf in zowel HSP als HB? Dan is het waardevol om hier bewust mee om te gaan. Het helpt je je grenzen beter te bewaken, je energie te managen en je unieke talenten te benutten. Wil je meer weten of ben je benieuwd wat begeleiding voor jou kan betekenen? Plan dan hieronder een vrijblijvend kennismakingsgesprek.  

 

Bronnen

Kieboom en K. Venderickx, Meer dan intelligent; De vele gezichten van hoogbegaafdheid bij jongeren en volwassenen

Ballast, et al., Hoogbegaafde volwassenen; zet je gaven intelligent en positief in

Aron, E., Hoogsensitieve personen; Hoe blijf je overeind als de wereld je overweldigt

giftedpeople.eu/hoogbegaafdheid

 

/door
onderprikkeling bore-out hsp hoogsensitiviteitpriscilla-du-preez via unsplash

Onderprikkeling en hoogsensitiviteit: herkennen en aanpakken

In onze hectische maatschappij wordt er vaak gesproken over overprikkeling, maar onderprikkeling is net zo relevant, óók, of misschien wel: juíst voor hoogsensitieve personen. Je zou het misschien niet denken, want HSP raken toch juist óverprikkeld? Dat klopt. Maar onderprikkeling kan net zo aanwezig, en net zo vervelend zijn.

In dit artikel duiken we dieper in op wat onderprikkeling is, hoe je het herkent, en wat de connectie is tussen hoogsensitiviteit en onderprikkeling.

Wat is onderprikkeling?

Onderprikkeling onstaat wanneer je te weinig stimulatie ontvangt om je hersenen actief en alert te houden. Routine, sleur, een gebrek aan vernieuwing, of te weinig uitdaging kunnen daar aan bijdragen. Het hoeft dan ook niet te betekenen dat er letterlijk te weinig prikkels om je heen zijn, er zijn alleen niet genoeg interessante prikkels. Niet genoeg prikkels waar jij energie van krijgt.

En die onderprikkeling kan leiden tot een gevoel van verveling, lusteloosheid en een gebrek aan motivatie. Aanhoudende onderprikkeling kan voor HSP zelfs net zo stressvol zijn als een te veel aan prikkels, en langdurige onderprikkeling kan zelfs leiden tot een bore-out.

Hoe herken je onderprikkeling?

Onderprikkeling kan allerlei verschillende symptomen hebben, bijvoorbeeld:

Verveling

Je voelt je continu verveeld, ongeacht wat je doet. Activiteiten die je vroeger leuk vond, lijken nu saai en zinloos.

Lusteloosheid en vermoeidheid

Ondanks voldoende slaap en rust, voel je je moe, hangerig, sloom en lamlendig en heb je weinig energie om iets te ondernemen.

Gebrek aan motivatie en concentratie

Je hebt moeite jezelf te motiveren om aan taken te beginnen of ze af te maken. Alles voelt als een sleur. Je aandacht verslapt bij het uitvoeren van taken en je wordt dromerig.

Gevoel van leegte

Je ervaart een gevoel van leegte of doelloosheid. Het lijkt alsof er iets ontbreekt in je leven, maar je kunt je vinger er niet op leggen. Het voelt een beetje alsof het geluksgevoel langzaam is weg gesijpeld.

Prikkelbaar en sacherijnig

Je raakt snel geïrriteerd, voelt je somber en sacherijnig. Een logisch gevolg van de frustratie die voortkomt uit een gebrek aan interessante prikkels.

Zoeken naar stimulatie

Je merkt dat je voortdurend op zoek bent naar nieuwe dingen om te doen, maar niets lijkt echt bevredigend.

Burn-out vs Bore-out

Zie je dat de signalen van onderprikkeling voor een groot deel hetzelfde zijn als die bij overprikkeling? Dat maakt het extra ingewikkeld om soms goed te kunnen herkennen wat je nodig hebt. Er wordt dan ook nog regelmatig gedacht dat men een burn-out heeft of overprikkeld is, terwijl iemand eigenlijk onderprikkeld is of een bore-out heeft. Zorg er dus voor dat je de signalen goed herkent en/of de hulp inschakelt van een coach of therapeut die er veel kennis en ervaring mee heeft.

Onderprikkeling ligt in het bijzonder op de loer bij extraverte HSP, sensatiezoekende HSP en hoog intelligente (HB) HSP. Deze mensen hebben namelijk nog meer dan anderen stimulatie nodig om te floreren en gemotiveerd te blijven.

De link tussen hoogsensitiviteit en onderprikkeling

Uit onderzoek weten we dat HSP stress gevoeliger zijn dan niet-HSP. Daarmee wordt bedoeld: we ervaren meer en of sneller stress. Dat brengt ook met zich mee dat HSP extra gevoelig zijn voor (lees: sneller stress ervaren bij) zowel overprikkeling als onderprikkeling. Hoe zit dat nu precies?

Diepgaande verwerking

HSP verwerken informatie diepgaand en gedetailleerd. Als ze niet voldoende interessante of complexe informatie ontvangen om over na te denken, kunnen ze zich snel verveeld en ongemotiveerd voelen. Daarnaast is het voor HSP cruciaal om aan hun behoefte aan betekenisvolle en stimulerende activiteiten te kunnen voldoen.

Ook hier geldt dat dit nog meer van toepassing is bij de extraverte HSP, sensatiezoekende HSP en hoog intelligente HSP. Onvoldoende interessante stimulatie zorgt ervoor dat ze zich leeg en onderprikkeld voelen. Daar tegenover staat dat een te veel aan prikkels dan weer kan zorgen voor overprikkeling. Het vinden van de juiste balans is dan ook vaak de grootste uitdaging.

Praktische tips om onderprikkeling te voorkomen

  1. Reflecteer en leer jezelf kennen

Reflecteer regelmatig op je gevoelens en gedachten. Ontdek welke activiteiten jou stimuleren en welke niet. Alle beetjes informatie helpen je beter te begrijpen wat je nodig hebt om onderprikkeling te voorkomen.

  1. Zoek uitdagende activiteiten

Zoek naar activiteiten die je intellectueel en emotioneel uitdagen. Dit kan variëren van het leren van een nieuwe vaardigheid tot het verdiepen in een complex onderwerp dat je interesseert.

  1. Stel doelen en daag jezelf uit

Stel concrete doelen voor jezelf en daag jezelf uit om deze te bereiken. Dit kan je motivatie en gevoel van voldoening verhogen.

  1. Varieer je dagelijkse routine

Breng variatie in je dagelijkse routine aan. Pak eens een andere route naar je werk of werk eens vanaf een andere locatie. Nieuwe ervaringen en uitdagingen kunnen helpen om je hersenen actief en gestimuleerd te houden.

  1. Omring jezelf met inspirerende mensen

Mensen die je inspireren en uitdagen kunnen je helpen om onderprikkeling tegen te gaan. Dat kan iemand uit je omgeving zijn, maar ook iemand die verder weg van je staat. Plan een kop koffie met diegene, volg zijn of haar cursus of masterclass, etc.

  1. Plan inspirerende activiteiten vooruit

Als je weet dat jij het nodig hebt om regelmatig gestimuleerd te worden, kijk dan naast je dagelijkse planning ook eens naar de grotere activiteiten in je planning. Word jij bijvoorbeeld blij van een weekend weg, een festival of het organiseren van een feest? Plan dat dan alvast vooruit voor het komend jaar. Zo voorkom je dat je in een sleur beland en voorzie je van tevoren al in je behoeften.

  1. Stel grenzen

Bescherm jezelf tegen onderprikkeling door niet te lang te blijven hangen in activiteiten en situaties die jou onvoldoende energie geven.

Uit de onderprikkeling en dan?

Ben je weer allemaal leuke, nieuwe en inspirerende activiteiten gaan ondernemen en ben je weer uit die fase van onderprikkeling? Goed gedaan! En dan komt nu de grootste uitdaging: houd de balans vast tussen onderprikkeling en overprikkeling. Zeker voor de extraverte HSP, de hoogsensitieve HSS en hoogbegaafden is balans tussen die twee de sleutel.

Zorg voor een gezonde balans tussen activiteit en rust. Geef jezelf de ruimte om op te laden, maar zorg ook voor voldoende uitdagende stimulatie.

Door inspirerende dingen te doen die werkelijk bij jou passen geef je jezelf de voeding en diepgang die je nodig hebt. En hoe meer je deze dingen doet, hoe intenser je gaat genieten van het leven.

Wil je meer weten over onderprikkeling en hoe je hiermee om kunt gaan? Bij Color Your Life helpen we je graag om een evenwichtige en vervullende levensstijl te vinden die past bij jouw behoeften. Plan hieronder een vrijblijvend kennismakingsgesprek om te kijken hoe we je kunnen helpen.

/door