Berichten

In het kader van persoonlijke HSP-verhalen, nemen we deze keer een kijkje achter de schermen van Color Your Life met het verhaal van Laura Woolthuis, redacteur en schrijver van enkele van onze artikelen. Wanneer kwam zij erachter dat ze HSP was? Hoe gaat ze ermee om en hoe plukt ze er nu in haar dagelijks leven de vruchten van?

Grote gevoelens

Ik was altijd al een gevoelig kind, wat zich meestal uitte in grote gevoelens bij zowel positieve als negatieve situaties. Zo wist ik al heel jong wanneer ik een sterke nee voelde als ik iets niet prettig vond en kon ik slecht tegen heftige of bloederige verhalen. Ik ben zelfs een keer flauwgevallen in de klas toen ik een boek las waarin een intense pijn voorkwam! Door dat soort momenten ontdekte ik dat ik soms de gevoelens van anderen kon voelen en ook de ware intenties van iemand kon zien. De juf die bijvoorbeeld ineens poeslief deed als er ouders bij waren, maar ondertussen voor mij duidelijk nepheid uitstraalde. Dat vond ik heel verwarrend, want wat doe je daarmee als kind?

Van overprikkeling was lang geen sprake, wel van onderprikkeling. Hoewel ik daar pas op latere leeftijd achter ben gekomen (daarover later meer). De eerste keer dat ik echt overprikkeld raakte was op mijn 13e, toen ik naar een spirituele beurs was geweest. ’s Avonds lag ik in bed en ik was klaarwakker. Het voelde alsof ik onder stroom stond. Ik had alle energieën van die dag als een spons in me opgezogen en ze konden nergens heen om te ontladen. Dat was een heel vreemde ervaring.

Hoogsensitief (HSP)

Op mijn 27ste hoorde ik pas over HSP. Ik googelde ‘pijn van andere mensen voelen’ (wat veel zegt over mijn ervaringen haha) en deze term rolde eruit. Ik kocht meteen het boek van Elaine Aaron, maar tijdens het lezen herkende ik mezelf helemaal niet in die vroege omschrijving van HSP: het leek meer over extreem introverte en gevoelige mensen te gaan die hun huis niet durfden te verlaten uit angst voor prikkels. Zo was ik absoluut niet, ik hield juist van avontuur en prikkels!

Uiteindelijk kwam ik door omstandigheden in een heftige burn-out terecht. Ik zat helemaal vast en mentaal ging het heel slecht. Ik hoorde over HSP-coaching en ik dacht, laat ik het eens proberen. Zo kwam ik bij Color Your Life terecht en het was zo’n fijne ervaring om door Denise gecoacht te worden! Ik kon goed met haar filosoferen over dingen die me bezighielden en zij werd het eerste goede stemmetje in mijn hoofd. In mijn jeugd heb ik veel te horen gekregen dat ik niet goed genoeg was, dat ik ‘te veel’, ‘te moeilijk’, ‘te…’ was, en om plotseling goede dingen over mezelf te horen was een heel nieuwe ervaring.

Ze heeft me een paar jaar gecoacht, door extreme overprikkeling, veel persoonlijke drama’s en paniekaanvallen heen. Uiteindelijk moest ik meer psychologische hulp zoeken, maar wist ik wel beter wat ik zocht in een coach/psycholoog. Ik las ook meer boeken over HSP, bijvoorbeeld over HSP HSS. Daarin herkende ik me meer: iemand die soms juist prikkels nodig heeft om op te laden. Maar toch had ik het gevoel dat dat nog niet de hele lading dekte.

Hoogbegaafd (HB)

En dat klopte. Kort daarna ontdekte ik dat ik ook hoogbegaafd ben. Een bizarre realisatie, want hoogbegaafden zijn toch extreem slimme mensen die heel goed zijn op school, klassen overslaan en moeilijke wiskundige formules kunnen oplossen? Dat was ik niet! Maar toch klopten alle zijns-kenmerken. Ik ben heel creatief aangelegd, heb veel talenten, vind veel dingen leuk, en pik die dingen ook snel op. Bovendien leer ik top-down, in plaats van bottom-up. Het was echt een eyeopener toen ik dit ontdekte. Het verklaarde ook waarom ik school juist altijd heel moeilijk had gevonden: als je in een wereld leeft waarin je alles ‘andersom’ wordt aangeleerd, dan is het lastig om mee te komen. Daarnaast begreep ik ook beter waarom ik mijn jeugd als ‘grijs’ heb ervaren. Er waren niet genoeg positieve prikkels om mijn hongerige brein bezig te houden.

Carrièreswitch

Al deze inzichten hebben mij uiteindelijk uit mijn identiteitscrisis geholpen en me laten ontdekken welke dingen bij mij passen. Wat voor dingen? Nou, werk bijvoorbeeld.

Na mijn studie begon ik met een kantoorbaan als redacteur bij een uitgever. De essentie ervan was leuk, maar na een aantal jaar ontdekte ik dat ik een afschuwelijke hekel heb aan van 9 tot 5 werken en altijd hetzelfde riedeltje afdraaien. Ik kan ook niet goed overweg met bazen: mensen die zich gedragen alsof ze boven mij staan en niet openstaan voor mijn input trek ik slecht. Dus voor mij reden genoeg om voor mezelf te beginnen als redacteur en vertaler.

Daarnaast ben ik ook operazangeres, werk ik parttime in dienst als actrice, en freelance als trainingsacteur. Hier geniet ik erg van. De afwisseling van het werk, en het improviseren en reageren op mensen geeft mijn brein een enorme boost. Het voelt eindelijk nuttig om zoveel ideeën te hebben. Maar ook om grote gevoelens te hebben en je in te kunnen in leven in andere mensen. En als eigen baas doe ik klussen die ik zelf heel leuk vind en bepaal ik grotendeels mijn eigen werkdagen en -uren. Kan ik ’s middags ook eens lekker een dutje doen als ik daar behoefte aan heb 😉.

Omringd door HSP

Natuurlijk spelen de mensen om je heen ook een grote rol als HSP. Bijna al mijn collega’s en vrienden zijn HSP en als ze dat niet zijn, dan zijn ze alsnog heel invoelend. Mijn partner is ook HSP (en waarschijnlijk hoogbegaafd) en dat levert fijne, intense momenten op. Je begrijpt elkaar beter als de één compleet overprikkeld thuiskomt van werk en eventjes wat ruimte voor zichzelf nodig heeft. Natuurlijk heeft het ook een keerzijde, namelijk dat je soms ‘te’ gevoelig kunt reageren op wat de ander zegt en dan ontstaan er heftige ruzies. Maar dat kan ook komen doordat we allebei operazangers en heel gepassioneerde mensen zijn 😉.

Het is heel fijn om omringd te zijn met mensen die hetzelfde ervaren. Daardoor voel ik me eigenlijk nooit meer ‘te’. En als dat oude gevoel toch weer eens de kop op steekt, dan weet ik dat er een heleboel mensen zijn die mij gewoon goed vinden zoals ik ben. Dat is een hele geruststellende gedachte!

Coaching

Als je beter weet hoe je in elkaar steekt, kun je dus ook keuzes maken die beter bij jou en je interesses aansluiten. Het is nooit helemaal perfect: je zult altijd een keertje overprikkeld raken of verveeld, of toch in omgevingen terechtkomen die niet echt bij je passen. Maar dan weet je wel hoe je met die situaties moet omgaan en waardoor je daar beland bent. Bij mij hebben al die ontdekkingstochten (want dat zijn het en blijven ze ook) ervoor gezorgd dat mijn leven van grijs, naar alle kleuren van de regenboog is gegaan. Had ik maar eerder geweten dat het leven zo sprankelend kon zijn!

Zoals ik eerder zei, heeft Denise me daarbij heel goed geholpen. Ze luistert met veel interesse en reflecteert niet alleen mee op jou maar ook op zichzelf, wat voor mij veel mooie, wederkerige gesprekken opleverde. Als iemand die voorheen op heel veel vlakken in het leven zwaar in de knoop zat, kan ik echt zeggen dat haar coaching een belangrijk onderdeel in mijn herstel is geweest.

Ik hoop dat onze blogs herkenning en geruststelling bieden. Weet: je bent niet alleen, je bent hartstikke normaal en niet ‘te’! Mocht je graag meer willen weten over wat HSP inhoudt, hoe je kunt omgaan met de uitdagingen ervan en hoe je er de vruchten van kunt plukken, abonneer je dan op de maandelijkse inspiratiemail en/of neem contact op met Denise bij Color Your Life. Ik beloof je: het is het waard!

Herken je dat gevoel: overweldigd zijn én je tegelijk vervelen? Als je hoogsensitief bent, met een grote behoefte aan prikkels (HSP HSS en/of Hoogbegaafd), ben je waarschijnlijk wel eens tegen deze vreemde paradox aangelopen. Hoe kan dat, en belangrijker nog: wat kun je eraan doen?

De High Sensation Seeker

Laten we eerst even teruggaan naar wat HSS betekent.

Heb je mijn eerdere artikel hierover al gelezen? In Hoogsensitief en toch dol op prikkels leg ik uitgebreid uit wat ‘HSS zijn’ precies inhoudt.

Als je een High Sensation Seeker bent, heb je een sterke drang naar nieuwe indrukken en intense ervaringen. Maar tegelijkertijd verlang je ook naar rust, overzicht en kalmte. Die combinatie kan flink botsen, alsof je met één voet op het gaspedaal staat en met de andere op de rem trapt. Dit gevoel kan zich afwisselen, de ene dag heb je meer behoefte aan rust, de andere dag verlang je meer naar actie. Maar soms gebeurt het allebei tegelijk: je voelt je overprikkeld en verveeld. Wat dan?

Overprikkeling en onderprikkeling

Allereerst is het belangrijk om te weten dat overprikkeling en onderprikkeling twee heel verschillende dingen lijken, maar dat ze zich vaak op soortgelijke manieren uiten. Bijvoorbeeld door middel van stress, angst, slapeloosheid, heftige emoties en vermoeidheid. Daardoor kan het moeilijk te herkennen zijn of je nou met overprikkeling of onderprikkeling te maken hebt. Om het onderscheid te kunnen begrijpen is het nodig om te weten dat er verschillende soorten prikkels zijn.

Vier soorten prikkels

Je kunt prikkels grofweg onderverdelen in vier categorieën:

– Zintuiglijk (licht, geluid, geur, aanraking)

– Sociaal (interactie, groepsdynamiek)

– Mentaal (denkwerk, inspiratie, uitdagingen)

– Lichamelijk (beweging, inspanning, spanning)

Dit kan betekenen dat je bijvoorbeeld overprikkeld bent op de sociale prikkel, terwijl je op de mentale prikkel onderprikkeld bent. En wanneer je niet weet dat je zowel over- als onderprikkeld bent, loop je het risico om een van de twee te gaan verergeren. Symptomen van onderprikkeling lijken namelijk vaak op overprikkeling. Zo geeft het lichaam bij onderprikkeling ook een stressreactie af. Het gevolg: je gaat bijvoorbeeld rust nemen, terwijl je juist positieve mentale prikkels nodig hebt. Als je hier te lang mee doorgaat, kun je zelfs in een negatieve spiraal raken en in een depressie en/of burn-out of bore-out belanden.

Leer jezelf kennen

Het is dan ook superbelangrijk dat je jezelf goed leert kennen, zodat je daarmee de signalen van overprikkeling en onderprikkeling sneller herkent.

Een mooie opdracht is dan ook om het volgende schema voor jezelf te maken.

Opdracht Overprikkeld en onderprikkeld zijn herkennen

  1. Maak een tabel met drie rijen en twee kolommen, zoals hieronder.
  2. Schrijf in de tweede kolom op welke signalen jouw lichaam je geeft bij overprikkeling en onderprikkeling.
    Wat voel je fysiek? Wat voel je mentaal? Wat doet het met je stemming? Wat doet het met je concentratie? Etc. Probeer al enigszins verschil te gaan zien tussen de twee soorten prikkeling.
  3. Schrijf nu in de tweede kolom op wat je behoefte is op het moment dat je overprikkeld bent en wanneer je onderprikkeld bent. Wat heb jij op dat moment nodig om je weer goed te voelen? Kijk ook naar de vier soorten prikkels zoals hierboven genoemd. Heb je behoefte aan rust, of juist aan inspiratieprikkels? Heb je behoefte aan lichamelijke inspanning of aan juist mentale uitdaging? Etc.
SituatieSignalenBehoeften
Overprikkeling–          Ik voel me… moe (uitgeput)

–          Ik voel me… opgejaagd

–          Ik voel me… neerslachtig

–          ‘Het glas is halfleeg’

–          Mijn lontje is kort

–          Ik ervaar druk op de borst

–          Etc.

–         Slapen

–         Een lege agenda

–        

 

Onderprikkeling–          Ik voel me… moe (lamlendig)

–          Ik voel me… mentaal ‘leeg’

–          Ik voel me… onrustig

–          Ik voel me… ontevreden

–          Mijn lontje is kort

–          Ik voel me… chagrijnig

–          Etc.

–         Mentale uitdaging

–         Creativiteit

–         Sociale interactie

–         Zingeving

–         …

Door het maken van deze opdracht zul je sneller de signalen van je lichaam gaan herkennen én heb je al van tevoren een plan gemaakt hoe je zo snel mogelijk weer kunt herstellen.

Je ontdekt wanneer en van welke prikkels je overvoerd raakt, en wat je nodig hebt om op te laden en te ontladen. Maar ook welke prikkels jou de juiste energie geven, zodat je onderprikkeling kunt voorkomen. Als je dat weet, kun je meer balans vinden en beter voor jezelf zorgen. Je hoeft dan niet te kiezen tussen gas geven of remmen, maar leert schakelen op jouw tempo.

Ondersteuning

Loop je hierin vast en kun je wel wat ondersteuning gebruiken? In onze praktijk helpen we mensen zoals jij om weer grip te krijgen op de balans tussen prikkels en rust. Hieronder kun je een vrijblijvend kennismakingsgesprek inplannen.

Meer lezen over overprikkeling? Het boek Prikkels bijten niet! van Saskia Klaaysen is een aanrader.

Wanneer je aan hoogsensitiviteit denkt, denk je waarschijnlijk aan iemand die snel overprikkeld raakt, behoefte heeft aan rust en liever voorspelbaarheid dan avontuur kiest. Maar wat als je juist geniet van drukte, nieuwe ervaringen en adrenaline, én je toch ook merkt dat je sneller uitgeput bent dan anderen? Dan is de kans groot dat je een hoogsensitieve prikkelzoeker bent, ook wel: HSP met HSS-kenmerken.

Wil je meer weten over hoogsensitiviteit in het algemeen? Lees dan ons artikel over wat hoogsensitiviteit precies is.

Wat is een HSP met HSS-kenmerken?

Als HSP verwerk je prikkels diepgaand, voel je stemmingen haarfijn aan, en raak je sneller overprikkeld dan gemiddeld. Als HSS (High Sensation Seeker) daarentegen heb je juist een sterke behoefte aan nieuwe, intense ervaringen en prikkels. Hoewel deze twee eigenschappen tegengesteld lijken, komen ze geregeld voor. Uit onderzoek blijkt namelijk dat ongeveer 30% van de HSP ook prikkelzoekende kenmerken vertoont.

Deze combinatie kan zorgen voor een intern spanningsveld: aan de ene kant wil je rust en overzicht, aan de andere kant word je diepongelukkig van te veel voorspelbaarheid en mis je uitdaging. Alsof je met één voet op het gaspedaal staat en tegelijkertijd op de rem trapt.

Kenmerken van een HSP HSS

Saskia Klaaysen beschrijft in haar boek Prikkels bijten niet! vier kenmerken van een prikkelzoekende HSP:

  1. Fysieke sensatiezoeker: je houdt van het ervaren van een fysieke kick, bijvoorbeeld bij extreme sporten (zoals bungeejumpen), sporten met een fysieke uitdaging (zoals bergbeklimmen of skiën) of fysieke snelheid (zoals hard rijden op een motor, of in een auto).
  2. Nieuwsgierig en leergierig: je houdt van variatie en nieuwe omgevingen.
  3. Snel verveeld: je wordt onrustig als dingen te voorspelbaar of saai zijn.
  4. Ontremming: je kunt jezelf verliezen in het najagen van prikkels soms ten koste van je energie en vind het interessant om nieuwe ervaringen op te doen en/of te experimenteren op gebied van alcohol, drugs en seks.

Tegelijkertijd lijken HSP-HSS vaak creatief te zijn in het vinden van manieren om uitdaging te combineren met hun behoefte aan herstel. En herkent deze specifieke groep zich minder in de stereotype HSP-beschrijving. Dit alles kan zorgen voor verwarring of zelfs twijfel aan je hoogsensitiviteit.

Uitdagingen die vaak terugkomen bij HSP HSS

  • Balans vinden: je wilt avontuur, maar raakt snel overprikkeld.
  • Zelftwijfel: je herkent je maar deels in de HSP-profielen en denkt misschien: “Ben ik dan wel echt hoogsensitief?”
  • Omgeving snapt het niet: mensen begrijpen niet hoe je zó gevoelig kunt zijn én tegelijkertijd de eerste bent die op een podium staat of een ticket naar Zuid-Amerika boekt.

Wat helpt?

  • Kies je prikkels bewust. Prikkels zijn niet de vijand, maar wel iets om slim mee om te gaan. Plan je avonturen zó dat er ruimte is voor herstel achteraf.
  • Creëer een flexibele structuur. Je hoeft niet in een strak schema te leven, maar een beetje houvast helpt om jezelf niet voorbij te rennen.
  • Luister naar je lijf. Vaak geeft je lichaam eerder dan je hoofd aan dat het tijd is om gas terug te nemen. Hoe beter en eerder je de subtiele signalen van je lijf kunt opmerken, hoe sneller je ernaar kunt handelen.
  • Wees open naar je omgeving. Vertel hoe het voor jou werkt. Daarmee vergroot je het begrip, en voorkom je dat mensen je bestempelen als grillig of tegenstrijdig.

Ervaringsverhaal: Lisa

Lisa (32) is marketingprofessional en herkende zich lange tijd maar deels in de beschrijvingen van een hoogsensitief persoon. Ze voelde inderdaad veel, dacht diep na en raakte snel overprikkeld. Maar, tegelijkertijd had ze ook een enorme drang naar reizen, festivals en avontuur. Pas toen ze las over het HSP-HSS profiel viel het kwartje. Nu begreep ze niet alleen waarom ze soms overprikkeld raakt, maar ook waarom ze zich soms zo ónderprikkeld kan voelen. Ze begon haar agenda anders in te delen, communiceerde duidelijker met haar omgeving, en vond eindelijk een ritme waarin ze haar volle zelf kon zijn.

En nu jij

Als je jezelf herkent in dit profiel, weet dan: je bent niet raar of tegenstrijdig. Je hebt gewoon een brein dat op meerdere fronten gevoelig is. Door je behoeften serieus te nemen, er woorden aan te geven en er slim mee om te gaan, kun je je gevoeligheid én je drang naar avontuur/prikkels/verandering allebei tot hun recht laten komen.

Wil je hier eens samen over sparren of ontdekken hoe jij jouw unieke combinatie beter kunt benutten? Plan hieronder gerust een vrijblijvend kennismakingsgesprek met ons in.

In onze hectische maatschappij wordt er vaak gesproken over overprikkeling, maar onderprikkeling is net zo relevant, óók, of misschien wel: juíst voor hoogsensitieve personen. Je zou het misschien niet denken, want HSP raken toch juist óverprikkeld? Dat klopt. Maar onderprikkeling kan net zo aanwezig, en net zo vervelend zijn.

In dit artikel duiken we dieper in op wat onderprikkeling is, hoe je het herkent, en wat de connectie is tussen hoogsensitiviteit en onderprikkeling.

Wat is onderprikkeling?

Onderprikkeling onstaat wanneer je te weinig stimulatie ontvangt om je hersenen actief en alert te houden. Routine, sleur, een gebrek aan vernieuwing, of te weinig uitdaging kunnen daar aan bijdragen. Het hoeft dan ook niet te betekenen dat er letterlijk te weinig prikkels om je heen zijn, er zijn alleen niet genoeg interessante prikkels. Niet genoeg prikkels waar jij energie van krijgt.

En die onderprikkeling kan leiden tot een gevoel van verveling, lusteloosheid en een gebrek aan motivatie. Aanhoudende onderprikkeling kan voor HSP zelfs net zo stressvol zijn als een te veel aan prikkels, en langdurige onderprikkeling kan zelfs leiden tot een bore-out.

Hoe herken je onderprikkeling?

Onderprikkeling kan allerlei verschillende symptomen hebben, bijvoorbeeld:

Verveling

Je voelt je continu verveeld, ongeacht wat je doet. Activiteiten die je vroeger leuk vond, lijken nu saai en zinloos.

Lusteloosheid en vermoeidheid

Ondanks voldoende slaap en rust, voel je je moe, hangerig, sloom en lamlendig en heb je weinig energie om iets te ondernemen.

Gebrek aan motivatie en concentratie

Je hebt moeite jezelf te motiveren om aan taken te beginnen of ze af te maken. Alles voelt als een sleur. Je aandacht verslapt bij het uitvoeren van taken en je wordt dromerig.

Gevoel van leegte

Je ervaart een gevoel van leegte of doelloosheid. Het lijkt alsof er iets ontbreekt in je leven, maar je kunt je vinger er niet op leggen. Het voelt een beetje alsof het geluksgevoel langzaam is weg gesijpeld.

Prikkelbaar en sacherijnig

Je raakt snel geïrriteerd, voelt je somber en sacherijnig. Een logisch gevolg van de frustratie die voortkomt uit een gebrek aan interessante prikkels.

Zoeken naar stimulatie

Je merkt dat je voortdurend op zoek bent naar nieuwe dingen om te doen, maar niets lijkt echt bevredigend.

Burn-out vs Bore-out

Zie je dat de signalen van onderprikkeling voor een groot deel hetzelfde zijn als die bij overprikkeling? Dat maakt het extra ingewikkeld om soms goed te kunnen herkennen wat je nodig hebt. Er wordt dan ook nog regelmatig gedacht dat men een burn-out heeft of overprikkeld is, terwijl iemand eigenlijk onderprikkeld is of een bore-out heeft. Zorg er dus voor dat je de signalen goed herkent en/of de hulp inschakelt van een coach of therapeut die er veel kennis en ervaring mee heeft.

Onderprikkeling ligt in het bijzonder op de loer bij extraverte HSP, sensatiezoekende HSP en hoog intelligente (HB) HSP. Deze mensen hebben namelijk nog meer dan anderen stimulatie nodig om te floreren en gemotiveerd te blijven.

De link tussen hoogsensitiviteit en onderprikkeling

Uit onderzoek weten we dat HSP stress gevoeliger zijn dan niet-HSP. Daarmee wordt bedoeld: we ervaren meer en of sneller stress. Dat brengt ook met zich mee dat HSP extra gevoelig zijn voor (lees: sneller stress ervaren bij) zowel overprikkeling als onderprikkeling. Hoe zit dat nu precies?

Diepgaande verwerking

HSP verwerken informatie diepgaand en gedetailleerd. Als ze niet voldoende interessante of complexe informatie ontvangen om over na te denken, kunnen ze zich snel verveeld en ongemotiveerd voelen. Daarnaast is het voor HSP cruciaal om aan hun behoefte aan betekenisvolle en stimulerende activiteiten te kunnen voldoen.

Ook hier geldt dat dit nog meer van toepassing is bij de extraverte HSP, sensatiezoekende HSP en hoog intelligente HSP. Onvoldoende interessante stimulatie zorgt ervoor dat ze zich leeg en onderprikkeld voelen. Daar tegenover staat dat een te veel aan prikkels dan weer kan zorgen voor overprikkeling. Het vinden van de juiste balans is dan ook vaak de grootste uitdaging.

Praktische tips om onderprikkeling te voorkomen

  1. Reflecteer en leer jezelf kennen

Reflecteer regelmatig op je gevoelens en gedachten. Ontdek welke activiteiten jou stimuleren en welke niet. Alle beetjes informatie helpen je beter te begrijpen wat je nodig hebt om onderprikkeling te voorkomen.

  1. Zoek uitdagende activiteiten

Zoek naar activiteiten die je intellectueel en emotioneel uitdagen. Dit kan variëren van het leren van een nieuwe vaardigheid tot het verdiepen in een complex onderwerp dat je interesseert.

  1. Stel doelen en daag jezelf uit

Stel concrete doelen voor jezelf en daag jezelf uit om deze te bereiken. Dit kan je motivatie en gevoel van voldoening verhogen.

  1. Varieer je dagelijkse routine

Breng variatie in je dagelijkse routine aan. Pak eens een andere route naar je werk of werk eens vanaf een andere locatie. Nieuwe ervaringen en uitdagingen kunnen helpen om je hersenen actief en gestimuleerd te houden.

  1. Omring jezelf met inspirerende mensen

Mensen die je inspireren en uitdagen kunnen je helpen om onderprikkeling tegen te gaan. Dat kan iemand uit je omgeving zijn, maar ook iemand die verder weg van je staat. Plan een kop koffie met diegene, volg zijn of haar cursus of masterclass, etc.

  1. Plan inspirerende activiteiten vooruit

Als je weet dat jij het nodig hebt om regelmatig gestimuleerd te worden, kijk dan naast je dagelijkse planning ook eens naar de grotere activiteiten in je planning. Word jij bijvoorbeeld blij van een weekend weg, een festival of het organiseren van een feest? Plan dat dan alvast vooruit voor het komend jaar. Zo voorkom je dat je in een sleur beland en voorzie je van tevoren al in je behoeften.

  1. Stel grenzen

Bescherm jezelf tegen onderprikkeling door niet te lang te blijven hangen in activiteiten en situaties die jou onvoldoende energie geven.

Uit de onderprikkeling en dan?

Ben je weer allemaal leuke, nieuwe en inspirerende activiteiten gaan ondernemen en ben je weer uit die fase van onderprikkeling? Goed gedaan! En dan komt nu de grootste uitdaging: houd de balans vast tussen onderprikkeling en overprikkeling. Zeker voor de extraverte HSP, de hoogsensitieve HSS en hoogbegaafden is balans tussen die twee de sleutel.

Zorg voor een gezonde balans tussen activiteit en rust. Geef jezelf de ruimte om op te laden, maar zorg ook voor voldoende uitdagende stimulatie.

Door inspirerende dingen te doen die werkelijk bij jou passen geef je jezelf de voeding en diepgang die je nodig hebt. En hoe meer je deze dingen doet, hoe intenser je gaat genieten van het leven.

Wil je meer weten over onderprikkeling en hoe je hiermee om kunt gaan? Bij Color Your Life helpen we je graag om een evenwichtige en vervullende levensstijl te vinden die past bij jouw behoeften. Plan hieronder een vrijblijvend kennismakingsgesprek om te kijken hoe we je kunnen helpen.

Kwaliteiten van HSP | HSP en werk

Hoogsensitieve werknemers zijn een aanwinst voor elk bedrijf

In een eerder artikel schreef ik dat 57% van de HSP in hun leven een of meerdere burn-outs meemaken. Shocking cijfers! Zowel voor de HSP die in de burn-out terecht komt, als voor de werkgever bij wie de HSP in dienst is. Dat doet de vraag rijzen, “waarom zou je – met die cijfers in je achterhoofd – als werkgever überhaupt een HSP in dienst willen nemen?”. Gelukkig kan ik over dat antwoord héél lang schrijven. Hoogsensitiviteit brengt namelijk ontzettend veel kwaliteiten met zich mee die je niet zo snel bij de gemiddelde werknemer terug vindt.

Kwaliteiten van HSP op werk

Omdat een hoogsensitief persoon meer prikkels binnenkrijgt en deze prikkels diepgaand verwerkt bezit een HSP een schat aan informatie. Dat zorgt voor een heel bijzonder profiel aan kwaliteiten en voorkeuren. Een aantal voorbeelden van de kwaliteiten van HSP:

  • HSP verbinden graag met collega’s. En door hun sensitiviteit hebben ze vaak als een van de eersten door wie wel en niet lekker in zijn vel zit waardoor ze goed kunnen inspelen op de behoeften en emoties van anderen. Dat zorgt voor een hecht en betrokken team!
  • Bovendien zijn HSP sneller én accurater in het uitvoeren van werkzaamheden door hun oog voor detail.
  • Hoogsensitieve personen zijn vaak loyale werknemers waar je op kunt bouwen.
  • HSP zijn ook creatief in denken en doen. Dat uit zich bijvoorbeeld in zaken als vormgeving, maar ook in hun probleem oplossend vermogen.
  • Hooggevoelige werknemers hebben een sterk ontwikkeld analytisch vermogen. In combinatie met hun opmerkzaamheid kunnen ze snel verbanden leggen en denken zij vaak al een aantal stappen vooruit. HSP kun je dus goed inzetten bij het maken van strategische keuzes!
  • Dankzij hun sensitiviteit zijn hooggevoelige professionals in staat een goede werksfeer neer te zetten en kunnen ze vaak met iedereen overweg.
  • Daarnaast willen ze graag hun werk goed doen, leggen ze de lat hoog en geven ze niet snel op.

Ook zijn ze…

  • zorgvuldig;
  • betrokken;
  • leergierig en innovatief.

En daarnaast hebben ze ook nog…

  • oog voor detail;
  • een hoog inlevingsvermogen;
  • een groot verantwoordelijkheidsgevoel;
  • én hang naar maatschappelijke betrokkenheid.

Héél veel redenen om een HSP in je team te willen hebben dus!

Banner Kennismakingsgesprek coaching groen_large

Kansen voor de werkgever én werknemer

En ja, die kans op overspannenheid of burn-out blijft. Zowel bij niet-HSP als bij HSP. En dat voorkomen is een verantwoordelijkheid die voor een groot deel bij de werknemer zelf ligt. Maar, daar kun je als leidinggevende of werkgever wel in ondersteunen.

De belangrijkste sleutel ligt hier in het leren kennen van de behoeften van de werknemer. Dat is voor zowel de werknemer als de werkgever belangrijk. Een aantal tips:

  • Voorkom een overload aan prikkels. Zorg voor een prettige werkomgeving waarin de werknemer niet of nauwelijks afgeleid wordt en daarmee meer focus kan houden. Lees ook: de 18 meest overprikkelende situaties op werk.
  • Spring in op de kwaliteiten die de werknemer met zich meebrengt en benut deze gezamenlijk zoveel mogelijk. Een HSP zal nóg meer voldoening uit haar werk halen zodra zij ziet dat haar werk van betekenis is. En dat komt vervolgens weer ten goede aan de kwaliteit van het werk!
  • Belangrijk om te onthouden is dat de hoogsensitieve talenten alleen écht volledig ingezet kunnen worden als alle randvoorwaarden volgens de werknemer zelf passend zijn. Dan gaat het om: omgeving, taken, vrijheid, verantwoordelijkheid, mindset én arbeidsvoorwaarden. Kijk dus samen aan welke knoppen je kunt draaien om de werknemer nog beter tot zijn recht te laten komen.
  • Hoogsensitieve personen vinden het fijn wanneer ze het gevoel krijgen écht gezien te worden. Zorg als werkgever dat je je personeel betrekt, vraag om hun mening en luister oprecht. Zodra de HSP voelt dat je dit meent en ze zich gezien voelen zullen ze zich nóg meer verbonden voelen met jou en het bedrijf. En dat ziet je vervolgens weer terug in de bedrijfsresultaten!

Kwaliteiten van HSP: een steuntje in de rug

En lopen jullie toch nog tegen een aantal obstakels die ervoor zorgen dat overprikkeling of stressklachten terug blijven komen? Neem gerust vrijblijvend contact op om te kijken waar we je kunnen helpen. Met regelmaat maken we offertes voor zakelijke klanten en zorgen we ervoor dat de werknemer weer met veel energie en een gevoel van veerkracht en eigenaarschap naar het werk terug keert! Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek voor meer informatie, of stuur een e-mail en we nemen z.s.m. contact op.

Meer informatie over werk en hoogsensitiviteit

Wil je meer lezen over de kwaliteiten van HSP, of over hoogsensitiviteit op de werkvloer? Bekijk dan eens onderstaande artikelen of download een van de gratis eBooks.

 

Bronnen: HSPenwerk.nl

Friemelen, het is iets wat veel mensen doen. Van friemelen aan je nagels, tot het wiebelen met je voet of het klikken van een pen. Het lijkt een irritante gewoonte, maar het heeft een functie! En als je het als HSP slim inzet kun je er ook nog voordeel uit halen.

Friemelen helpt namelijk met het verwerken van prikkels. HSP (en mensen met ADD) kunnen het daardoor heel goed inzetten als hulpmiddel om overprikkeling of onderprikkeling te voorkomen. Hoe dat zit? Hieronder lees je er meer over.

Overprikkeling voorkomen

Als je een simpele, repeterende handeling uitvoert laat je je hersenen weten dat er niets nieuws gebeurt waardoor je kalmeert. Dat werkt bijvoorbeeld ook zo bij het afspelen van rustige muziek of het heen en weer wiegen in een hangmat. Je kunt je daardoor beter focussen op de activiteit waar je mee bezig bent. En laat focus nou precies hetgeen zijn je nodig hebt om overprikkeling te voorkomen.

Onderprikkeling voorkomen

Als je juist meer prikkels nodig hebt of snel bent afgeleid, dan kan friemelen (met of zonder fidget gadget) juist helpen om je alerter te maken. Door ingewikkeldere handelingen uit te voeren (dus juist geen repeterende simpele handelingen) merken je hersens dat er iets nieuws gebeurt. Er wordt daardoor meer zuurstof naar je hersenen gevoerd waardoor je je beter kunt concentreren.

Fidget gadgets voor HSP

Wat je precies gebruikt om te friemelen maakt niet uit. Je kunt er een simpel elastiekje of touwtje voor gebruiken, of een speciale fidget ervoor kopen.

Hieronder een aantal ideeën om als fidget in te zetten:

Simple Dimple / Pop It

Dé TikTok hit van een paar jaar geleden. Het werkt als een soort bubbeltjesplastic, je ‘popt’ de balletjes van de ene naar de andere kant. Te gebruiken in je eentje, maar ook als spelletje met iemand anders. Nog steeds een hit bij HSK én volwassenen! Je hebt ze in allerlei formaten, dus ook gemakkelijk mee te nemen als sleutelhanger. Simple Dimple sleutelhanger <–> Pop It sleutelhanger

Elastiekje

Een gewoon elastiekje of een haar elastiekje heb je vast wel in de buurt. Je kunt het makkelijk bij je dragen en doordat het niet zo opvalt leidt het minder af voor de mensen om je heen als je er mee aan het spelen bent.

Kneedgum

Heel fijn om in je hand te hebben en ook makkelijk om in één hand mee te spelen zodat je met je andere hand nog gewoon kunt werken. Ook weer een fijne gadget die niet zo afleidt voor je gesprekspartner.

Fidget cube

Een gadget speciaal gemaakt om mee te ‘friemelen’. Je hebt ze in allerlei vormen en kleuren en in allerlei budgetten. Kijk maar eens op bol.com.

Het maakt dus niet uit wat je gebruikt, als je maar iets kiest dat bij jou past. En wees je er bewust van dat het hier gaat om een tool, een hulpmiddel om over- of onderprikkeling bij HSP te voorkomen. Het écht voorkomen van overprikkeling doe je door genoeg tijd en aandacht aan jezelf te besteden, door te leren voelen waar jouw behoeften liggen en door daar op te acteren.

 

Herken jij je in een heleboel van de kenmerken van hoogsensitiviteit, maar voelt het toch nog niet helemaal passend? Lees dan verder, want best kans dat jij het type HSP HSS bent. De hoogsensitieve High Sensation Seeker!

Nog geen idee of jij hoogsensitief bent? Doe de HSP test.

Hoogsensitiviteit, wat is het?

Hoogsensitieve Personen (HSP) zijn gevoeliger voor prikkels doordat hun hersenen anders werken. Ze vangen meer prikkels op en verwerken deze prikkels dieper. Dat betekent dat ze gedurende de dag veel meer informatie te verwerken hebben en dat deze informatie intenser wordt beleefd. Dat zorgt voor op zijn beurt voor een heleboel kwaliteiten, zoals: oog voor detail, groot verantwoordelijkheidsgevoel, een sterk ontwikkeld empathisch vermogen en een creatief brein.

Lees meer over wat is hoogsensitiviteit?

Verschillende soorten HSP

Geen één hooggevoelig persoon is hetzelfde. Je bent tenslotte veel meer dan alleen je sensitiviteit. Al jouw andere kwaliteiten, eigenschappen en voorkeuren maken in combinatie met jouw sensitiviteit wie jij bent en hoe jij je gedraagt. Zo is bijvoorbeeld een introverte HSP een héél ander persoon dan een extraverte HSP. En kan een super sociale introverte HSP een heel ander persoon zijn dan een introverte HSP met een sociale fobie.

HSP vs. HSP HSS

Wanneer je leest over de typische HSP lees je vaak over een persoon die een hang heeft naar rust en ritme. Toch is er ook een enorme groep mensen* die zich wel herkent in de gevoeligheid voor prikkels en de diepe verwerking, maar zich niet herkent in de hang naar rust en ritme. Juist het tegenovergestelde! Deze sensatiezoekers vallen zowle binnen de groep Hoogsensitieve personen, als binnen de groep Sensatie zoekers en noemen we daarom: HSP HSS (of: hoogsensitieve HSS).

Hoogsensitieve Sensatie zoekers (HSS) is een term die voortkomt uit het werk van Dr. Bianca P. Acevedo en Dr. Elaine Aron. Terwijl hoogsensitiviteit zich richt op de diepere verwerking van informatie en emotionele intensiteit, brengt HSS een nieuwe dimensie in het spel. HSP HSS hebben namelijk naast hun gevoeligheid voor prikkels juist ook een extra drang om prikkels te ervaren.

*30% van de HSP zijn HSP-HSS (High Sensation Seekers)

De subtiele verschillen tussen HSP en HSP-HSS

Rustzoekers (HSP)

Dit type HSP is rustig en kijkt de kat uit de boom, ze houdt over het algemeen van een regelmatig leven en is geen fan van grote risico’s. Drukke plaatsen en grote evenementen zijn geen favoriet en de voorkeur gaat uit naar persoonlijke, 1-op-1 gesprekken.

Sensatiezoekers (hoogsensitieve HSS)

Hoogsensitieve HSS zijn net zo gevoelig voor prikkels maar kennen naast hun sensitiviteit ook een hang naar sensatie. HSS zoeken daarom juist prikkels en uitdagingen op en zijn snel verveeld. HSS houden van spanning, avontuur en nieuwe ervaringen. Ze vinden risico’s nemen een stuk minder spannend en soms zelfs leuk en uitdagend.

Benieuwd of jij ook een High Sensation Seeker bent? Doe de test op de website van Elaine Aron.

De uitdaging voor alle HSP

De grootste uitdaging voor zowel HSP als HSP-HSS zit hem in het voorkomen van overprikkeling. Twee tips om je hierbij te helpen:

  1. In alles wat je doet: sta stil bij jouw behoeften. De meeste HSP gaan zo op in hun kwaliteit om de ander aan te voelen dat ze vergeten aandacht te besteden aan hun eigen behoeften. Maar, je kunt alleen je eigen leven vormgeven wanneer je focust op jezelf. Dus breng je aandacht van buiten naar binnen en vraag jezelf af: Wat wil ik? Wat is mijn behoefte? En handel daar naar.
  2. Geef je hersenen en je lijf de tijd om de enorme hoeveelheid aan prikkels te verwerken. Overprikkeling voorkomen hoef je zeker niet te doen door prikkels te vermijden! Zorg gewoon dat je systeem genoeg hersteltijd tussendoor krijgt en je zult merken dat je de dag veel energieker door komt. Zo’n moment van hersteltijd hoeft niet lang te duren, een paar minuten naar buiten staren na bijv. een uur werken kan al voldoende zijn.

De extra uitdaging voor HSP-HSS

Naast de uitdaging die voor alle HSP geldt, komt het zijn van een hoogsensitieve HSS met nog een extra uitdaging: aan de ene kant ben je heel gevoelig voor prikkels en wil je opletten dat je niet overprikkeld raakt, aan de andere kant heb je uitdaging en sensatie nodig om je creativiteit en levenslust te voeden. Je leeft dus als het ware met een voet op het gaspedaal en een voet op de rem. Het is dus jouw uitdaging om heel goed aan te kunnen voelen waar jouw grenzen liggen, zowel voor overprikkeling als voor onderprikkeling.

 

 

Herken jij je in de kenmerken van hoogsensitiviteit en wil je dit persoonlijkheidskenmerk nog meer als een kwaliteit in kunnen zetten? Wil je leren hoe je overprikkeling én onderprikkeling voorkomt? Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek met ons in en laten we kijken wat coaching voor jou kan betekenen! Meer informatie over coaching rondom hoogsensitiviteit vind je op de pagina over HSP coaching.

In dit tweede deel van dit artikel bespreken we nog meer tools voor HSP die je kunnen helpen bij: het voorkomen én herstellen van overprikkeling. Daarnaast zijn deze tips natuurlijk niet beperkt tot hoogsensitieve personen, maar kunnen ze ook goed ingezet worden voor andere prikkelgevoelige mensen, zoals mensen met ADD, ADHD, autisme of hoogbegaafden.

Wil je nog even terug naar het eerste deel van het artikel? >>> Handige tools & producten voor HSP | deel 1

White noise

White noise noemen we ook wel witte ruis en is een monotoon en constant aanwezig geluid dat andere geluiden van buitenaf maskeert. Tegelijkertijd leidt het onze hersenen af waardoor het kan helpen bij het (tijdelijk) stoppen met piekeren en het gemakkelijker in slaap vallen. Ook kan het fijn zijn om omgevingsgeluid te maskeren wanneer je licht slaapt en snel wakker wordt door omgevingsgeluid.

Sommige HSP die gevoelig zijn voor geluid vinden white noise heel fijn. Een airco die continu draait is zo’n voorbeeld. Sommige mensen slapen er heerlijk op, anderen raken er juist enorm geprikkeld door. Als het voor jou goed werkt kun je via Spotify, YouTube of een speciaal white noise apparaat zo’n geluid gemakkelijk afspelen.

Fidgets

Eerder schreef ik al eens een artikel over wat Fidgets, friemelen en HSP met elkaar te maken hebben. Friemelen met fidgets kunnen hoogsensitieve personen (maar ook andere prikkelgevoelige mensen zoals hoogbegaafden en mensen met ADD / ADHD / autisme) helpen om overprikkeling of onderprikkeling te voorkomen. Je kunt je hersenen er namelijk mee stimuleren of juist mee ontspannen en zo prikkels beter verwerken. Je hebt fidgets in allerlei soorten. Zo werken veel scholen met tangles, maar kun je ook gewoon een elastiekje, pop-it of stressbal gebruiken. Werkt goed voor zowel kinderen als volwassenen!

Spijkermat

Een spijkermat, of ook wel: acupressuurmat, is een matje bedekt met allemaal kleine ‘spijkers’ of scherpe punten die de bloedsomloop en drukpunten in je lichaam stimuleren. Je lichaam gaat hierdoor meer endorfine en oxytocine aanmaken waardoor je je meer ontspannen voelt. Ben je heel gevoelig voor prikkels via je huid? Dan kan liggen op zo’n spijkermat best wel even wennen zijn. Pijn doet het niet, maar oncomfortabel kan het in het begin wel zijn. Ben je niet per se heel gevoelig voor prikkels op je huid? Dan ga je wellicht veel gemakkelijker op zo’n mat liggen. Zeker het uitproberen waard en je hebt ze al vanaf twintig euro.

Meditatieapp

Meditatie helpt je je gedachten tot rust te brengen en daardoor meer in het nu te leven. En in tegenstelling tot wat je wellicht wel eens hebt gehoord mag je bij meditatie best wel eens gedachten hebben. Je hoeft echt niet helemaal ‘gedachteloos’ te zijn. Een app kan soms handig zijn om je te helpen focussen en of om je te leren te mediteren wanneer je nog niet precies weet hoe en wat.

Zo is Insight Timer (gratis) een fijne app om: je meditaties te loggen; een fijn muziekje op te zoeken; een geleide meditatie te vinden; of om samen met anderen te mediteren. En via de app Headspace (eerste 14 dagen gratis) kun je heel laagdrempelig kennismaken met wat meditatie is en leren hoe je het doet.

Nog meer tools voor HSP om je zintuigen te stimuleren of te ontspannen

Uiteindelijk helpt alles wat je maar kunt verzinnen om je zintuigen te plezieren. Wees creatief. Dus, ben jij gevoelig voor geur? Voeg dan een fijne geur aan je huis, kantoor of slaapkamer toe (denk aan etherische olie, geurkaarsen, etc.). Ga jij goed op esthetiek? Geef hier dan aan toe en zorg dat de plek waar jij wilt ontspannen helemaal voldoet aan jouw esthetische wensen. Koop een mooie bos bloemen, ruim je huis op, voeg een schilderij toe, etc. Zorg dat het jouw ideale plek is en denk aan al je zintuigen.

Plak geen pleisters, maar pak de oorzaak aan

Let op: alle tools zijn symptoombestrijders. Ze zijn handig om af en toe in te zetten. Belangrijk is dat je ook zonder deze tools in balans kunt blijven. Het is altijd gezonder, goedkoper en beter om aan de oorzaak te werken, in plaats van steeds pleisters te plakken. Loop je dus tegen situaties aan waar je niet of moeilijk met prikkels kunt omgaan? Plan eens een vrijblijvend kennismakingsgesprek om te kijken of we samen aan de oorzaak hiervan kunnen werken.

En natuurlijk ook voor andere prikkelgevoelige mensen, zoals mensen met ADD, ADHD, autisme of hoogbegaafden.

Naarmate de termen overprikkeling en prikkelgevoelig steeds bekender worden, komen er ook steeds meer producten op de markt die ons hier een beetje bij kunnen helpen. Tijd dus om eens een aantal handige producten voor hoogsensitieve personen op een rijtje te zetten. Producten die je kunnen helpen overprikkeling te voorkomen of juist kunnen helpen om te ontprikkelen.

Tools en producten voor HSP

Noise cancelling heaphones

Noise canceling oordopjes of een nc koptelefoon zijn ideaal voor wanneer je bijv. reist met het openbaar vervoer. Noise cancelling filtert en dempt het omgevingsgeluid waardoor het een stuk rustiger aan je oren aanvoelt. Ideaal voor HSP of andere prikkelgevoelige mensen die gevoelig zijn voor auditieve prikkels.

Oordopjes voor ’s nachts of overdag

Als je gevoelig bent voor geluid kan het ook heel fijn zijn om ’s nachts of overdag oordopjes te gebruiken. Oordopjes voor ’s nachts zijn anders dan die voor overdag. Overdag heb je speciale oordopjes die bijv. tot max. 27db dempen. Je wilt natuurlijk nog wel gewoon mee kunnen doen met je omgeving en genoeg geluid horen om niet in gevaarlijke situaties te belanden zijn. ’s Nachts kun je bijvoorbeeld voor oordopjes van was kiezen.

Verzwaringsdeken

Een verzwaringsdeken is niets meer of minder dan een hele zware deken. Door de zwaarte voelen we ons veiliger en meer ontspannen. Dit zorgt er voor dat er meer serotonine aangemaakt wordt en daardoor meer melatonine (het slaaphormoon) aangemaakt wordt. Ook daalt ons stresshormoon waardoor we weer beter kunnen ontspannen en dus slapen. Je hebt verzwaringsdekens in allerlei soorten en prijsklassen. Zelf heb ik fijne ervaring met de deken van Cura of Sweden.

Een fijn avondritueel

Een voor jou passend en fijn avondritueel kan overigens hetzelfde effect hebben als een verzwaringsdeken. Het zorgt voor ontspanning op het moment dat je gaat slapen. Dat maakt op zijn beurt weer dat je minder prikkels tijdens de nacht hoeft te verwerken en dat komt je slaap weer ten goede.

Gepolariseerde zonnebril

Gepolariseerde glazen in je zonnebril verminderen de schittering van (zon)licht en dat geeft rust aan je ogen. Dit soort glas filtert het horizontale licht weg waardoor direct licht, maar ook schittering op water, het wegdek of op materialen veel rustiger aan je ogen wordt. Hoe goed of duur je gewone zonnebril ook is, alleen gepolariseerde glazen verminderen deze schittering. Let dus goed op wanneer je een zonnebril koopt. Je wilt niet meer anders zodra je dit geprobeerd hebt, zeker wanneer je als HSP gevoelig bent voor licht!

ASMR

You hate it, or love it! Voor de een zijn ASMR video’s of geluiden enorm rustgevend, de ander krijgt er de kriebels van.
ASMR, Autonomous Sensory Meridian Response, staat voor het tintelende gevoel dat sommige mensen krijgen bij bepaalde zachte aanrakingen (bijv. als iemand over je rug of hoofd wrijft) of dus bepaalde geluiden zoals in de ASMR video’s. Er zijn honderden verschillende geluiden die ingezet worden. Van een zacht pratende vrouw, tot het geluid van tikkende vingers of borstelende borstels. Probeer het eens, wie weet werkt het voor jou ook ontspannend en ontprikkelend!

Plak geen pleisters, maar pak de oorzaak aan

Let op: alle producten zijn symptoombestrijders. Het zijn handige tools om af en toe in te zetten. Belangrijk is dat je ook zonder deze tools in balans kunt blijven. Het is altijd gezonder, goedkoper en beter om aan de oorzaak te werken, in plaats van steeds pleisters te plakken. Loop je dus tegen situaties aan waar je niet of moeilijk met prikkels kunt omgaan? Plan eens een vrijblijvend kennismakingsgesprek om te kijken of we samen aan de oorzaak hiervan kunnen werken.

Lees verder: Tools & producten voor HSP | Deel 2

Ga direct naar het volgende artikel >>Tools & producten voor HSP | Deel 2