Berichten

Hoogbegaafd kind herkennen - HB, HSPPhoto by Annie Spratt on Unsplash

Hoe herken je een hoogbegaafd kind — thuis en in de klas?

Een hoogbegaafd kind herkennen, hoe doe je dat?

Veel hoogbegaafde kinderen voelen zich al anders zodra ze op de kleuterschool starten. Ze komen vaak binnen met een bepaald beeld van school, maar merken al snel dat de werkelijkheid niet aansluit bij wat ze hadden verwacht. Dat kan frustrerend of teleurstellend zijn. Sommige hoogbegaafde kinderen voelen zich niet begrepen. Als dat gevoel blijft bestaan, kan school iets worden waar ze tegenop gaan zien. En dat is zonde, want juist daar zouden ze zich veilig en gezien moeten voelen.

In dit artikel gaan we dieper in op hoe je als ouder en als leerkracht signalen van een hoogbegaafd kind kunt herkennen.

Lees ook Nathalie haar vorige artikel: Vroege interesses bij hoogbegaafde kinderen

Waarom hoogbegaafde kinderen zichzelf verbergen

Hoogbegaafde kinderen vertonen op jonge leeftijd al een grote leerhonger. Als ze merken dat hun klasgenoten rustig wennen aan de schoolomgeving en nog opgaan in kinderspelletjes terwijl zij al behoefte hebben aan meer, beseffen ze al snel dat ze anders zijn. Hier bestaat het gevaar dat ze zich aanpassen om niet uit de groep te vallen.

Een voorbeeld: er zijn hoogbegaafde kinderen die zichzelf op prille leeftijd leren lezen, maar op school het tempo van hun leeftijdsgenoten volgen terwijl ze thuis al boeken lezen die geschikt zijn voor oudere kinderen.

Wat kun je als ouder van een hoogbegaafd kind thuis opmerken?

Wat hoogbegaafde kinderen vaak gemeen hebben is een opvallende leerhonger, een sterke nieuwsgierigheid en vroege interesses die je niet meteen zou verwachten. Thuis kunnen ze zich veiliger voelen dan op school. Als ouder kun je daar signalen zien die op school verborgen blijven:

  • Ze nemen nieuwe informatie razendsnel op.
  • Ze vervelen zich snel als het tempo te laag ligt.
  • Ze stellen regels ter discussie.
  • Ze hebben moeite met fouten: ze beginnen telkens opnieuw of geven snel op als iets niet perfect is.
  • Ze piekeren over grote thema’s zoals oorlog of het klimaat.
  • Ze stellen veel vragen om de wereld om hen heen te begrijpen.
  • Ze komen ongelukkig thuis na een schooldag.
  • Ze halen slechte cijfers terwijl je het gevoel hebt dat er veel meer in zit.
  • Ze hebben vroege, specifieke interesses die niet bij hun leeftijd passen.

Als ouder is het dan belangrijk om in dialoog te gaan met de school.

Hoe kun je als leerkracht een hoogbegaafd kind herkennen?

Iedere school heeft hoogbegaafde leerlingen en als leerkracht kun je veel betekenen in hun leven. Hoogbegaafde leerlingen vinden vaak niet voldoende uitdaging in de standaardleerstof en hebben andere behoeftes dan hun klasgenoten. Het zou jammer zijn als signalen genegeerd worden en kinderen hun motivatie verliezen. Let in de klas op het volgende:

  • Ze houden zich op de achtergrond en laten zichzelf niet zien.
  • Ze sluiten zich af van klasgenoten.
  • Ze zoeken liever contact met oudere kinderen of volwassenen.
  • Ze weigeren soms een opdracht, of beginnen telkens opnieuw als het resultaat niet perfect is.
  • Ze stellen veel vragen.
  • Ze lijken afwezig — ze staren uit het raam terwijl er van alles omgaat in hun hoofd.
  • Ze stellen regels ter discussie.
  • Ze halen slechte cijfers, maar je voelt dat er veel meer in zit.

Zo herken je een hoogbegaafd kind dat zichzelf verbergt

Omdat ouders thuis een heel ander kind kunnen ervaren dan op school, is het goed om het gedrag in verschillende omgevingen te vergelijken. Het kan waardevolle inzichten bieden en helpen een hoogbegaafd kind te herkennen.

Lees ook het artikel: Hoogbegaafdheid: wat is het en hoe herken je het?

Bij niet-herkenning loeren de volgende gevaren: onderpresteren, faalangst en zelfs schooluitval. Uiteraard is dit iets wat iedereen wil vermijden. Naast een passend schoolaanbod kan er aandacht zijn voor thema’s zoals ‘uitdagingen durven aangaan’ en ‘omgaan met faalangst’. Door hoogbegaafde kinderen te laten inzien dat een foutje maken niet het einde van de wereld is, bouwen ze veerkracht op. Geef hen vertrouwen en moedig hun interesses aan — dat helpt hun motivatie te behouden.

Een passende schoolomgeving maakt het verschil

Het gebeurt regelmatig dat hoogbegaafde kinderen van school veranderen. Voor het kind kan dat juist van groot belang zijn wanneer een andere school beter bij hen aansluit. Het erkennen van hun potentieel is belangrijk voor hun welzijn. Als hoogbegaafde kinderen zich gestimuleerd en ondersteund voelen, wandelen ze met vertrouwen de schoolpoort binnen — niet met een gevoel van anders zijn, maar met een gevoel van mogelijkheden en kansen. Daarom onderstreep ik in dit artikel en ook in mijn boek ‘Mindset: Waarom positief denken belangrijk is bij hoogbegaafdheid’ het belang van een goede communicatie tussen het kind, de ouders en de school.

/door
Als HB en HSP communiceren - plaatje ter illustratiePhoto by Pavan Trikutam on Unsplash
, , ,

Als HB of HSP communiceren: waarom gaat dat zo anders?

Communiceren als HSP: zo bouw je de brug naar anderen

Je zit in een vergadering. Terwijl iemand de vraag nog uitspreekt, heeft jouw hoofd al drie mogelijke antwoorden geformuleerd, twee verbanden gelegd met iets wat vorige maand speelde, en een oplossing bedacht die eigenlijk nóg beter werkt. Je deelt het enthousiast. En dan zie je de gezichten.

Aarzelend. Afwachtend. Iets van: ‘wauw, oké, ehm…’

Herkenbaar? Voor veel HSP is dit een vast patroon. Communiceren als HSP betekent vaak: op een andere frequentie zitten dan de mensen om je heen. En dat gevoel klopt. Dat is vaak ook zo.

Waarom botst communiceren als HSP (of HB) zo vaak met anderen?

Als HSP verwerk je informatie anders dan de meeste mensen. Dieper, sneller, en in associaties die tegelijkertijd oplichten. Onderzoeker Elaine Aron — die het begrip HSP in de jaren negentig introduceerde — noemt dit depth of processing: de neiging om prikkels op meerdere niveaus tegelijk te verwerken (hsperson.com). Voor hoogbegaafden geldt iets vergelijkbaars: het Kenniscentrum Hoogbegaafdheid omschrijft hoogbegaafdheid als ‘sneller en op meer niveaus tegelijk denken en verbanden leggen’ (kenniscentrumhb.nl). Dat is geen fout in je systeem — dat ís jouw systeem.

Maar dat verschil in verwerking kan voor wrijving in communicatie zorgen. Concreet gebeurt dit op drie manieren:

  • Tempo: Jij hebt het denkwerk al gedaan. Je bent bij de conclusie terwijl de ander de vraag nog aan het formuleren is. Daardoor kun je iets delen dat voor jou logisch en compleet voelt, maar voor de ander uit het niets komt — zonder de tussenstappen die nodig zijn om het te kunnen volgen.
  • Diepgang: Jij verwerkt informatie op meerdere niveaus tegelijk. Dat betekent soms dat je razendsnel bij de conclusie bent — maar even goed dat je juist heel veel context meegeeft, verbanden legt en het complete plaatje wil schetsen voordat je tot de kern komt. Voor de ander kan dat in beide gevallen lastig zijn: te snel, of juist te veel. Wat er onder beide patronen zit is hetzelfde: jij verwerkt dieper, en de ander heeft een andere aanloop nodig om mee te kunnen.
  • Intensiteit: Je enthousiasme, betrokkenheid of overtuiging is oprecht — en vaak groot. Voor jou is dat normaal. Maar de kans is groot dat je dat niet direct zo terugziet bij collega’s of mensen om je heen. Hierdoor kun je je voelen alsof jij overdrijft of ‘veel’ bent. Maar dat is zelden het geval — jij beleeft de wereld gewoon intenser, en dus is je enthousiasme ook groter.

En ja — dat is soms gewoon frustrerend

Laten we daar eerlijk over zijn. Want het gaat niet alleen om wat de ander ervaart. Het is ook voor jóu zwaar.

Het gevoel dat je moet wachten terwijl de ander nog bezig is met iets wat jou allang duidelijk is. Dat je een idee deelt en het niet landt, hoe goed je het ook uitlegt. Dat je je niet begrepen voelt, of — erger nog — dat je jezelf gaat afvragen of je misschien te veel bent. Te snel. Te ingewikkeld.

Die frustratie is begrijpelijk. En tegelijkertijd helpt het om te beseffen: de ander bedoelt het niet als afwijzing. Ze hebben gewoon een andere manier nodig om aan te haken. Dat is geen onwil — het is een verschil in verwerking.

De vraag is dus niet: hoe maak ik mezelf minder? De vraag is: hoe bouw ik de brug?

Wat er aan de andere kant gebeurt

Daar zit een misverstand dat je misschien niet verwacht: jij wil verbinden, maar de ander voelt zich juist buitengesloten. Niet omdat jij iets verkeerd doet, maar omdat alles al bedacht lijkt. Er is geen ruimte meer om mee te denken — jij bent immers al klaar. Of ze voelen de snelheid en intensiteit als een druk: de trein rijdt al, en ze weten niet of ze nog kunnen instappen.

Dat is precies het omgekeerde van wat jij bedoelt. En zodra je dat ziet, verandert er iets. Want dan gaat het niet meer om wie gelijk heeft of wie het snelst denkt — maar om hoe je de verbinding maakt.

Van één grote sprong naar kleine stapjes

Peter, een HSP ondernemer die ik begeleid, herkende dit direct. Hij vertelde:

‘Wat er bij mij vaak gebeurt, is dat ik iets al helemaal heb uitgedacht. Alle stappen zijn gezet, ik ben al bij de fase van “het hoeft alleen nog maar uitgevoerd te worden”. En dan bedenk ik: wacht, ik moet anderen meekrijgen. Dan moet ik een stap terugdoen en nadenken over hoe ik dat doe. Wat voor mij het beste werkt: begin met het probleem. Ik wil hier naartoe — maar hoe? Vervolgens benoem ik de deelproblemen, één voor één. En dan vraag ik ze er zelf over na te denken. Meestal probeer ik het zo in te leiden dat zij het gevoel krijgen dat ze het zelf bedacht hebben.’

Wat Peter beschrijft is precies de kern: hij accepteert dat zijn denkproces anders is dan dat van anderen, en hij past zijn communicatie daar bewust op aan. Niet door zichzelf kleiner te maken — maar door zijn denkstappen zichtbaar te maken.

Wat je kunt doen: vier handvatten

  1. Accepteer en erken het verschil

De eerste stap is simpelweg herkennen: jij denkt anders. Niet beter of slechter — anders. Dat is geen last die je moet dragen, het is een vertrekpunt. Zodra je dat echt accepteert, verdwijnt de frustratie (“waarom snapt niemand het?”) langzaam, en komt er ruimte voor echte aansluiting.

  1. Externaliseer je gedachten — laat je denkproces zien

De grootste verandering zit hierin: deel niet alleen je conclusie, maar laat de weg ernaartoe zien. Hardop denken. ‘Ik zie drie deelproblemen: allereerst…, dan…, en verder… Wat denken jullie?’ Zo nodig je anderen uit om mee te denken in plaats van alleen te luisteren naar een uitkomst die jij al weet.

  1. Begin waar de ander is, niet waar jij al bent

Vraag jezelf voor een gesprek bewust af: waar staat de ander nu? Wat weten ze al? Wat hebben ze nodig om aan te haken? Die kleine mentale check maakt het verschil tussen een monoloog en een gesprek.

  1. Maak je intensiteit bespreekbaar

Soms helpt het simpelweg om het te benoemen: ‘Ik merk dat ik hier erg enthousiast over ben — laat me even vertragen.’ Dat normaliseert jouw manier van zijn en geeft de ander ook ruimte om in te stappen.

Vertalen, niet inkrimpen

Communiceren als HSP of hoogbegaafde is geen kwestie van jezelf kleiner maken of langzamer doen. Het is leren vertalen. Van jouw rijke, snelle binnenwereld naar de ander. En die vertaalvaardigheid — als je hem bewust inzet — is juist een van je grootste krachten.

Want jij ziet dingen die anderen niet zien. Je hebt alleen een brug nodig.

 

Herken je dit en wil je hier samen naar kijken? Plan gerust een vrijblijvend kennismakingsgesprek in. Dan onderzoeken we hoe jij jouw manier van communiceren kunt inzetten als kracht — op het werk, in relaties, en in alles wat ertoe doet.

/door
hoogbegaafdheid, misvattingen onder de loep - rubiks cube, foto ter illustratiePhoto by Joshua Hoehne on Unsplash
,

Misverstanden over hoogbegaafdheid: 6 hardnekkige misvattingen

Hoogbegaafdheid wordt vaak omgeven door hardnekkige misverstanden — over IQ-scores, schoolprestaties en sociale vaardigheden. Toch is naar schatting 2 tot 5% van de Nederlandse bevolking hoogbegaafd (Radboud Universiteit, 2023). In het eerste artikel in de serie over hoogbegaafdheid (HB) ontdekten we al wat hoogbegaafdheid precies is, welke kenmerken erbij horen en op welke punten het overlapt met hoogsensitiviteit. Er werd ook al een beetje aangestipt wat HB níet is en in dit artikel zoomen we daar verder op in. Want er bestaan aardig wat misverstanden over hoogbegaafdheid en dat kan niet alleen voor verwarring en stereotypering zorgen, maar er ook voor zorgen dat je denkt niet HB te kunnen zijn omdat je niet aan deze standaarden voldoet. Een uitgelezen kans om deze misverstanden te ontkrachten!

1. Ben je alleen hoogbegaafd als je een IQ van 130+ hebt?

Nee, al werd hoogbegaafd zijn wel lange tijd geassocieerd met een IQ van 130+. Inmiddels weten we dat dit heel wat genuanceerder ligt en dat er verschillende vormen van HB zijn. Een bovengemiddelde intelligentie behoort er zeker toe, maar het omvat ook bepaalde zijnskenmerken, zoals een snelle informatieverwerking, creatief denken, leergierigheid en een brede interesse. Een bovengemiddelde intelligentie is wel het enige wat objectief gemeten kan worden, vandaar dat het IQ vaak aangehaald wordt. Een IQ-score geeft echter niet altijd het volledige beeld van intelligentie. Intelligentie is namelijk dynamisch en contextafhankelijk. Als je je bijvoorbeeld in een omgeving bevindt waarin je je niet optimaal kunt concentreren en/of leren, dan heeft dat invloed op je score. Een IQ-test kan daarom hoogbegaafdheid niet zomaar uitsluiten, er moet ook gekeken worden naar zijnskenmerken.

2. Is hoogbegaafdheid een stoornis, zoals ADHD of autisme?

Nee, in tegenstelling tot bijvoorbeeld ADHD en autisme is hoogbegaafdheid geen stoornis. Stoornissen worden opgenomen in de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), terwijl hoogbegaafd zijn bestaat uit bepaalde zijnskenmerken, gecombineerd met een bovengemiddelde intelligentie. Hoogbegaafdheid kan wel net als een stoornis leiden tot vastlopen, overprikkeling en sociale problemen, maar het verschil zit in hoe het concept wordt gezien door de wetenschap. Er is overigens wel overlap mogelijk: iemand kan bijvoorbeeld zowel HB zijn als ADHD of autisme hebben. Benieuwd hoe je het onderscheid herkent? Lees ons artikel over hoogsensitiviteit, hoogbegaafdheid en ADHD.

3. Zijn hoogbegaafden goed op school en slaan ze vaak klassen over?

Dat komt voor, maar meestal niet. Vaak lopen HB juist vast in het schoolsysteem, omdat het ontworpen is voor de massa. Het gemiddelde kind leert ‘bottom-up’, dus stapje voor stapje. Maar HB leren vaak ‘top-down’, dus ze moeten eerst het hele plaatje zien voordat ze de puzzel kunnen leggen. Dat matcht niet met het schoolsysteem, waardoor de lessen als saai en traag ervaren kunnen worden. Of juist als te moeilijk, omdat stapje voor stapje werken voor HB onduidelijk kan zijn. Ook wordt een algemeen curriculum toegepast en wordt daarbij niet gekeken naar de interesses van het kind. Er is dus niet genoeg autonomie, wat voor HB voelt als een beperking.

Ze kunnen zich gaan vervelen en onderpresteren. De slechte cijfers lijken dan aan te tonen dat het kind het niet kan, waardoor het in een richting wordt geduwd die nog slechter past. Tot slot kan faalangst ook nog een rol spelen bij onderpresteren. Meer lezen over hoogbegaafde kinderen en de rol van interesses? Bekijk ons artikel over hoogbegaafde kinderen en hun interesses

4. Zijn hoogbegaafden overal goed in en net zo slim als Einstein?

Dat kan, maar hoeft niet. Omdat hoogbegaafd zijn vaak direct wordt gelinkt aan een hoog IQ, gaan veel mensen ervan uit dat ze overal goed in zijn en net zo slim zijn als Einstein. Ze zijn altijd goed in wiskunde, doen nieuwe uitvindingen en componeren sonates op hun zevende. Maar, zoals gezegd, hebben HB vaak juist moeite met leren omdat de wereld niet ingericht is op hun manier van leren. En omdat ze zo worstelen met veel dingen, voelen ze zich ‘dom’ en ‘anders’. Het tegenovergestelde is echter waar, alleen komt hun intelligentie vaak niet tot uiting op school. HB zijn vaak te herkennen aan het snel leggen van verbanden, creatief denken, kritische vragen stellen en snel problemen signaleren. En soms zijn ze inderdaad heel getalenteerd op het gebied van wiskunde of kunst, maar dat hoeft niet.

5. Hebben hoogbegaafden weinig sociale vaardigheden?

Niet per se. Omdat HB vaak in verband wordt gebracht met superslim zijn, wordt het ook gelinkt aan sociale onhandigheid en het niet oppikken van non-verbale signalen. Maar, dit stereotype klopt lang niet altijd. Veel HB zijn juist heel empathisch en gevoelig, en kunnen zich goed verbinden met verschillende soorten mensen. Veel HB kunnen ook onder HSP geschaard worden, 87% van de hoogbegaafden is namelijk ook hoogsensitief (Van de Ven, Van Weerdenburg & Van Hoof, 2016). En net als HSP hebben HB vaak ook moeite met oppervlakkige gesprekken, omdat ze een diepere behoefte aan betekenisvolle gesprekken en verbinding hebben. De overlap tussen hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit lichten we verder toe in ons artikel over hooggevoelig en hoogbegaafd.

6. Is hoogbegaafd zijn altijd een voordeel?

Als je ‘heel slim’ bent en ‘veel kunt’, moet dat wel een voordeel zijn, toch?! Want wat is nou makkelijker dan alles snel oppikken en direct begrijpen? Maar natuurlijk werkt het niet zo. Doordat de maatschappij meer gericht is op de massa, hebben veel HB vaak het gevoel anders te zijn. Ze hebben moeite met routineklussen, met stapje voor stapje werken en de constante behoefte aan prikkels kan lastig zijn. Ook kunnen HB vatbaarder zijn voor depressies, paniekaanvallen en existentiële crises omdat ze diep nadenken over het leven en hun rol erin. Hun gevoeligheid kan er soms voor zorgen dat situaties hen zwaarder vallen. En als je niet omringd wordt door mensen die op een vergelijkbare manier denken en voelen, dan kan dat heel eenzaam voelen.

Een manier van zijn

Het is belangrijk om hoogbegaafdheid te zien als een manier van zijn; als een specifieke manier van functioneren die je kunt leren begrijpen en waarbij de juiste ondersteuning kan helpen. Want op het moment dat je jezelf en je behoeften beter leert begrijpen en je een omgeving vindt die je wel ondersteunt, kun je je talenten op een gezonde en fijne manier inzetten. Herken je ook misverstanden rondom hoogsensitiviteit? Lees daarover in het artikel fabels over hoogsensitiviteit.

 

Wil je meer inzicht in je hoogbegaafdheid of hoogsensitiviteit? In onze praktijk helpen we je graag. Plan hieronder een vrijblijvend kennismakingsgesprek in.

Bronnen over misverstanden en hoogbegaafdheid

chrismuller.nl
quietquality.nl
wij-leren.nl
giftedpeople.eu

/door
Photo by Maël BALLAND on Unsplash
,

Vroege interesses bij hoogbegaafde kinderen

Hoe herken je een hoogbegaafd kind?

Laat ik mezelf kort voorstellen.
Ik ben Nathalie Maes, auteur van Mindset – Waarom positief denken belangrijk is bij hoogbegaafdheid. Vanuit mijn eigen ervaringen met hoogbegaafdheid inspireer ik graag zowel kinderen als volwassenen om hun talenten te herkennen en te benutten. In dit artikel neem ik je mee in hoe vroege interesses zich al op jonge leeftijd kunnen laten zien — vaak veel eerder dan ouders verwachten.

Speelgoed dat geen speelgoed is

Hoogbegaafde kinderen kunnen al op jonge leeftijd een opvallende nieuwsgierigheid hebben. Terwijl veel peuters vooral spelen en ontdekken via traditioneel speelgoed, laten sommige kinderen voorkeuren zien die verder reiken dan je in deze leeftijdsfase zou verwachten. Voor ouders en leerkrachten kan dit een eerste aanwijzing zijn dat er sprake is van een ontwikkelingsvoorsprong of hoogbegaafdheid.

Je ziet bijvoorbeeld dat hun aandacht vanzelf naar andere dingen gaat dan poppen, blokken of simpele spelletjes. Ze raken gefascineerd door onderwerpen of materialen die je eerder bij oudere kinderen zou verwachten. Dat kan betekenen dat:

  • een vergeten spelbord ineens helemaal tot leven komt
  • de boekenkast sneller leeg raakt dan je had gedacht
  • een instrument dat al jaren stof vangt, opeens de volledige aandacht krijgt
  • ze liever puzzels met honderden stukjes maken dan met speelgoed spelen
  • ze meeluisteren met films voor volwassenen en daardoor spontaan woorden in een andere taal oppikken

Niet elk voorbeeld betekent automatisch hoogbegaafdheid, maar het zijn wél signalen om alert op te zijn.

Zelf ontdekken, in stilte of met grote focus – zo leert een hoogbegaafd kind

Veel kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong verkennen de wereld graag zelfstandig. Ze nemen informatie razendsnel op, stellen verrassende vragen en laten zich moeilijk afleiden zodra een onderwerp hun interesse gewekt heeft. Traditioneel speelgoed is dan vaak simpelweg niet uitdagend genoeg.

Bij deze kinderen zie je vaak:

  • een grote drang om te begrijpen hoe dingen werken
  • een sterke behoefte om hun eigen pad te volgen
  • dat interesses plotseling kunnen ontstaan en intens kunnen zijn
  • dat ze snel doorgroeien in een onderwerp zodra ze de kans krijgen

Voor ouders en leerkrachten is het waardevol om te weten dat deze interesses al op jonge leeftijd zichtbaar kunnen worden.

Vroege interesses stimuleren bij een hoogbegaafd kind

  1. Geef ruimte aan hun leerhonger

Kinderen die veel vragen stellen en alles willen begrijpen, hebben baat bij volwassenen die dat serieus nemen. Binnen school kan dat door te verdiepen, te verrijken of — waar nodig — te versnellen. Thuis helpt het om nieuwsgierigheid te ontvangen als iets positiefs.

  1. Laat ze onderzoeken op hun eigen manier

Hoogbegaafde kinderen ontwikkelen vaak originele oplossingen of nieuwe ideeën. Geef ruimte om dingen uit te proberen, informatie te verzamelen en projecten te starten zonder strak kader.

  1. Introduceer nieuwe ervaringen

Bied materialen, activiteiten of uitdagingen aan die passen bij hun denk- en leerniveau. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn: een moeilijkere puzzel, iets bouwtechnisch, een informatief boek, een museumbezoek, een workshop… Kleine dingen kunnen al veel losmaken.

  1. Leer dat fouten maken erbij hoort

Veel van deze kinderen leggen de lat hoog voor zichzelf en kunnen faalangst ontwikkelen. Benoem dat leren tijd kost, dat fouten waardevol zijn en dat groei belangrijker is dan perfectie.

  1. Help bij samenwerken en afstemmen

Hoewel ze graag alleen werken, leren kinderen veel van samen creëren, denken en bouwen. Dat vergroot hun sociale vaardigheden én helpt ze ontdekken hoe ideeën nog sterker worden wanneer je met anderen meedenkt.

De waarde van je eigen interesses volgen – ook als je onderweg obstakels tegenkomt – heeft me altijd gefascineerd. Het inspireerde me zelfs tot het schrijven van mijn boek Mindset: Waarom positief denken belangrijk is bij hoogbegaafdheid. Als ik met mijn ervaringen en inzichten anderen mag raken of in beweging kan zetten, maakt me dat oprecht blij.

In het boek deel ik onder andere voorbeelden van eerdere samenwerkingen en projecten. Situaties waarin verschillende talenten samenkwamen en precies dát zorgde voor mooie resultaten, in allerlei sectoren en contexten.

Doen wat bij je past geeft energie

Kinderen kunnen al vroeg ergens helemaal door geboeid raken. Daarom is het belangrijk dat ze op school hun motivatie behouden en later een studiekeuze kunnen maken die écht bij hen past. Want uiteindelijk wil je een beroep uitoefenen waarvan je weet: hier haal ik elke dag energie uit.

Waarom mindset zo belangrijk is voor een hoogbegaafd kind

Cover Mindset, hoogbegaafd kind, nathalie maesPassie is nu eenmaal de motor achter motivatie. Laat je dus niet afschrikken door de hobbels die onderweg op je pad komen. Het maakt niet uit in welk werkveld je zit of welke richting je op wilt – iedereen heeft zijn eigen route. Misschien merk je tijdens het lezen van dit stuk dat je zelf toe bent aan iets nieuws, maar dat de drempel nog net iets te hoog voelt.

Laat je dan niet tegenhouden. Als dit artikel je aanzet om een stap te zetten, nieuwe ideeën te onderzoeken of anderen te inspireren, is mijn missie geslaagd. In Mindset laat ik zien hoe een positieve instelling kan helpen om doelen niet alleen te stellen, maar ook écht te durven nastreven. Benieuwd geworden? Het boek is te vinden via bol.com.

/door
HSP verhaal Laura Woolthuis voor Color Your LifePhoto by Yichen Wang on Unsplash

Van grijs naar alle kleuren van de regenboog: een HSP-verhaal

In het kader van persoonlijke HSP-verhalen, nemen we deze keer een kijkje achter de schermen van Color Your Life met het verhaal van Laura Woolthuis, redacteur en schrijver van enkele van onze artikelen. Wanneer kwam zij erachter dat ze HSP was? Hoe gaat ze ermee om en hoe plukt ze er nu in haar dagelijks leven de vruchten van?

Grote gevoelens

Ik was altijd al een gevoelig kind, wat zich meestal uitte in grote gevoelens bij zowel positieve als negatieve situaties. Zo wist ik al heel jong wanneer ik een sterke nee voelde als ik iets niet prettig vond en kon ik slecht tegen heftige of bloederige verhalen. Ik ben zelfs een keer flauwgevallen in de klas toen ik een boek las waarin een intense pijn voorkwam! Door dat soort momenten ontdekte ik dat ik soms de gevoelens van anderen kon voelen en ook de ware intenties van iemand kon zien. De juf die bijvoorbeeld ineens poeslief deed als er ouders bij waren, maar ondertussen voor mij duidelijk nepheid uitstraalde. Dat vond ik heel verwarrend, want wat doe je daarmee als kind?

Van overprikkeling was lang geen sprake, wel van onderprikkeling. Hoewel ik daar pas op latere leeftijd achter ben gekomen (daarover later meer). De eerste keer dat ik echt overprikkeld raakte was op mijn 13e, toen ik naar een spirituele beurs was geweest. ’s Avonds lag ik in bed en ik was klaarwakker. Het voelde alsof ik onder stroom stond. Ik had alle energieën van die dag als een spons in me opgezogen en ze konden nergens heen om te ontladen. Dat was een heel vreemde ervaring.

Hoogsensitief (HSP)

Op mijn 27ste hoorde ik pas over HSP. Ik googelde ‘pijn van andere mensen voelen’ (wat veel zegt over mijn ervaringen haha) en deze term rolde eruit. Ik kocht meteen het boek van Elaine Aaron, maar tijdens het lezen herkende ik mezelf helemaal niet in die vroege omschrijving van HSP: het leek meer over extreem introverte en gevoelige mensen te gaan die hun huis niet durfden te verlaten uit angst voor prikkels. Zo was ik absoluut niet, ik hield juist van avontuur en prikkels!

Uiteindelijk kwam ik door omstandigheden in een heftige burn-out terecht. Ik zat helemaal vast en mentaal ging het heel slecht. Ik hoorde over HSP-coaching en ik dacht, laat ik het eens proberen. Zo kwam ik bij Color Your Life terecht en het was zo’n fijne ervaring om door Denise gecoacht te worden! Ik kon goed met haar filosoferen over dingen die me bezighielden en zij werd het eerste goede stemmetje in mijn hoofd. In mijn jeugd heb ik veel te horen gekregen dat ik niet goed genoeg was, dat ik ‘te veel’, ‘te moeilijk’, ‘te…’ was, en om plotseling goede dingen over mezelf te horen was een heel nieuwe ervaring.

Ze heeft me een paar jaar gecoacht, door extreme overprikkeling, veel persoonlijke drama’s en paniekaanvallen heen. Uiteindelijk moest ik meer psychologische hulp zoeken, maar wist ik wel beter wat ik zocht in een coach/psycholoog. Ik las ook meer boeken over HSP, bijvoorbeeld over HSP HSS. Daarin herkende ik me meer: iemand die soms juist prikkels nodig heeft om op te laden. Maar toch had ik het gevoel dat dat nog niet de hele lading dekte.

Hoogbegaafd (HB)

En dat klopte. Kort daarna ontdekte ik dat ik ook hoogbegaafd ben. Een bizarre realisatie, want hoogbegaafden zijn toch extreem slimme mensen die heel goed zijn op school, klassen overslaan en moeilijke wiskundige formules kunnen oplossen? Dat was ik niet! Maar toch klopten alle zijns-kenmerken. Ik ben heel creatief aangelegd, heb veel talenten, vind veel dingen leuk, en pik die dingen ook snel op. Bovendien leer ik top-down, in plaats van bottom-up. Het was echt een eyeopener toen ik dit ontdekte. Het verklaarde ook waarom ik school juist altijd heel moeilijk had gevonden: als je in een wereld leeft waarin je alles ‘andersom’ wordt aangeleerd, dan is het lastig om mee te komen. Daarnaast begreep ik ook beter waarom ik mijn jeugd als ‘grijs’ heb ervaren. Er waren niet genoeg positieve prikkels om mijn hongerige brein bezig te houden.

Carrièreswitch

Al deze inzichten hebben mij uiteindelijk uit mijn identiteitscrisis geholpen en me laten ontdekken welke dingen bij mij passen. Wat voor dingen? Nou, werk bijvoorbeeld.

Na mijn studie begon ik met een kantoorbaan als redacteur bij een uitgever. De essentie ervan was leuk, maar na een aantal jaar ontdekte ik dat ik een afschuwelijke hekel heb aan van 9 tot 5 werken en altijd hetzelfde riedeltje afdraaien. Ik kan ook niet goed overweg met bazen: mensen die zich gedragen alsof ze boven mij staan en niet openstaan voor mijn input trek ik slecht. Dus voor mij reden genoeg om voor mezelf te beginnen als redacteur en vertaler.

Daarnaast ben ik ook operazangeres, werk ik parttime in dienst als actrice, en freelance als trainingsacteur. Hier geniet ik erg van. De afwisseling van het werk, en het improviseren en reageren op mensen geeft mijn brein een enorme boost. Het voelt eindelijk nuttig om zoveel ideeën te hebben. Maar ook om grote gevoelens te hebben en je in te kunnen in leven in andere mensen. En als eigen baas doe ik klussen die ik zelf heel leuk vind en bepaal ik grotendeels mijn eigen werkdagen en -uren. Kan ik ’s middags ook eens lekker een dutje doen als ik daar behoefte aan heb 😉.

Omringd door HSP

Natuurlijk spelen de mensen om je heen ook een grote rol als HSP. Bijna al mijn collega’s en vrienden zijn HSP en als ze dat niet zijn, dan zijn ze alsnog heel invoelend. Mijn partner is ook HSP (en waarschijnlijk hoogbegaafd) en dat levert fijne, intense momenten op. Je begrijpt elkaar beter als de één compleet overprikkeld thuiskomt van werk en eventjes wat ruimte voor zichzelf nodig heeft. Natuurlijk heeft het ook een keerzijde, namelijk dat je soms ‘te’ gevoelig kunt reageren op wat de ander zegt en dan ontstaan er heftige ruzies. Maar dat kan ook komen doordat we allebei operazangers en heel gepassioneerde mensen zijn 😉.

Het is heel fijn om omringd te zijn met mensen die hetzelfde ervaren. Daardoor voel ik me eigenlijk nooit meer ‘te’. En als dat oude gevoel toch weer eens de kop op steekt, dan weet ik dat er een heleboel mensen zijn die mij gewoon goed vinden zoals ik ben. Dat is een hele geruststellende gedachte!

Coaching

Als je beter weet hoe je in elkaar steekt, kun je dus ook keuzes maken die beter bij jou en je interesses aansluiten. Het is nooit helemaal perfect: je zult altijd een keertje overprikkeld raken of verveeld, of toch in omgevingen terechtkomen die niet echt bij je passen. Maar dan weet je wel hoe je met die situaties moet omgaan en waardoor je daar beland bent. Bij mij hebben al die ontdekkingstochten (want dat zijn het en blijven ze ook) ervoor gezorgd dat mijn leven van grijs, naar alle kleuren van de regenboog is gegaan. Had ik maar eerder geweten dat het leven zo sprankelend kon zijn!

Zoals ik eerder zei, heeft Denise me daarbij heel goed geholpen. Ze luistert met veel interesse en reflecteert niet alleen mee op jou maar ook op zichzelf, wat voor mij veel mooie, wederkerige gesprekken opleverde. Als iemand die voorheen op heel veel vlakken in het leven zwaar in de knoop zat, kan ik echt zeggen dat haar coaching een belangrijk onderdeel in mijn herstel is geweest.

Ik hoop dat onze blogs herkenning en geruststelling bieden. Weet: je bent niet alleen, je bent hartstikke normaal en niet ‘te’! Mocht je graag meer willen weten over wat HSP inhoudt, hoe je kunt omgaan met de uitdagingen ervan en hoe je er de vruchten van kunt plukken, abonneer je dan op de maandelijkse inspiratiemail en/of neem contact op met Denise bij Color Your Life. Ik beloof je: het is het waard!

/door
Overprikkeld en onderprikkeld stress signalen, symptomen en behoeftenPhoto by Giorgio Trovato on Unsplash
,

Overprikkeld en onderprikkeld tegelijkertijd: kan dat?

Herken je dat gevoel: overweldigd zijn én je tegelijk vervelen? Als je hoogsensitief bent, met een grote behoefte aan prikkels (HSP HSS en/of Hoogbegaafd), ben je waarschijnlijk wel eens tegen deze vreemde paradox aangelopen. Hoe kan dat, en belangrijker nog: wat kun je eraan doen?

De High Sensation Seeker

Laten we eerst even teruggaan naar wat HSS betekent.

Heb je mijn eerdere artikel hierover al gelezen? In Hoogsensitief en toch dol op prikkels leg ik uitgebreid uit wat ‘HSS zijn’ precies inhoudt.

Als je een High Sensation Seeker bent, heb je een sterke drang naar nieuwe indrukken en intense ervaringen. Maar tegelijkertijd verlang je ook naar rust, overzicht en kalmte. Die combinatie kan flink botsen, alsof je met één voet op het gaspedaal staat en met de andere op de rem trapt. Dit gevoel kan zich afwisselen, de ene dag heb je meer behoefte aan rust, de andere dag verlang je meer naar actie. Maar soms gebeurt het allebei tegelijk: je voelt je overprikkeld en verveeld. Wat dan?

Overprikkeling en onderprikkeling

Allereerst is het belangrijk om te weten dat overprikkeling en onderprikkeling twee heel verschillende dingen lijken, maar dat ze zich vaak op soortgelijke manieren uiten. Bijvoorbeeld door middel van stress, angst, slapeloosheid, heftige emoties en vermoeidheid. Daardoor kan het moeilijk te herkennen zijn of je nou met overprikkeling of onderprikkeling te maken hebt. Om het onderscheid te kunnen begrijpen is het nodig om te weten dat er verschillende soorten prikkels zijn.

Vier soorten prikkels

Je kunt prikkels grofweg onderverdelen in vier categorieën:

– Zintuiglijk (licht, geluid, geur, aanraking)

– Sociaal (interactie, groepsdynamiek)

– Mentaal (denkwerk, inspiratie, uitdagingen)

– Lichamelijk (beweging, inspanning, spanning)

Dit kan betekenen dat je bijvoorbeeld overprikkeld bent op de sociale prikkel, terwijl je op de mentale prikkel onderprikkeld bent. En wanneer je niet weet dat je zowel over- als onderprikkeld bent, loop je het risico om een van de twee te gaan verergeren. Symptomen van onderprikkeling lijken namelijk vaak op overprikkeling. Zo geeft het lichaam bij onderprikkeling ook een stressreactie af. Het gevolg: je gaat bijvoorbeeld rust nemen, terwijl je juist positieve mentale prikkels nodig hebt. Als je hier te lang mee doorgaat, kun je zelfs in een negatieve spiraal raken en in een depressie en/of burn-out of bore-out belanden.

Leer jezelf kennen

Het is dan ook superbelangrijk dat je jezelf goed leert kennen, zodat je daarmee de signalen van overprikkeling en onderprikkeling sneller herkent.

Een mooie opdracht is dan ook om het volgende schema voor jezelf te maken.

Opdracht Overprikkeld en onderprikkeld zijn herkennen

  1. Maak een tabel met drie rijen en twee kolommen, zoals hieronder.
  2. Schrijf in de tweede kolom op welke signalen jouw lichaam je geeft bij overprikkeling en onderprikkeling.
    Wat voel je fysiek? Wat voel je mentaal? Wat doet het met je stemming? Wat doet het met je concentratie? Etc. Probeer al enigszins verschil te gaan zien tussen de twee soorten prikkeling.
  3. Schrijf nu in de tweede kolom op wat je behoefte is op het moment dat je overprikkeld bent en wanneer je onderprikkeld bent. Wat heb jij op dat moment nodig om je weer goed te voelen? Kijk ook naar de vier soorten prikkels zoals hierboven genoemd. Heb je behoefte aan rust, of juist aan inspiratieprikkels? Heb je behoefte aan lichamelijke inspanning of aan juist mentale uitdaging? Etc.
SituatieSignalenBehoeften
Overprikkeling–          Ik voel me… moe (uitgeput)

–          Ik voel me… opgejaagd

–          Ik voel me… neerslachtig

–          ‘Het glas is halfleeg’

–          Mijn lontje is kort

–          Ik ervaar druk op de borst

–          Etc.

–         Slapen

–         Een lege agenda

–         …

 

Onderprikkeling–          Ik voel me… moe (lamlendig)

–          Ik voel me… mentaal ‘leeg’

–          Ik voel me… onrustig

–          Ik voel me… ontevreden

–          Mijn lontje is kort

–          Ik voel me… chagrijnig

–          Etc.

–         Mentale uitdaging

–         Creativiteit

–         Sociale interactie

–         Zingeving

–         …

Door het maken van deze opdracht zul je sneller de signalen van je lichaam gaan herkennen én heb je al van tevoren een plan gemaakt hoe je zo snel mogelijk weer kunt herstellen.

Je ontdekt wanneer en van welke prikkels je overvoerd raakt, en wat je nodig hebt om op te laden en te ontladen. Maar ook welke prikkels jou de juiste energie geven, zodat je onderprikkeling kunt voorkomen. Als je dat weet, kun je meer balans vinden en beter voor jezelf zorgen. Je hoeft dan niet te kiezen tussen gas geven of remmen, maar leert schakelen op jouw tempo.

Ondersteuning

Loop je hierin vast en kun je wel wat ondersteuning gebruiken? In onze praktijk helpen we mensen zoals jij om weer grip te krijgen op de balans tussen prikkels en rust. Hieronder kun je een vrijblijvend kennismakingsgesprek inplannen.

Meer lezen over overprikkeling? Het boek Prikkels bijten niet! van Saskia Klaaysen is een aanrader.

/door
hooggevoelig en hoogbegaafd hoogsensitief HSPPhoto by Olav Ahrens Røtne on Unsplash

Hooggevoelig en hoogbegaafd? Zo herken je de overeenkomsten (en verschillen)

Hooggevoelig én hoogbegaafd zijn, wist je dat dat kan? Als je je in beide herkent, heeft dat invloed op hoe je jezelf ziet en voor jezelf zorgt – soms heeft het voordelen, soms voelt het juist als een uitdaging. In dit artikel lees je waar deze eigenschappen elkaar raken en waarin ze van elkaar verschillen.

Wat is hoogbegaafdheid?

Ongeveer 2,5% van de wereldbevolking is hoogbegaafd (HB) (ten opzichte van 15-20% bij HSP). Maar wat betekent dat eigenlijk?

Een veelgebruikte definitie beschrijft hoogbegaafden als:

‘… snelle en slimme denkers, die complexe zaken aankunnen. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Sensitieve en emotionele mensen, intens levend. Zij scheppen plezier in creëren.’

Hierin zie je al dat sensitiviteit en intensiteit een belangrijk onderdeel van HB vormen. Daarnaast wordt bij hoogbegaafdheid regelmatig verwezen naar een bovengemiddelde intelligentie, wat zich meestal vertaalt naar een IQ-score van 130+. Maar hoogbegaafdheid bestaat uit meer dan hoogintelligent zijn; het omvat namelijk ook specifieke zijnskenmerken.

Kenmerken van hoogbegaafdheid

HB vallen vaak op omdat ze snel zien waar dingen beter of sneller kunnen en waar problemen kunnen ontstaan. Sommige hoogbegaafden herkennen zich vooral in de klassieke intelligentie, bijvoorbeeld door hoge cijfers te halen op school of door uit te blinken in functies die een beroep doen op hun intellectuele capaciteiten. Andere hoogbegaafden herkennen zich meer in creatieve intelligentie, met talenten die tot uiting komen op het gebied van muziek, sport of kunst. Hoewel zij ook tot bovengemiddelde prestaties kunnen komen, vallen ze minder snel op als hoogbegaafd. Daarnaast kun je ook HB zijn en niet tot bovengemiddelde prestaties komen als gevolg van een niet-passende omgeving. In dat geval ben je waarschijnlijk meer bezig met je aan te passen dan met het leren kennen van jezelf en je eigen behoeften. Dit kan leiden tot onderpresteren, frustratie en het gevoel niet echt gezien te worden, omdat de focus ligt op overleven in plaats van op groei.

Herken jij jezelf in de volgende kenmerken, die zowel kunnen wijzen op hooggevoeligheid als hoogbegaafheid?

– Als je ergens in geïnteresseerd bent, heb je het snel onder de knie. (HB)

– Je hebt moeite met sterke autoriteit. (HB en soms ook HSP)

– Je bent nieuwsgierig, stelt veel vragen en veel ter discussie. Je wilt graag tot de kern komen. (HB en HSP)

– Je hebt een sterk rechtvaardigheidsgevoel en hecht veel waarde aan eerlijkheid en gelijkwaardigheid. (HB en HSP)

– Je hebt complexe gedachten en sterke gevoelens waardoor je soms overprikkeld of overweldigd kunt raken. (HB en HSP)

– Je wordt vaak een beetje ‘te’ genoemd: te gevoelig, te intens, te kritisch, te moeilijk, te druk… (HB en HSP)

– Je hebt een ongewoon goed geheugen. (HB)

– Je raakt snel verveeld door een gebrek aan uitdaging. (HB en soms ook HSP)

– Je liep voor in je ontwikkeling en kon al eerder lezen/lopen/praten dan leeftijdsgenoten, of later maar dan zo goed als foutloos. (HB)

– Je hebt uiteenlopende interesses en je kunt veel. Dat vind je fijn, maar daardoor ervaar je ook vaak een gebrek aan focus en richting. (HB en soms ook HSP)

– Je kunt vraagstukken vanuit verschillende invalshoeken bekijken en je bent graag bezig met complexe en uitdagende problemen. (HB en soms HSP)

– Je bent erg kritisch op jezelf en legt de lat hoog. (HB en soms ook HSP)

Overeenkomsten hoogbegaafd en hooggevoelig

Zoals uit het bovenstaande blijkt, hebben hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit aardig wat overeenkomsten. Beide eigenschappen kunnen ervoor zorgen dat je anders waarneemt dan anderen: je ziet details die anderen misschien niet opmerken en je ervaart je omgeving intenser. Dit ‘anders bedraad zijn’ zorgt ervoor dat je meer prikkels opvangt en diepere connecties legt met de informatie die je krijgt.

Omdat je vaak sneller reageert op externe invloeden, kan het ook voelen alsof je altijd ‘aan’ staat. Zeker in nieuwe en drukke omgevingen kun je daarom snel overspoeld raken door prikkels, zoals feestjes of bij je nieuwe baan. Je kunt daardoor merken dat je meer oplaadtijd en hersteltijd nodig hebt dan anderen.

Daarbij kunnen zowel HB als HSP soms het gevoel hebben dat ze er niet helemaal bij horen. Je kunt wel meekomen, maar het kan moeilijk zijn om écht aansluiting te vinden bij anderen. Bovendien word je vaak een beetje ‘te’ genoemd. Te gevoelig, te emotioneel, te druk, te intens, te moeilijk. Dit kan het gevoel van er niet bij horen versterken.

Verschillen hoogbegaafd en hooggevoelig

Een van de verschillen tussen hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit is de bovengemiddelde intelligentie waarover HB vaak beschikken. Dit gaat wel iets verder dan alleen een IQ van 130+, want zoals we eerder al zagen, is hoogbegaafdheid meer dan alleen hoogintelligent. Het belangrijkste verschil zou dan kunnen liggen op het gebied van de snelheid van denken. HB beschikken over een snel begripsvermogen en kunnen snel schakelen. Dit gaat vaak gepaard met bijvoorbeeld snel praten, het struikelen over woorden en zichzelf direct verbeteren tijdens het spreken. De mond kan als het ware de snelheid van het brein niet bijhouden.

HB zijn ook vatbaarder voor verveling. Dit komt onder andere doordat zij meer energie te kanaliseren hebben op een dag. Voor veel hoogbegaafden is bijvoorbeeld de energie die ze op het werk hebben gegeven niet genoeg om ál hun energie kwijt te kunnen. Dit in tegenstelling tot HSP die niet hoogbegaafd zijn en vaak met veel minder prikkels al ‘vol zitten’.

Niet elke HSP is hoogbegaafd

Niet elke HSP is dus hoogbegaafd, er zijn tenslotte veel meer hoogsensitieve personen dan hoogbegaafden. Maar zijn alle hoogbegaafden dan wel ook hoogsensitief?

De meeste HB herkennen zich wel in de zijnskenmerken die bij HSP worden genoemd en uit onderzoek blijkt dat zo’n 87% van de HB ook HSP is. Het kan zijn dat die overige 13% ook HSP is, maar er niet bewust mee bezig is door bijvoorbeeld een grotere focus op het denken en minder op het gevoel.

Je bent meer dan hooggevoelig of hoogbegaafd

Je kunt naast je hoogsensitiviteit dus nog zoveel meer zijn. Wist je bijvoorbeeld dat er ook HSP zijn die juist heel erg van prikkels houden? En hoe zit dat eigenlijk met introvert of extravert zijn en hoogsensitiviteit? Lees verder in onze andere artikelen:

Herken jij jezelf in zowel HSP als HB? Dan is het waardevol om hier bewust mee om te gaan. Het helpt je je grenzen beter te bewaken, je energie te managen en je unieke talenten te benutten. Wil je meer weten of ben je benieuwd wat begeleiding voor jou kan betekenen? Plan dan hieronder een vrijblijvend kennismakingsgesprek.  

 

Bronnen

Kieboom en K. Venderickx, Meer dan intelligent; De vele gezichten van hoogbegaafdheid bij jongeren en volwassenen

Ballast, et al., Hoogbegaafde volwassenen; zet je gaven intelligent en positief in

Aron, E., Hoogsensitieve personen; Hoe blijf je overeind als de wereld je overweldigt

giftedpeople.eu/hoogbegaafdheid

 

/door
onderprikkeling bore-out hsp hoogsensitiviteitpriscilla-du-preez via unsplash

Onderprikkeling en hoogsensitiviteit: herkennen en aanpakken

In onze hectische maatschappij wordt er vaak gesproken over overprikkeling, maar onderprikkeling is net zo relevant, óók, of misschien wel: juíst voor hoogsensitieve personen. Je zou het misschien niet denken, want HSP raken toch juist óverprikkeld? Dat klopt. Maar onderprikkeling kan net zo aanwezig, en net zo vervelend zijn.

In dit artikel duiken we dieper in op wat onderprikkeling is, hoe je het herkent, en wat de connectie is tussen hoogsensitiviteit en onderprikkeling.

Wat is onderprikkeling?

Onderprikkeling onstaat wanneer je te weinig stimulatie ontvangt om je hersenen actief en alert te houden. Routine, sleur, een gebrek aan vernieuwing, of te weinig uitdaging kunnen daar aan bijdragen. Het hoeft dan ook niet te betekenen dat er letterlijk te weinig prikkels om je heen zijn, er zijn alleen niet genoeg interessante prikkels. Niet genoeg prikkels waar jij energie van krijgt.

En die onderprikkeling kan leiden tot een gevoel van verveling, lusteloosheid en een gebrek aan motivatie. Aanhoudende onderprikkeling kan voor HSP zelfs net zo stressvol zijn als een te veel aan prikkels, en langdurige onderprikkeling kan zelfs leiden tot een bore-out.

Hoe herken je onderprikkeling?

Onderprikkeling kan allerlei verschillende symptomen hebben, bijvoorbeeld:

Verveling

Je voelt je continu verveeld, ongeacht wat je doet. Activiteiten die je vroeger leuk vond, lijken nu saai en zinloos.

Lusteloosheid en vermoeidheid

Ondanks voldoende slaap en rust, voel je je moe, hangerig, sloom en lamlendig en heb je weinig energie om iets te ondernemen.

Gebrek aan motivatie en concentratie

Je hebt moeite jezelf te motiveren om aan taken te beginnen of ze af te maken. Alles voelt als een sleur. Je aandacht verslapt bij het uitvoeren van taken en je wordt dromerig.

Gevoel van leegte

Je ervaart een gevoel van leegte of doelloosheid. Het lijkt alsof er iets ontbreekt in je leven, maar je kunt je vinger er niet op leggen. Het voelt een beetje alsof het geluksgevoel langzaam is weg gesijpeld.

Prikkelbaar en sacherijnig

Je raakt snel geïrriteerd, voelt je somber en sacherijnig. Een logisch gevolg van de frustratie die voortkomt uit een gebrek aan interessante prikkels.

Zoeken naar stimulatie

Je merkt dat je voortdurend op zoek bent naar nieuwe dingen om te doen, maar niets lijkt echt bevredigend.

Burn-out vs Bore-out

Zie je dat de signalen van onderprikkeling voor een groot deel hetzelfde zijn als die bij overprikkeling? Dat maakt het extra ingewikkeld om soms goed te kunnen herkennen wat je nodig hebt. Er wordt dan ook nog regelmatig gedacht dat men een burn-out heeft of overprikkeld is, terwijl iemand eigenlijk onderprikkeld is of een bore-out heeft. Zorg er dus voor dat je de signalen goed herkent en/of de hulp inschakelt van een coach of therapeut die er veel kennis en ervaring mee heeft.

Onderprikkeling ligt in het bijzonder op de loer bij extraverte HSP, sensatiezoekende HSP en hoog intelligente (HB) HSP. Deze mensen hebben namelijk nog meer dan anderen stimulatie nodig om te floreren en gemotiveerd te blijven.

De link tussen hoogsensitiviteit en onderprikkeling

Uit onderzoek weten we dat HSP stress gevoeliger zijn dan niet-HSP. Daarmee wordt bedoeld: we ervaren meer en of sneller stress. Dat brengt ook met zich mee dat HSP extra gevoelig zijn voor (lees: sneller stress ervaren bij) zowel overprikkeling als onderprikkeling. Hoe zit dat nu precies?

Diepgaande verwerking

HSP verwerken informatie diepgaand en gedetailleerd. Als ze niet voldoende interessante of complexe informatie ontvangen om over na te denken, kunnen ze zich snel verveeld en ongemotiveerd voelen. Daarnaast is het voor HSP cruciaal om aan hun behoefte aan betekenisvolle en stimulerende activiteiten te kunnen voldoen.

Ook hier geldt dat dit nog meer van toepassing is bij de extraverte HSP, sensatiezoekende HSP en hoog intelligente HSP. Onvoldoende interessante stimulatie zorgt ervoor dat ze zich leeg en onderprikkeld voelen. Daar tegenover staat dat een te veel aan prikkels dan weer kan zorgen voor overprikkeling. Het vinden van de juiste balans is dan ook vaak de grootste uitdaging.

Praktische tips om onderprikkeling te voorkomen

  1. Reflecteer en leer jezelf kennen

Reflecteer regelmatig op je gevoelens en gedachten. Ontdek welke activiteiten jou stimuleren en welke niet. Alle beetjes informatie helpen je beter te begrijpen wat je nodig hebt om onderprikkeling te voorkomen.

  1. Zoek uitdagende activiteiten

Zoek naar activiteiten die je intellectueel en emotioneel uitdagen. Dit kan variëren van het leren van een nieuwe vaardigheid tot het verdiepen in een complex onderwerp dat je interesseert.

  1. Stel doelen en daag jezelf uit

Stel concrete doelen voor jezelf en daag jezelf uit om deze te bereiken. Dit kan je motivatie en gevoel van voldoening verhogen.

  1. Varieer je dagelijkse routine

Breng variatie in je dagelijkse routine aan. Pak eens een andere route naar je werk of werk eens vanaf een andere locatie. Nieuwe ervaringen en uitdagingen kunnen helpen om je hersenen actief en gestimuleerd te houden.

  1. Omring jezelf met inspirerende mensen

Mensen die je inspireren en uitdagen kunnen je helpen om onderprikkeling tegen te gaan. Dat kan iemand uit je omgeving zijn, maar ook iemand die verder weg van je staat. Plan een kop koffie met diegene, volg zijn of haar cursus of masterclass, etc.

  1. Plan inspirerende activiteiten vooruit

Als je weet dat jij het nodig hebt om regelmatig gestimuleerd te worden, kijk dan naast je dagelijkse planning ook eens naar de grotere activiteiten in je planning. Word jij bijvoorbeeld blij van een weekend weg, een festival of het organiseren van een feest? Plan dat dan alvast vooruit voor het komend jaar. Zo voorkom je dat je in een sleur beland en voorzie je van tevoren al in je behoeften.

  1. Stel grenzen

Bescherm jezelf tegen onderprikkeling door niet te lang te blijven hangen in activiteiten en situaties die jou onvoldoende energie geven.

Uit de onderprikkeling en dan?

Ben je weer allemaal leuke, nieuwe en inspirerende activiteiten gaan ondernemen en ben je weer uit die fase van onderprikkeling? Goed gedaan! En dan komt nu de grootste uitdaging: houd de balans vast tussen onderprikkeling en overprikkeling. Zeker voor de extraverte HSP, de hoogsensitieve HSS en hoogbegaafden is balans tussen die twee de sleutel.

Zorg voor een gezonde balans tussen activiteit en rust. Geef jezelf de ruimte om op te laden, maar zorg ook voor voldoende uitdagende stimulatie.

Door inspirerende dingen te doen die werkelijk bij jou passen geef je jezelf de voeding en diepgang die je nodig hebt. En hoe meer je deze dingen doet, hoe intenser je gaat genieten van het leven.

Wil je meer weten over onderprikkeling en hoe je hiermee om kunt gaan? Bij Color Your Life helpen we je graag om een evenwichtige en vervullende levensstijl te vinden die past bij jouw behoeften. Plan hieronder een vrijblijvend kennismakingsgesprek om te kijken hoe we je kunnen helpen.

/door
HSP hoogsensitief hoogbegaafd of adhd? Verschillen en overeenkomsten

Hoogsensitief, hoogbegaafd of ADHD?

“Hoe zit het nou precies? Ik denk dat ik hoogsensitief ben, maar ik twijfel: ben ik niet gewoon hoogbegaafd of heb ik AD(H)D (of andersom)?” Het is een vraag die we regelmatig voorbij horen komen en die we onszelf ook stellen bij elke cliënt om zo goed mogelijk zicht te krijgen op jouw vraagstuk. Waar ligt het onderscheid tussen de drie en waar ligt de overlap? In dit artikel gaan we er dieper op in.

Wat is wat?

Allereerst een heel(!) korte uitleg over wat nu precies elke benaming inhoudt. Wil je meer over een van de drie begrippen weten, klik dan door op de links in of onderaan het artikel.

HSP, hoogsensitief of hooggevoelig

In een eerder artikel gingen we al eens dieper in op wat hoogsensitiviteit nu precies is en waar je het aan kunt herkennen. Wil je dat nog eens na lezen kijk dan onder Wat is hoogsensitiviteit. In het kort zijn er twee hoofdkenmerken:

  • een hoogsensitief persoon heeft het verhoogde vermogen om meer (externe) prikkels waar te kunnen nemen; én
  • een HSPer verwerkt die prikkels diepgaand in de hersenen.

ADHD of ADD

ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder en dat verwijst dan weer naar een aandachtstekortstoornis of een hyperactiviteitstoornis. Mensen met ADHD herken je vaak aan:

  • concentratieproblemen;
  • hyperactiviteit (niet stil kunnen zitten, wiebelen, vaak opstaan of druk en luid praten); en
  • impulsiviteit (niet goed kunnen remmen: dingen eruit flappen, spullen kopen die je eigenlijk niet nodig hebt, te veel drinken, etc.)

Wanneer iemand met ADHD zich minder herkent in de hyperactiviteit en impulsiviteit spreken we van ADD, dus zonder de H.

Hoogbegaafd

Om aangemerkt te worden als hoogbegaafd moet je IQ officieel boven de 130 liggen, maar in de meeste omschrijvingen van hoogbegaafdheid is intelligentie niet de belangrijkste factor. Hoogbegaafdheid onderscheidt zich, naast de hoge IQ-score, vooral in de snelheid van denken, gedrevenheid en analytisch vermogen. Een uiting van die kenmerken is bijvoorbeeld dat een hoogbegaafde veel en snel praat en de neiging heeft iemand anders zinnen af te maken.

Waar zit de overlap?

  • Zowel hoogbegaafde mensen, mensen met AD(H)D als HSP hebben te maken met overprikkeling.
  • Zowel hoogsensitieve mensen als hoogbegaafden zijn sensitief, ervaren emotionele intensiteit, hebben een hoger niveau van bewustzijn en denken creatief.
  • Zowel hoogbegaafden als ADHD’ers raken geregeld verveeld.
  • Zowel hoogbegaafden als ADHD’ers kunnen beweeglijk, onrustig en impulsief zijn.
  • Zowel hoogsensitieve kinderen, hoogbegaafde kinderen als kinderen met ADHD kunnen nogal eens wegdromen in de klas en snel afgeleid zijn. Terwijl dit bij ADHD veroorzaakt wordt door een gebrek aan concentratie is dit voor hoogsensitieve en hoogbegaafde kinderen (en volwassenen) vaak een aangeleerde manier om te overleven tussen de hoeveelheid prikkels (bij. in volle schoolklassen).

Grote kans dat als je dit rijtje hebt gelezen je zelf ook begint te twijfelen welke nu het beste bij jou past. Lees snel verder, hieronder benoemen we de verschillen en die maken het onderscheid weer een stuk duidelijker!

 

Banner Kennismakingsgesprek coaching groen_large

Wat zijn de verschillen en hoe maak je het onderscheid?

  • ADHD wordt gezien als een stoornis en er is medicatie beschikbaar om je hierbij te ondersteunen, terwijl hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid wordt gezien als een eigenschap of persoonskenmerk.
  • Door de diepe verwerking van prikkels leert een HSP langzamer, maar grondig. Terwijl een ADHDer sneller, maar globaler leert.
  • Een hoogbegaafd persoon heeft een IQ van 130 of meer. De hoogte van het IQ staat bij een hoogsensitief persoon en bij iemand met ADHD los van de eigenschap.
  • Een HSP ervaart overprikkeling vaker door externe prikkels, waar ADHD dit voornamelijk door interne prikkels ervaren.
  • Iemand met ADHD vindt het bijna altijd lastig om zich goed te concentreren, terwijl een hoogsensitief persoon zich in de juiste omgeving prima kan concentreren. (Tenzij je als HSP chronisch overprikkeld bent, maar dat is een ander verhaal…)
  • Hoogsensitieve personen zijn gebaat bij een rustige omgeving en hebben dit nodig om in balans te blijven. Iemand met ADHD wordt niet per definitie rustiger in een rustige omgeving.
  • Hoogbegaafden hebben meer energie op een dag dan HSP’ers en AD(H)D’ers. Hoogbegaafden voelen na een dag werken de ontspanning pas als ze ’s avonds bijvoorbeeld nog een studieboek lezen, waar HSP’ers en ADHD’ers met veel minder prikkels al ‘vol’ zitten.

Geen label, wel een gebruiksaanwijzing

Hopelijk geven bovenstaande verschillen je een beter beeld waar de drie persoonskenmerken zich in onderscheiden. Het is zeker niet bedoeld om je nu direct een label op te plakken, dat is namelijk iets waar wij zelf ook niet van houden. Maar, het weten welk kenmerk wel en niet bij jou past kan je wel ontzettend goed helpen om jezelf nog beter te leren kennen en te leren begrijpen. Hoe beter je weet wat voor jou werkt en niet werkt, hoe beter je je leven in kan richten naar jouw wensen!

Wil je meer lezen over ADD, ADHD en hoogsensitiviteit?

Lees ook eens het artikel: Heb ik ADD of ben ik HSP?

 

Bronnen:
Tol, A. (2020). Hoogsensitiviteit professioneel gezien (3e druk). Boom.
PsyQ.nl | Wat zijn de symptomen van ADHD
HSP coach Maaike | Hoogsensitief en hoogbegaafd de overeenkomsten en verschillen

/door
Producten voor HSP | deel 2Photo by Ksenia Makagonova on Unsplash

Handige tools & producten voor HSP | deel 2

In dit tweede deel van dit artikel bespreken we nog meer tools voor HSP die je kunnen helpen bij: het voorkomen én herstellen van overprikkeling. Daarnaast zijn deze tips natuurlijk niet beperkt tot hoogsensitieve personen, maar kunnen ze ook goed ingezet worden voor andere prikkelgevoelige mensen, zoals mensen met ADD, ADHD, autisme of hoogbegaafden.

Wil je nog even terug naar het eerste deel van het artikel? >>> Handige tools & producten voor HSP | deel 1

White noise

White noise noemen we ook wel witte ruis en is een monotoon en constant aanwezig geluid dat andere geluiden van buitenaf maskeert. Tegelijkertijd leidt het onze hersenen af waardoor het kan helpen bij het (tijdelijk) stoppen met piekeren en het gemakkelijker in slaap vallen. Ook kan het fijn zijn om omgevingsgeluid te maskeren wanneer je licht slaapt en snel wakker wordt door omgevingsgeluid.

Sommige HSP die gevoelig zijn voor geluid vinden white noise heel fijn. Een airco die continu draait is zo’n voorbeeld. Sommige mensen slapen er heerlijk op, anderen raken er juist enorm geprikkeld door. Als het voor jou goed werkt kun je via Spotify, YouTube of een speciaal white noise apparaat zo’n geluid gemakkelijk afspelen.

Fidgets

Eerder schreef ik al eens een artikel over wat Fidgets, friemelen en HSP met elkaar te maken hebben. Friemelen met fidgets kunnen hoogsensitieve personen (maar ook andere prikkelgevoelige mensen zoals hoogbegaafden en mensen met ADD / ADHD / autisme) helpen om overprikkeling of onderprikkeling te voorkomen. Je kunt je hersenen er namelijk mee stimuleren of juist mee ontspannen en zo prikkels beter verwerken. Je hebt fidgets in allerlei soorten. Zo werken veel scholen met tangles, maar kun je ook gewoon een elastiekje, pop-it of stressbal gebruiken. Werkt goed voor zowel kinderen als volwassenen!

Spijkermat

Een spijkermat, of ook wel: acupressuurmat, is een matje bedekt met allemaal kleine ‘spijkers’ of scherpe punten die de bloedsomloop en drukpunten in je lichaam stimuleren. Je lichaam gaat hierdoor meer endorfine en oxytocine aanmaken waardoor je je meer ontspannen voelt. Ben je heel gevoelig voor prikkels via je huid? Dan kan liggen op zo’n spijkermat best wel even wennen zijn. Pijn doet het niet, maar oncomfortabel kan het in het begin wel zijn. Ben je niet per se heel gevoelig voor prikkels op je huid? Dan ga je wellicht veel gemakkelijker op zo’n mat liggen. Zeker het uitproberen waard en je hebt ze al vanaf twintig euro.

Meditatieapp

Meditatie helpt je je gedachten tot rust te brengen en daardoor meer in het nu te leven. En in tegenstelling tot wat je wellicht wel eens hebt gehoord mag je bij meditatie best wel eens gedachten hebben. Je hoeft echt niet helemaal ‘gedachteloos’ te zijn. Een app kan soms handig zijn om je te helpen focussen en of om je te leren te mediteren wanneer je nog niet precies weet hoe en wat.

Zo is Insight Timer (gratis) een fijne app om: je meditaties te loggen; een fijn muziekje op te zoeken; een geleide meditatie te vinden; of om samen met anderen te mediteren. En via de app Headspace (eerste 14 dagen gratis) kun je heel laagdrempelig kennismaken met wat meditatie is en leren hoe je het doet.

Nog meer tools voor HSP om je zintuigen te stimuleren of te ontspannen

Uiteindelijk helpt alles wat je maar kunt verzinnen om je zintuigen te plezieren. Wees creatief. Dus, ben jij gevoelig voor geur? Voeg dan een fijne geur aan je huis, kantoor of slaapkamer toe (denk aan etherische olie, geurkaarsen, etc.). Ga jij goed op esthetiek? Geef hier dan aan toe en zorg dat de plek waar jij wilt ontspannen helemaal voldoet aan jouw esthetische wensen. Koop een mooie bos bloemen, ruim je huis op, voeg een schilderij toe, etc. Zorg dat het jouw ideale plek is en denk aan al je zintuigen.

Plak geen pleisters, maar pak de oorzaak aan

Let op: alle tools zijn symptoombestrijders. Ze zijn handig om af en toe in te zetten. Belangrijk is dat je ook zonder deze tools in balans kunt blijven. Het is altijd gezonder, goedkoper en beter om aan de oorzaak te werken, in plaats van steeds pleisters te plakken. Loop je dus tegen situaties aan waar je niet of moeilijk met prikkels kunt omgaan? Plan eens een vrijblijvend kennismakingsgesprek om te kijken of we samen aan de oorzaak hiervan kunnen werken.

/door