Berichten

In het kort: Doomscrollen is eindeloos blijven hangen in negatieve of verontrustende content, wat je stemming drukt. Bloomscrollen is het tegenovergestelde: bewust kiezen voor content die je energie geeft. Voor HSP is dat extra waardevol, want digitale prikkels komen net zo intens binnen als fysieke en kosten meer tijd om te verwerken. Met een paar concrete stappen stuur je je feed — en je energie — actief bij.

Je kent het vast wel: je pakt je telefoon op om even iets op te zoeken en plotseling zit je vast in een eindeloze stroom van filmpjes, posts en berichten. Influencers die je een nieuw product aanprijzen, fitte mensen die vertellen wat ze allemaal (niet) eten op een dag, heftige nieuwsberichten, ogenschijnlijk perfecte levens. Je was eigenlijk van plan om maar even je telefoon te checken, maar je kunt je niet losmaken van de overdaad aan filmpjes en je begint je steeds gestrester te voelen. Maar wat als je sociale media ook op een andere manier kunt gebruiken? Niet om jezelf verder op te jagen, maar juist om je goed te voelen? Dat heet bloomscrollen: bewust kiezen voor content die je energie geeft in plaats van leegtrekt. En hoe kun je dit als HSP in je voordeel gebruiken?

Wat is het verschil tussen doomscrollen en bloomscrollen?

Misschien ben je wel bekend met het fenomeen doomscrollen: het gedachteloos blijven scrollen door negatieve, verontrustende of stressvolle berichten waarbij je vaak niet doorhebt dat je er al veel te lang mee bezig bent. Het scrollen geeft je telkens een nieuw shot dopamine, waardoor je er niet mee kunt stoppen en het zelfs verslavend kan werken. Onderzoek van Harvard Health Publishing laat zien dat doomscrollen kan bijdragen aan een afname van levensvoldoening en aan een slechtere geestelijke gezondheid.

Er is echter een alternatief voor doomscrollen, namelijk bloomscrollen. Hierbij kijk je bewust naar positieve content: dingen die je inspireren, je helpen ontspannen, je opvrolijken, die educatief zijn, je energie geven of je zelfs met anderen verbinden. Op deze manier neem je zelf meer de regie over wat je online tot je neemt en wat daadwerkelijk bijdraagt aan jouw welzijn. Het betekent niet zozeer dat je dan minder scrolt, maar dat je je bewuster bent van wat je aandacht krijgt. Psychology Today beschrijft bijvoorbeeld onderzoek waaruit blijkt dat je je kalmer en meer gefocust kunt voelen na het bekijken van een dierenfilmpje. En een filmpje waarin een vorm van vriendelijkheid naar anderen (of jezelf) toe wordt getoond, kan symptomen van depressie en angst verminderen.

Waarom is bloomscrollen interessant voor HSP?

Bloomscrollen kan voor veel mensen positief bijdragen aan hun gezondheid. Voor HSP zou het echter nog een groter effect kunnen hebben. Als HSP ben je gevoeliger voor prikkels uit je omgeving — en dat geldt net zo goed voor digitale prikkels. Dat komt doordat je als HSP informatie dieper verwerkt, het kenmerk dat Elaine Aron aan de basis van hoogsensitiviteit legde. Een eindeloze stroom heftige nieuwsberichten, hoogtepunten in het leven van anderen, emoties en intense beelden kunnen daardoor behoorlijk intens binnenkomen. Omdat je als HSP meer tijd nodig hebt om al die prikkels te verwerken, kunnen die gevoelens en indrukken soms langer blijven hangen dan je wilt. Dit kan gevolgen hebben voor je stemming; je kunt je somberder en gestrester voelen. Daarom kan het helpen om ook voor je sociale media bewustere keuzes te maken in welke content je tot je neemt, zodat je je zenuwstelsel niet verder belast, maar juist tot rust brengt.

Hoe ga je van doomscrollen naar bloomscrollen?

Om te onderzoeken of je vaker aan het doomscrollen dan aan het bloomscrollen bent, kun je het volgende doen:

  1. Kijk kritisch naar je feed. Welke accounts volg je, en welke maken je onrustig?
  2. Train je algoritme. Geef aan dat je minder van dit soort content wilt zien.
  3. Herken wat je wél een fijn gevoel geeft. Waar word je rustig, blij of nieuwsgierig van? Blijf er wat langer bij hangen, volg het account, like de post of laat een reactie achter. Zo leer je je algoritme dat dit is wat je op je feed wilt zien.
  4. Houd je schermtijd in de gaten. Check in je instellingen hoeveel tijd je dagelijks op social media doorbrengt en zet eventueel een timer op bepaalde apps. Je krijgt dan 5 minuten voordat de tijd verloopt een waarschuwing, waarna de app sluit en je hem pas de volgende dag weer kunt openen.

Je hoeft het trouwens niet allemaal heel serieus te nemen. Het idee van bloomscrollen is niet dat je alleen maar positieve of ‘nuttige’ content tot je mag nemen. Het is niet iets wat je perfect moet doen. Het gaat erom dat je je bewuster wordt van het effect dat digitale prikkels op je hebben. Je mag dus gewoon de hele tijd kattenfilmpjes kijken als dat jou blij maakt.

Je hoeft dus ook niet volledig te stoppen met sociale media. Je kunt wel onderzoeken wat het bekijken van online content doet met je energie en stemming. En net zoals je als HSP kunt leren herkennen welke fysieke prikkels je energie kosten, kun je ook leren herkennen welke digitale prikkels dat doen. Welke content laat jou opbloeien en welke laat je juist leeglopen? Zie het als zelfzorg, maar dan op digitaal vlak. Je hoeft je scrollgedrag niet kleiner te maken. Wel bewuster.

Bewuster leven kun je leren

Wil jij leren beter naar je behoeften en grenzen te luisteren? Heb je hulp nodig om te onderzoeken wat jou energie geeft en wat je juist laat leeglopen? In onze praktijk helpen we je graag. Deel met ons waar je tegenaan loopt, wij vertellen eerlijk of onze HSP coaching daarbij helpt. Geen verplichtingen, geen verkooppraatje, gewoon even kennismaken en sparren.

Plan je kennismakingsgesprek →

Verder lezen

Bronnen
The Guardian — How digital media turned us all into dopamine addicts
Harvard Health — Doomscrolling dangers
Psychology Today — Why bloomscrolling could be good for you

In het kort: Als HSP verwerk je prikkels dieper, dus kost een gewone dag je meer energie en heb je meer hersteltijd nodig. Maar herstellen doe je op twee manieren: ontprikkelen, waarbij je de toevoer vermindert zodat je hoofd kan bijwerken, en ontladen, waarbij je de spanning uit je lijf laat. Welke je nodig hebt, verschilt per moment.

Hoogsensitieve personen hebben een verhoogde gevoeligheid voor prikkels en verwerken die prikkels diepgaand. Daarbij gebruiken ze letterlijk meer breingebieden dan iemand die niet hoogsensitief is — dat is in hersenonderzoek van Acevedo en collega’s (2014) zichtbaar gemaakt. En wanneer iets inspanning kost, moet er ook herstel plaatsvinden. Daar komt de term hersteltijd om de hoek kijken.

Waarom heb je als HSP meer hersteltijd nodig?

Je kunt je misschien wel voorstellen dat die diepe verwerking best wat vraagt van de hersenen van een HSP. Het kost meer tijd én meer energie. En omdat je als HSP ook méér prikkels oppikt, vraagt dat nóg meer inspanning — en dus nóg meer energie.

Daarom zijn herstelmomenten gedurende de dag essentieel om overprikkeling te voorkomen. Overprikkeling is namelijk niets anders dan: te veel prikkels over een bepaalde periode voor de hersenen om te verwerken. Voldoende hersteltijd gedurende de dag voorkomt dat je ’s avonds uitgeput op de bank ploft. Je houdt daardoor overdag meer energie over, met als gevolg dat je veel meer plezier in je leven gaat hebben.

Ontprikkelen of ontladen: wat heb jij nu nodig?

Herstellen doe je op twee manieren, en ze werken op verschillende momenten.

Ontprikkelen doe je door de toevoer te verminderen. Minder licht, minder geluid, minder mensen, minder input. Je brein krijgt dan eindelijk de ruimte om bij te werken wat er die dag al binnenkwam, want verwerken lukt nauwelijks zolang er van alles bij blijft komen. Dit heb je nodig als je hoofd overvol zit en alles te veel wordt.

Ontladen doe je door de spanning die zich in je lijf heeft opgebouwd eruit te laten. Als HSP ben je gevoeliger voor stress, dus die spanning loopt sneller op dan bij een ander — en adrenaline verdwijnt niet vanzelf door stil te gaan zitten. Bewegen, praten, schrijven, iets met je handen doen: het helpt allemaal om die lading kwijt te raken. Dit heb je nodig als je onrustig of gespannen bent.

Zit je vol en ben je moe, dan ontprikkel je. Ben je gespannen of juist leeg, dan ontlaad je.

Vol zitten merk je doordat alles te hard binnenkomt: je lontje is kort, je wordt moe van gezelschap en je wilt vooral dat het even stil is. Opgebouwde spanning merk je juist aan onrust — je kunt niet stilzitten, je blijft malen, of je bent uitgeput maar komt nergens toe.

Zit je echt hoog in je stress, dan werkt stilzitten trouwens vaak averechts — je gaat alleen maar harder malen. Ontlaad dan eerst iets van die spanning en zoek daarna pas de rust op.

Dat onderscheid scheelt je een hoop zoeken. Want als je hoofd overvol is en je gaat sporten in een drukke sportschool, komt er alleen maar meer bij. En als je onrustig bent en je gaat in een donkere kamer liggen, ga je vooral piekeren.

Welke prikkels bij jou het hardst binnenkomen verschilt trouwens per persoon. Daarover lees je meer in het artikel over prikkelgevoeligheid.

Hoe vaak en hoe lang heb je hersteltijd nodig?

Liever vaker en kort dan minder vaak en lang. Een paar keer vijf tot tien minuten verspreid over je dag doet meer voor je dan één uur op zondagmiddag, omdat je dan voorkomt dat het zich opstapelt.

Een bruikbare vuistregel: bouw een herstelmoment in na elk blok waarin je veel prikkels hebt opgedaan. Na een vergadering, na de supermarkt, na een gesprek dat veel van je vroeg. Niet pas als je merkt dat het te veel wordt, want dan ben je eigenlijk al te laat.

En hoe langer en intenser de prikkels waren, hoe meer hersteltijd je nodig hebt. Een drukke werkdag vraagt om meer dan een rustige ochtend.

Manieren om te ontprikkelen

Sensorische rust

Soms heb je even een plek nodig waar weinig gebeurt. Dat hoeft echt geen verduisterde kamer te zijn — een opgeruimde woonkamer zonder televisie aan is vaak al genoeg. Het gaat erom dat er een tijdje niets nieuws bij komt, zodat je hoofd kan bijwerken wat er al binnen is.

Een powernap

Voor sommigen doet een korte powernap van tien tot twintig minuten wonderen. Je brein krijgt even de kans om te resetten, waardoor je je daarna verfrist voelt. Let wel op dat hij niet te lang duurt, want dat kan je slaapritme verstoren.

Korte pauzes gedurende de dag

Als HSP doe je er goed aan om meerdere korte pauzes in te lassen tijdens je dag. Die hoeven echt niet lang te zijn. Even een kopje thee drinken is genoeg: aan je bureau, buiten in de zon of thuis op de bank. Twee minuten doet al wat, zolang je het maar regelmatig doet.

Meditatie en ademhalingsoefeningen

Meditatie en bewuste ademhaling kalmeren je zenuwstelsel, verlagen je hartslag en helpen je weer in balans te komen. Een paar minuten per dag maken al verschil in hoe je je voelt.

Manieren om te ontladen

Wandelen in de natuur

De natuur heeft een kalmerend effect op het zenuwstelsel van HSP. Een wandeling in het park, het bos of langs het water helpt je om te aarden. Het fysieke bewegen in een rustige omgeving vermindert stresshormonen, en het voelen van wind en kou brengt je weer wat meer in je lijf.

Iets maken met je handen

Tekenen, schilderen, schrijven, een puzzel, tuinieren of koken: veel HSP merken dat ze hier prikkels mee verwerken en tegelijk weer opladen. Je bent ergens mee bezig zonder dat het iets van je vraagt, en wat er die dag aan emoties binnenkwam krijgt ondertussen de ruimte.

Rustige beweging

Lichte beweging zoals yoga of tai chi laat je fysiek actief zijn zonder de stress en adrenaline van intensieve training. Het grootste voordeel zit hem voor HSP in iets anders: doordat je je aandacht bij je ademhaling en je bewegingen houdt, keert die aandacht naar binnen. En juist daar zit voor veel hoogsensitieve mensen de winst, omdat je aandacht normaal gesproken de hele dag naar buiten gaat.

Lukt het niet om die momenten er echt in te krijgen?

De meeste HSP weten na het lezen van zo’n lijstje prima wát ze zouden moeten doen. Waar het misgaat is het inpassen: je plant het in, en dan komt er iets tussen. Of je merkt pas dat je herstel nodig had toen je al leeg was.

Daar kijken we in een coachtraject naar. Niet om er nog een to-do bij te verzinnen, maar om uit te zoeken waar jouw energie precies weglekt en wat er in jouw dag wél past. Plan hieronder vrijblijvend een kennismakingsgesprek in, dan kijken we samen of dat je verder helpt.

Plan je kennismakingsgesprek

Tot slot

Hersteltijd inbouwen is geen extra taak op je lijstje, maar de voorwaarde om de rest van dat lijstje vol te houden. Probeer verschillende dingen uit en ontdek wat bij jou werkt, zodat het onderdeel wordt van hoe je je dag indeelt in plaats van iets waar je steeds aan moet denken.

Je hoeft je leven er niet kleiner voor te maken. Je kiest alleen bewuster wanneer je iets binnenlaat en wanneer je even de deur dichtdoet.

Bron

Acevedo, B. e.a. (2014). The highly sensitive brain: an fMRI study of sensory processing sensitivity and response to others’ emotions. Brain and Behavior, 4(4), 580–594. Bekijk het onderzoek

In het kort: Hoogsensitief zijn en social media gaan niet vanzelf samen. Social media put hoogsensitieve mensen niet alleen uit door de hoeveelheid prikkels, maar vooral doordat het je aandacht structureel naar buiten trekt — naar wat anderen vinden, doen en laten zien. Dat is precies de beweging waar HSP van nature al gevoelig voor zijn. Hieronder lees je hoe dat werkt en wat je ermee kunt.

In mei plaatste ik mijn laatste bericht op Instagram. Niet na een besluit met een datum eronder, maar het hield gewoon op.

Wat eraan voorafging: elke ochtend de vraag wat ik die dag zou gaan delen. En daarachteraan de rest. Wie zit hierop te wachten? Is dit goed genoeg? Kan het korter, anders, beter? Maakt het uit wat mensen ervan vinden?

Dat klinkt als uren piekeren, maar zo gaat het niet. Het gebeurt in een split second. Tien keer per dag, heel kort, heel intens. En daar loopt mijn hoofd op leeg, en dan heb ik nog niet eens iets gepost. Dan moet dát proces van maken, schaven en publiceren nog beginnen.

Dit artikel gaat trouwens niet over mij. Het gaat over wat daaronder zit, want ik hoor dit verhaal in andere vorm regelmatig terug in onze praktijk. En wat ik je over hoogsensitief zijn en social media wil vertellen, is iets anders dan wat je er meestal over leest.

Waarom kost social media jou als hoogsensitief persoon meer dan een ander?

Hoogsensitiviteit betekent dat je informatie dieper verwerkt. Aron en Aron beschreven het in 1997 voor het eerst als een eigenschap op zich, en diepere verwerking geldt inmiddels als het kernkenmerk: niet dat je méér binnenkrijgt, maar dat je er meer mee doet.

Interessanter wordt het als je kijkt waar dat sterker gebeurt. In een hersenonderzoek van Acevedo en collega’s (2014) keken deelnemers naar foto’s van gezichten met blije, verdrietige en neutrale uitdrukkingen. Bij mensen die hoog scoorden op hoogsensitiviteit waren de hersengebieden voor inleving en bewustzijn duidelijk actiever. Het ging om een kleine groep van achttien mensen, dus je moet er niet te veel aan ophangen, maar de richting is herkenbaar: als je hoogsensitief bent, komt de gezichtsuitdrukking van een ander harder bij je binnen.

En wat is een tijdlijn? Honderden gezichten op een rij. Blij, verdrietig, trots, verontwaardigd. In vijf minuten zie je meer gezichtsuitdrukkingen voorbijkomen dan je vroeger op een dag tegenkwam.

Daar komt bij dat het verwerken niet stopt zodra je je telefoon weglegt. Uit later onderzoek van dezelfde groep (2021) blijkt dat het brein van hoogsensitieve mensen ook in rust actiever is in gebieden die met geheugenverwerking te maken hebben. De onderzoekers leiden daaruit af dat het brein die indrukken op de achtergrond nog aan het ordenen is. Dat sluit aan bij wat mensen zelf beschrijven: je hebt je telefoon weggelegd, maar dat bericht van die ene kennis zit nog in je hoofd.

Het gaat niet om de prikkels, het gaat om de richting van je aandacht

En hier kom ik bij het punt dat ik je het liefst wil meegeven, want dit lees je zelden terug in artikelen over hoogsensitief zijn en social media.

Social media is gebouwd op externe bevestiging. Likes, volgers, bereik, reacties. Het hele systeem geeft je continu antwoord op één vraag: vinden anderen dit goed? Dat is het hele idee achter de algoritmes van social media.

En dat raakt hoogsensitieve mensen op hun gevoeligste plek. Veel HSP hebben van nature hun aandacht naar buiten gericht — op de sfeer in de kamer, op wat een ander nodig heeft, op hoe iets overkomt. Dat is een kwaliteit, want het maakt je afgestemd en zorgvuldig. Maar het betekent ook dat je jezelf makkelijk uit het oog verliest.

Zet zo iemand in een omgeving die de hele dag signalen afgeeft over wat anderen ervan vinden, en de balans slaat één kant op. Niet omdat je zwak bent, maar omdat je goed bent in precies dat waar het platform op draait.

Ik merkte het aan mijn eigen vraagstelling. Als ik bezig was met Instagram, dacht ik bijna nooit: wat wil ik vertellen. Ik dacht: wat vinden zij interessant. Dat lijkt op elkaar, maar het is iets heel anders.

Hoogsensitief zijn en social media wringt trouwens net zo goed als je alleen meeleest en zelf niets plaatst. Dan gaat het niet over likes op je eigen bericht, maar over het continu meten van je eigen leven langs dat van anderen.

Wat er veranderde toen ik ermee stopte

Het eerste wat ik merkte was rust. Ruimte in mijn hoofd, en meer aandacht voor de dingen die ik zelf belangrijk vind, zonder elke keer afgeleid te raken.

Het tweede was dat er tijd vrijkwam, veel meer dan ik had ingeschat. Niet alleen de tijd die het maken kostte, maar vooral de tijd die eraan voorafging: het bedenken, het twijfelen, het herschrijven in mijn hoofd tijdens de afwas.

Het derde had ik niet zien aankomen. Het vergelijken viel weg. Niet alleen mezelf naast anderen leggen, maar ook het omgekeerde: voortdurend beoordelen wat ik van anderen vind, wat ik ook zou willen, wat ik anders doe. Dat is een soort achtergrondruis waarvan je pas merkt hoe luid het stond toen het uitging.

Ik heb het trouwens ook niet gemist om informatie op te halen. Dat verraste me, want dat was een van mijn argumenten om te blijven.

Maar het kostte me ook iets, en dat hoort erbij. Mensen kunnen me daar nu niet vinden. Ik ben een podium kwijt, en zichtbaarheid. Voor een paar maanden valt dat mee, maar als ik het blijvend laat liggen, kost het me klanten. Daarom ga ik het ook weer oppakken — maar dan wel anders. In de tussentijd is namelijk veel scherper geworden hoe ik naar hoogsensitiviteit kijk en wat ik daarover te vertellen heb. Met dat verhaal op zak is de vraag niet langer wat ik moet posten, maar welk stukje ervan ik vandaag wil delen.

Herken je dit? Loop je ook vast op prikkels die bij jou harder binnenkomen dan bij een ander? Plan dan een gratis kennismakingsgesprek van een halfuur in. Je vertelt waar je tegenaan loopt, wij vertellen eerlijk of coaching daarbij helpt.

Plan je kennismakingsgesprek

Hoogsensitief en social media: hoe blijf je bij jezelf online?

De makkelijke conclusie is: ga offline. Dat is mijn conclusie niet. Ik ben er niet van om je leven kleiner te maken, want dan verlies je ook alles wat je er wél uit haalt.

Wat helpt:

Weet van tevoren wat je komt doen. Het verschil tussen “ik wil even weten hoe het met Sanne is” en “ik open de app” is enorm. Het eerste is een keuze, het tweede is een gewoonte die een half uur van je dag neemt.

Merk op waar je aandacht zit. Niet hoe lang je kijkt, maar wat je doet terwijl je kijkt. Dat werkt hetzelfde als bij prikkelgevoeligheid: je kunt pas iets veranderen als je weet wat er precies gebeurt. Neem je iets in je op, of ben je jezelf aan het wegen? Dat verschil voelen is een vaardigheid, en zoals elke vaardigheid wordt hij beter als je erop let.

Als je zelf plaatst: bepaal je verhaal vooraf. Weet je waarover je iets te zeggen hebt, dan is de reactie van anderen informatie. Weet je dat niet, dan wordt de reactie je kompas — en ben je aan het sturen op andermans behoefte.

Kijk na afloop wat het je gebracht heeft. De meeste mensen blijven scrollen uit angst iets te missen. Dat is een lastig meetpunt, want wat je mist kun je per definitie niet zien. Wat je wél kunt beoordelen, is hoe je je voelt als je je telefoon weglegt. Opgewekt of juist leeg? Doe die check een week lang en je weet precies hoeveel het je oplevert.

Veel mensen stellen zichzelf een harde regel: niet meer dan twintig minuten per dag, of nooit meer na negen uur ’s avonds. Maar zo’n grens is geen wet, het is een keuze. Twee uur scrollen op een zondagmiddag omdat je daar zin in hebt, is iets heel anders dan twee uur scrollen omdat je telefoon toevallig in je hand lag. Dezelfde tijd, totaal andere uitkomst.

Waar het eigenlijk over gaat

In mijn coachingstrajecten werk ik met vier competenties. Vier vaardigheden die elke HSP volgens mij onder de knie zou moeten hebben: waarnemen, reguleren, verwerken en benutten. Dit artikel gaat vrijwel helemaal over de eerste. Waarnemen betekent niet alleen dat je merkt wat er binnenkomt, maar ook dat je merkt waar je aandacht naartoe gaat — naar binnen of naar buiten.

Social media is daar een extreem voorbeeld van, maar het gebeurt overal. In een vergadering, op een verjaardag, in een gesprek met iemand die het moeilijk heeft. De vraag is steeds dezelfde: ben ik hier nog, of ben ik helemaal bij de ander?

Die vraag kunnen stellen is het begin. De rest volgt daarna.

Wil je hier samen naar kijken? Plan hieronder vrijblijvend een kennismakingsgesprek in.

Bronnen

Aron, E. & Aron, A. (1997). Sensory-processing sensitivity and its relation to introversion and emotionality. Journal of Personality and Social Psychology, 73(2), 345–368. Bekijk het onderzoek
Acevedo, B. e.a. (2014). The highly sensitive brain: an fMRI study of sensory processing sensitivity and response to others’ emotions. Brain and Behavior, 4(4), 580–594. Bekijk het onderzoek
Acevedo, B. e.a. (2021). Sensory processing sensitivity predicts individual differences in resting-state functional connectivity associated with depth of processing. Neuropsychobiology, 80, 185–200. Bekijk het onderzoek

Hoogbegaafd (HB) en hoogintelligent (HI) worden vaak als een en hetzelfde gezien. Als HB krijg je dan ook vaak mee dat je daarom wel heel slim moet zijn, dat je altijd alles wel zal begrijpen en dat school een peulenschil voor je is. Er wordt van je verwacht dat je een wonderkind bent en heel goed bent in wiskunde of dat je direct van groep 3 naar de universiteit gaat. Hoogbegaafd of hoogintelligent: het is niet hetzelfde. In dit artikel gaan we onderzoeken waar die verschillen dan in zitten en hoe deze zich uiten.

Hoogbegaafd of hoogintelligent: welke rol speelt IQ?

In een eerder artikel hebben we besproken dat een hoog denkniveau onderdeel is van hoogbegaafdheid. Meestal wordt hierbij een IQ van 130+ als richtlijn aangehouden. Een IQ-score alleen zegt echter niet alles: niet iedere HB scoort hoog op een IQ-test, terwijl iemand op basis van andere kenmerken wel degelijk als hoogbegaafd kan worden herkend. Bovendien kunnen omstandigheden tijdens het afnemen van zo’n test invloed hebben op de uitslag, bijvoorbeeld geluidsoverlast, concentratieproblemen, faalangst, dyslexie en/of dyscalculie of psychische problemen.

Ook het soort intelligentie speelt een rol. Niet iedere HB is op dezelfde manier intelligent en een reguliere test meet maar een beperkt aantal vormen van intelligentie. Daarnaast kan iemand zijn of haar intelligentie vanaf jonge leeftijd op een andere manier hebben ontwikkeld of ingezet, bijvoorbeeld als diegene niet naar school is geweest of het onderwijs niet heeft afgemaakt.

Een IQ-test kan dus aanwijzingen geven voor hoogbegaafdheid als de uitslag boven de 130 ligt, maar een lagere score betekent niet automatisch dat diegene dan niet hoogbegaafd is. HB is immers meer dan IQ alleen: ook de zijnskenmerken spelen een belangrijke rol bij de vaststelling ervan.

Zijn de verschillen tussen hoogbegaafdheid en hoogintelligentie echt zo zwart-wit?

Als je online zoekt naar het onderscheid tussen HB en HI gaat er vaak een tabel rond met bepaalde stellingen die zouden moeten laten zien waarin ze van elkaar verschillen. Persoonlijk denk ik dat deze tabel te veel uitgaat van stereotypen, clichés en soms ronduit bizarre stellingen. Zoals gezegd: er is niet één soort intelligentie en niet één soort hoogbegaafde. En ook niet alle hoogintelligente personen zijn hetzelfde. Bovendien haalt deze tabel één mogelijke eigenschap van HB eruit, namelijk hoogintelligentie, en zet die er recht tegenover, waardoor je op die manier nooit zowel HB als HI zou kunnen zijn. Maar in sommige gevallen is er wel degelijk overlap. Daarom laten we de tabel even los en kijken we op een meer neutrale manier naar wat HB en HI nou van elkaar onderscheidt.

Wat zijn de verschillen tussen hoogbegaafdheid en hoogintelligentie?

De verschillen tussen hoogbegaafdheid en hoogintelligentie zijn vaak groter dan gedacht. Een hoog IQ kan bij beide wel een belangrijke rol spelen, maar dat zegt vooral iets over de cognitieve vaardigheden, zoals redeneervermogen en het verwerken van informatie, terwijl hoogbegaafdheid ook gaat over hoe iemand voelt, leert, prikkels verwerkt en betekenis geeft aan wat diegene doet.

De belangrijkste kenmerken zijn:

  • Hoogintelligentie verwijst vooral naar een sterk cognitief vermogen, dat vaak zichtbaar wordt in een hoge score op een intelligentietest.
  • Hoogbegaafdheid is een breder begrip. Naast cognitieve capaciteiten kunnen ook creativiteit, sensitiviteit, intensiteit en een sterke behoefte aan autonomie een rol spelen.
  • Een hoog IQ zegt op zichzelf niets over hoe iemand zich voelt, functioneert of zich al dan niet herkent in hoogbegaafdheid.
  • De verschillen liggen in de praktijk niet alleen in cijfers, maar ook in factoren als gedrag, motivatie, prikkelverwerking en sociale afstemming.
  • Voor zelfzorg is het belangrijk om niet alleen naar prestaties te kijken, maar ook naar belasting, herstel en de mate waarin iemand voldoende uitdaging ervaart.

Wat onderscheidt hoogbegaafdheid dan van hoogintelligentie?

Hoogintelligentie is een eigenschap, of beter gezegd een aanduiding van een bepaald cognitief niveau. Als je hoogintelligent bent, betekent dat dat je bovengemiddeld scoort op cognitieve taken, zoals abstract redeneren, logisch denken, patronen herkennen en snel informatie verwerken, en doorgaans een IQ van 130+ hebt. Het gaat dus om een meetbare definitie: je kijkt vooral naar het denken zelf. Daarmee is het een specifiekere aanduiding. Er wordt daarbij niet gekeken naar de persoon als geheel, bijvoorbeeld naar diens motivatie, doorzettingsvermogen, gevoeligheid of hoe gemakkelijk iemand over- of onderprikkeld raakt. En dat is waar hoogbegaafdheid om de hoek komt kijken, want daarbij gaat het meer om de zijnskenmerken dan om de cognitieve prestaties.

Hoogbegaafdheid verwijst naar het hebben van veel gaven. Gaven die zich kunnen ontwikkelen tot veel talenten. HB hebben vaak ook een groot observatievermogen, zijn analytisch, denken out-of-the-box en kunnen zich goed inleven in anderen. Hoogbegaafdheid is dus meer een combinatie van eigenschappen, waarvan hoogintelligentie ook onderdeel kan zijn.

Het verschil in de praktijk

Hoe dat er in de praktijk uitziet, laten we aan de hand van twee voorbeelden zien. Persoon 1 scoorde bij een test een IQ van 118 en kreeg te horen dat hoogbegaafdheid niet aan de orde was. Toch loopt ze op haar werk telkens vast: ze ziet binnen een week wat er structureel misgaat in een organisatie, kan niet accepteren dat er niets mee gebeurt, raakt overprikkeld van de kantoortuin en verveelt zich tegelijkertijd dood. Ze presteert al zo lang onder haar kunnen dat de test dat niveau simpelweg niet meer oppikt.

Persoon nummer 2 scoorde 137 op de IQ test, heeft een vlekkeloze studie achter de rug en een baan waarin het denkwerk hem moeiteloos afgaat. Hij denkt sneller dan de rest, maar heeft zich nooit anders gevoeld, ligt niet wakker van onrecht en heeft geen last van prikkels. Hoogintelligent, ja. Maar de zijnskenmerken herkent hij niet.

Twee mensen, twee heel verschillende verhalen — en degene met de lagere score is degene die vastloopt.

Hoogbegaafd of hoogintelligent: wat betekent dit voor zelfzorg?

Uiteindelijk gaan deze verschillen niet over wat beter is, wie er sneller kan denken of wie meer talenten heeft. Het gaat erom dat je, als je je bewust bent van jouw eigenschappen, beter voor jezelf kunt zorgen – of je nou alleen HB of HI bent, of allebei. Het helpt je beter te begrijpen wie je bent en wat je nodig hebt om goed te kunnen functioneren en wat je nodig hebt op mindere momenten. Bijvoorbeeld wat voor werkomgeving bij je past, van welke mensen je energie krijgt en waarvan je oplaadt.

Neem bijvoorbeeld vermoeidheid aan het eind van een werkdag. Je kunt je uitgeput voelen door te veel prikkels, bijvoorbeeld in een druk kantoor met veel mensen en indrukken. Maar ook te weinig uitdaging kan ervoor zorgen dat je leegloopt, bijvoorbeeld wanneer je werk onder je niveau ligt of je dag weinig mentale uitdaging biedt. Als je weet waar je vermoeidheid vandaan komt, kun je beter bepalen wat je op dat moment nodig hebt: rust en herstel bij overprikkeling, of juist meer uitdaging en verdieping bij onderprikkeling.

Het gaat dus om zelfkennis en zelfzorg. Want als je inzicht hebt in wie je bent en wat je nodig hebt, kun je je talenten op een prettige manier inzetten.

 

Wil je meer inzicht in hoogbegaafdheid of heb je hulp nodig bij het vinden van de juiste zelfzorg? In onze praktijk helpen we je graag. Plan hieronder vrijblijvend een gesprek in zodat we vrijblijvend kunnen kijken of we je kunnen helpen.

 

Bronnen

hogersensitief.nl/hoogbegaafd-vs-hoogintelligent-het-echte-verschil
giftedpeople.eu/hoogbegaafd-hoogsensitief-hoogintelligent
J. Claes, Het verschil tussen hoogbegaafd en hoogintelligent: Een wetenschappelijke verklaring van wat hoogbegaafdheid écht is.
specialisthoogbegaafdheid.nl/inzicht-signaleren/hoogintelligent
nicolelagerberg.nl/post/hoogbegaafd-maar-niet-slim

In het kort: Prikkelgevoeligheid = Je zintuigen zijn niet scherper afgesteld dan die van anderen, maar prikkels komen wel anders binnen. Dat kan op drie manieren: je merkt subtiele prikkels op, je raakt overweldigd door sterke prikkels, of je loopt vast op meerdere prikkels tegelijk. Hieronder breng je in kaart welke vorm bij jou het zwaarst weegt.

De meeste tips voor hoogsensitieve mensen gaan uit van één aanname: dat we allemaal van dezelfde dingen overprikkeld raken. Draag oordopjes, dim het licht, plan rust in.

Maar prikkelgevoeligheid werkt bij iedereen anders. De ene HSP wordt gek van een tikkende klok en zit prima op een festival. De ander vindt dat festival ondraaglijk en hoort die klok niet eens. Zolang je algemene tips volgt, doe je dus vooral werk dat voor jou misschien helemaal niet nodig is — terwijl het ding dat je écht leegtrekt gewoon doorloopt.

Daarom begint het bij jouw prikkels. Niet bij die van hoogsensitieve mensen in het algemeen.

Komt prikkelgevoeligheid door scherpere zintuigen?

Nee. En dat is belangrijk om te weten voordat je aan de slag gaat, want het bepaalt waar je naar zoekt.

Onderzoekers van Gubler en collega’s testten in 2026 honderdvijftig vrouwen uitgebreid in het lab op gehoor, zicht, temperatuur, reuk en evenwicht. Mensen met een hoge score op hoogsensitiviteit namen niet méér waar dan anderen. Hun pijndrempel lag niet lager, hun gehoor was niet fijner afgesteld.

Het verschil zit dus niet in je zintuigen, maar in wat er daarna gebeurt: hoe die prikkel bij jou binnenkomt, hoeveel ruimte hij inneemt en hoe lang hij blijft hangen.

Dat maakt de zoektocht ook anders dan je misschien denkt.

Je bent niet op zoek naar wat je hoort of ziet, maar naar wat het met je doet.

Over welke prikkels hebben we het?

Dit artikel gaat over zintuiglijke prikkels: wat er via je ogen, oren, huid, neus en mond binnenkomt.

Dat is niet de enige soort. Er zijn ook sociale, mentale en lichamelijke prikkels — en je kunt op de ene soort overprikkeld zijn terwijl je op de andere juist onderprikkeld raakt. Daarover lees je meer in Overprikkeld en onderprikkeld tegelijkertijd: kan dat?

Hier houden we het bij de zintuigen, omdat dat de plek is waar het voor de meeste mensen het makkelijkst grijpbaar is.

Welke drie vormen van prikkelgevoeligheid zijn er?

Bergsma en Eimers (2021) beschrijven een model dat ik in de praktijk veel gebruik, omdat het één ding zichtbaar maakt dat mensen vaak over het hoofd zien: je kunt op drie verschillende manieren gevoelig zijn voor hetzelfde zintuig.

Lage drempel — je merkt prikkels op die anderen niet eens registreren. De zoemende koelkast, het label in je trui.

Intensiteit — je raakt overweldigd door sterke prikkels. Fel licht, harde muziek, een doordringende geur.

Complexiteit — je loopt vast op meerdere prikkels tegelijk via hetzelfde zintuig. Niet één geluid, maar tien door elkaar.

Waarom dit onderscheid uitmaakt: iemand die last heeft van complexiteit heeft niets aan oordopjes op kantoor, maar wel aan een werkplek waar niet vijf gesprekken tegelijk lopen. En wie een lage drempel heeft, wordt niet geholpen door “even harder je best doen” — die hoort het gewoon.

Hieronder zie je per zintuig hoe die drie vormen eruitzien.

Zicht

Lage drempel — een gewone hoeveelheid daglicht is al te veel
Intensiteit — fel licht, tegenlicht, schermen
Complexiteit — flitsend licht of meerdere lichtbronnen, zoals op een festival

Gehoor

Lage drempel — zachte geluiden storen: een koelkast, een tikkende klok
Intensiteit — hard geluid, geschreeuw, muziek
Complexiteit — veel geluiden door elkaar: een kantoortuin, een druk café

Tast

Lage drempel — labels, naden, de structuur van stof
Intensiteit — hitte, kou, pijn, stevige aanraking
Complexiteit — meerdere tastprikkels tegelijk, zoals aangeraakt worden terwijl je pijn hebt

Reuk

Lage drempel — subtiele geuren opmerken die anderen niet ruiken
Intensiteit — sterk parfum, schoonmaakmiddel, sigarettenrook
Complexiteit — meerdere geuren door elkaar, zoals in een restaurantkeuken

Smaak

Lage drempel — kleine details in een gerecht proeven
Intensiteit — scherpe, zure of sterk gekruide smaken
Complexiteit — meerdere smaken tegelijk, zoals een gerecht met veel kruiden of een samengestelde saus.

Bergsma en Eimers onderscheiden naast deze vijf ook nog andere zintuigen, zoals je evenwichtsgevoel en het waarnemen van signalen uit je eigen lichaam. Voor het in kaart brengen van je dagelijkse prikkels kom je met deze vijf meestal een heel eind.

Hoe breng je jouw prikkelgevoeligheid in kaart?

Loop de tabel niet af als een test, maar als een geheugensteun. Je zoekt de vakjes waarvan je denkt: ja, díé.

Doe het zo:

  1. Ga per zintuig de drie niveaus langs en kruis aan wat je herkent. Waarschijnlijk blijven er twee of drie vakjes over die er duidelijk uitspringen.
  2. Schrijf bij elk vakje op waar je dat in je dagelijks leven tegenkomt. Niet in het algemeen, maar concreet: welke ruimte, welk moment, welke situatie.
  3. Schrijf erachter wat het je kost. Ben je daarna moe, kortaf, stil? Heb je een uur nodig om bij te komen, of de rest van de avond?
  4. Zet er een cijfer bij van 1 tot 5, voor hoe vaak je dit tegenkomt.

Die laatste twee stappen doen het werk. Een prikkel die je één keer per maand tegenkomt en die je een kwartier kost, is niet je probleem. Een prikkel die je vijf dagen per week raakt en je elke keer een avond kost, wel — ook als hij op papier onschuldig lijkt.

Wat je aan het eind hebt, is geen lijst met alles waar je gevoelig voor bent. Het zijn de twee of drie dingen die het meeste van je energie opeten. Daar valt iets aan te doen.

Pak er trouwens echt even pen en papier bij. Dit in je hoofd doen werkt niet: dan blijf je hangen bij het zintuig dat je toch al kende, en juist de vakjes die je niet verwachtte zijn interessant.

Weten wat jou prikkelt is stap één. De rest is het lastige deel.

De meeste hoogsensitieve mensen die bij ons komen, weten na een halfuur nadenken best welke prikkels hen leegtrekken. Waar het schuurt, is wat daarna komt: die kantoortuin verruilen voor een stille werkplek, dat verjaardagsbezoek inkorten, of tegen iemand zeggen dat je vanavond niet komt. Inzicht is niet het probleem. Er iets mee doen wel. Dat is het aller lastigst.

Merk je dat jij daar ook vast loopt? Plan dan een gratis kennismakingsgesprek met ons in. Deel met ons waar je tegenaan loopt, wij vertellen eerlijk of onze HSP coaching daarbij helpt. Geen verplichtingen, geen verkooppraatje, gewoon even kennismaken en sparren.

Plan je kennismakingsgesprek →

En nu?

Je weet nu waar jouw prikkelgevoeligheid zit en welke prikkels het zwaarst wegen. De volgende vraag is wat je eraan doet — en dat verschilt per zintuig.

In Tips per zintuig om prikkels te verminderen of te verzachten vind je per zintuig praktische aanpassingen die je vandaag kunt doorvoeren.

Wil je verder lezen over overprikkeling zelf:

Bronnen Bergsma & Eimers (2021), Hoogsensitief.NL Gubler e.a. (2026), Personality and Individual Differences — onderzoek naar zintuiglijke waarneming en sensory processing sensitivity

We hebben allemaal wel eens iets meegemaakt dat veel verdriet en rouw met zich meebracht. Het verlies van een dierbare, een baan, een verhuizing of het verlies van een oude versie van jezelf – het kan heel intens voelen. Als je sensitief en sterk verbonden bent met je binnenwereld, kan rouw je soms overspoelen. Het verlies kan intenser en gelaagder voelen dan bij niet-HSP. Hoe komt dat, wat gebeurt er in je binnenwereld en hoe kun je daar op een zachte manier mee omgaan? Lees hieronder verder over ‘HSP en rouw’.

Waarom kan rouw als HSP zo intens voelen?

Bij een groot verlies ontstaat er een extreme stresssituatie waarin je brein veel externe én interne prikkels, zoals hevige emoties, moet verwerken. Als HSP ben je gevoeliger voor deze prikkels, waardoor je sneller overbelast kunt raken en meer tijd nodig hebt om tot rust te komen, terwijl er ondertussen ook steeds nieuwe indrukken binnenkomen die verwerkt moeten worden.

Daarnaast zijn er HSP die, boven op hun natuurlijke gevoeligheid, ook extra gevoelig zijn voor signalen die als afwijzing worden ervaren. In de psychologie wordt dit aangeduid als Rejection Sensitivity Theory (RST). Deze theorie beschrijft hoe sommige mensen sterker reageren op situaties die zij interpreteren als afwijzing. Een verlies is niet letterlijk een afwijzing, maar kan wel gevoelens oproepen die daarmee samenhangen, zoals het gevoel verlaten te zijn of iets dierbaars kwijt te raken. Wanneer je als HSP ook een verhoogde gevoeligheid voor afwijzing hebt, kunnen emoties als verdriet, boosheid en teleurstelling tijdens een rouwproces extra intens binnenkomen en langer doorwerken.

Waarom raakt verlies HSP vaak dieper?

Bij HSP komt verlies vaak harder en dieper binnen. Het wordt een soort onderdeel van je. Alles lijkt mee te rouwen – je lichaam, je ademhaling, je dromen. Dat komt doordat HSP verlies in meerdere dimensies ervaren. Je rouwt niet alleen om wat er concreet verdwenen is, maar ook om de toekomst die je voor je zag en nu niet meer bestaat. Om de gesprekken die je had willen voeren, maar die nu onuitgesproken blijven. Om de dingen die je had willen doen, maar nu niet meer kunnen. Om het oude pad waar je op liep, dat je nu moet verlaten.

Ook kunnen oude herinneringen of eerdere afwijzingen opnieuw geactiveerd worden. Rouw wordt daardoor niet alleen gevoeld, maar op meerdere lagen verwerkt.

Sommige HSP voelen een soort existentiële verschuiving: alsof er iets verandert in hoe je naar jezelf en het leven kijkt. Dat komt doordat rouw bij veel HSP grote vraagstukken opwerpt. Bijvoorbeeld over wat de zin van het leven is, wat dit verlies betekent en wie je nu bent na deze gebeurtenis.

Daarbij kun je het verdriet van anderen sterk aanvoelen. De sfeer van een begrafenis, zoals de stilte of spanning in de ruimte kan nog lang blijven hangen. Door je grote empathische vermogen kun je emoties van anderen soms (onbewust) meenemen in je eigen rouwproces.

Waarom voelt rouw voor HSP soms intenser dan voor anderen?

Het kan lijken alsof anderen sneller doorgaan met hun leven, terwijl jij nog midden in het proces zit. Daardoor kun je het gevoel hebben dat je ‘te veel’ of ‘te intens’ bent. Maar het toont juist hoe diep jij emoties doorleeft.

HSP rouwen niet oppervlakkig. Ze laten het verlies door hen heen bewegen tot het een plekje krijgt in hun leven. Jouw tempo, intensiteit en diepgang zijn geen tekortkomingen, maar een manier van zijn. Het maakt dat je sommige dingen intenser beleeft. Rouw is voor jou een heel diepe ervaring en de keerzijde van het vermogen om intens lief te hebben en je diepgaand te verbinden. Hoe diep je rouwt, laat ook zien hoe belangrijk dit voor je was.

Hoe ga je om met overweldigende rouw als HSP?

Rouw kan overspoelend zijn. Hierbij kan het helpen om niet alles tegelijk te willen voelen. Soms is het goed om afleiding te zoeken in je werk of in het doen van iets leuks. Op andere, rustigere momenten kun je de emoties dan toelaten en stukje bij beetje verwerken. Probeer ze niet te onderdrukken, anders komt alles er op een onverwacht moment uit. Door het te doseren wordt het meer behapbaar en kun je je emoties beter reguleren.

Ook is het goed om je bewust te worden van wat van jou is en wat van anderen. Dat kun je doen door je empathie te begrenzen. Je mag je empathisch opstellen naar anderen, maar je hoeft je niet volledig door hun emoties over te laten nemen. Dit kan best lastig zijn en als je daarmee worstelt, kun je hierover spreken met een coach of therapeut.

Rouw gaat daarnaast niet alleen over emoties, maar ook over betekenisgeving: wat betekent dit verlies voor jou, hoe verweeft het zich in je leven en hoe geef je het een plekje? Rouw is geen proces dat je snel afsluit, maar iets dat zich langzaam ontwikkelt en met je meebeweegt. Het heeft tijd nodig – en die tijd mag er zijn.

 

Rouw kent geen vaste vorm. Iedereen ervaart en verwerkt een verlies op een andere manier en in zijn eigen tempo. Zelfzorg is hierbij heel belangrijk, juist als je HSP bent. Heb je hier extra steun bij nodig? In onze praktijk helpen we je graag. Plan hieronder vrijblijvend een gesprek in.

Bronnen
hspcoachmaaike.nl/waarom-rouw-bij-hsp-zo-hard-binnenkomt/
deweerspiegeling.be/post/hoe-hoogsensitieve-en-hooggevoelige-mensen-rouw-anders-beleven
praktijksamenthuis.nl/blog/rouw-je-anders-als-je-hoogsensitief-bent

Veel hoogsensitieve personen kennen het wel: je voelt dat je overprikkeld raakt, neemt je voor om meer aan self care te doen… en toch schiet het er steeds bij in. Of je probeert van alles, maar het voelt niet echt als iets dat je structureel helpt.

Wat vaak ontbreekt, is geen motivatie (want daar zit het probleem bij HSP écht niet), maar een manier die écht aansluit bij jou en je sensitiviteit.

Self care voor HSP gaat namelijk niet alleen over rust nemen. Het gaat erom dat je leert herkennen wanneer je overloopt, dat je overprikkeling eerder signaleert, spanning op tijd loslaat én jezelf bewust geeft wat je nodig hebt om in balans te blijven.

Waarom standaard self-care tips vaak niet werken bij HSP

Misschien heb je het al eens geprobeerd: mediteren, een bad nemen, minder op je telefoon… en toch bleef je spanning voelen. Dat komt omdat veel adviezen te algemeen zijn.

Als HSP verwerk je prikkels diepgaander. Dat betekent dat:

  • je systeem sneller ‘vol’ raakt
  • je meer tijd nodig hebt om te ontladen
  • en dat subtiele prikkels tijdens je self care (zoals sfeer, geluid of energie van anderen) óók impact hebben

Juist daarom is het belangrijk om daar óók rekening mee te houden. Zo creëer je een self care routine die echt werkt voor jou: eentje die je niet alleen helpt ontspannen, maar je ook helpt om overprikkeling te verminderen.

Merk je dat je ondanks alles wat je probeert toch overprikkeld blijft? Dan speelt er vaak meer dan alleen te weinig rust nemen. In dit artikel lees je waardoor overprikkeling bij HSP ontstaat en waarom het zo lastig kan zijn om eruit te komen.

Zo bouw je een self care routine die wél werkt voor HSP

Een van de valkuilen bij self care is dat het voelt als nóg iets op je to do-lijst. En laten we eerlijk zijn: die lijst is vaak al lang genoeg.

Daarom werkt self care alleen als het geen extra taak wordt, maar een vanzelfsprekend onderdeel van je dag. Net zoals tandenpoetsen of douchen — iets wat je doet omdat het goed voelt en bij je hoort.

Zorg er daarom voor dat jouw self care routine:

  • klein is (5–15 minuten)
  • een vast ritme heeft (liefst dagelijks of meerdere keren per week)
  • aansluit bij wat jij nodig hebt

Heel helpend is om vaste momenten op je dag aan te houden. Bijvoorbeeld:

  • een korte check-in in de ochtend
  • een ontprikkelmoment na werk
  • een reflectiemoment aan het einde van je dag

Juist die herhaling geeft je zenuwstelsel voorspelbaarheid. En voorspelbaarheid zorgt voor rust en ontspanning.

Ontspanning voor HSP via je zintuigen

Goed om te onthouden: jouw zintuigen zijn niet alleen een bron van overprikkeling, maar juist ook een ingang naar ontspanning.

Als je ze bewust inzet, kun je jezelf helpen om sneller tot rust te komen én voorkom je dat overprikkeling zich opbouwt. Juist dat preventieve stuk is een belangrijk onderdeel van self care voor HSP.

Denk bijvoorbeeld aan:

Zien

Zachte verlichting, kaarslicht of een opgeruimde ruimte geven direct meer rust in je hoofd.

Horen

Rustige muziek, stilte of natuurgeluiden helpen je om prikkels te verminderen.

Voelen

Een warme douche, een zachte trui of een verzwaringsdeken helpen je om weer in je lichaam te zakken.

Ruiken

Geuren zoals lavendel of sandelhout kunnen een kalmerend effect hebben.

Proeven

Bewust een kop thee of koffie drinken en daar echt even bij stilstaan, kan al een klein maar krachtig rustmoment zijn.

Het gaat er niet om dat je alles tegelijk doet, maar dat je jouw antwoord ontdekt op de vraag: wat helpt mij om spanning los te laten? En dat kan ook door inspanning te verrichten! Lees daarover verder in het artikel “Waarom cardio helpt om stress te verminderen”.

Hoe self care voor HSP er in de praktijk uit kan zien

Om het concreet te maken, een paar voorbeelden van hoe self care er in het dagelijks leven uit kan zien:

Rustig je dag beginnen

Door ’s ochtends 10–15 minuten eerder op te staan dan de rest van het huishouden en te mediteren, start je je dag met een rustig en ‘leeg’ hoofd. Juist omdat het nog stil is in huis, lukt het beter om je aandacht bij jezelf te houden en heb je geen last van de energie van anderen.

Een bewust moment onder de douche

Gebruik een geur die je prettig vindt en sta een paar seconden stil bij wat je ruikt en voelt. Zo maak je van een automatisch moment een kort oplaadmoment.
Tip: zelf gebruik ik de douchegels van Kneipp, omdat ze natuurlijke geuren gebruiken en vrij zijn van microplastics.

Een zachte start van je werkdag
Na de ochtendspits niet meteen door naar je werk, maar eerst een kop koffie of thee op een rustige plek. Even zitten, niks hoeven. Daardoor begin je je werkdag met meer energie in plaats van dat je al “aan” staat. HSP hebben meer rustmomenten nodig en haast kost vaak veel energie, dus gun jezelf deze rustige start.

Wekelijks reflecteren
Door één keer per week te reflecteren en een paar korte vragen te beantwoorden, krijg je meer inzicht in wat wel en niet voor je werkt. Dat helpt je om bewuster keuzes te maken, in plaats van door te gaan op de automatische piloot.
Zelf beantwoord ik elke zondag een paar reflectievragen in mijn Chapters dagboek van Vertelis. Door dit te koppelen aan een bestaand moment, blijft het makkelijk vol te houden.

Van losse self care momenten naar minder overprikkeling

Self care wordt pas echt krachtig als het geen losse actie meer is, maar een vast onderdeel van je dag.

Dat vraagt ook iets van je:

  • jezelf serieus nemen in wat je nodig hebt
  • signalen van overprikkeling eerder herkennen
  • en niet pas ingrijpen als je al leeg bent, maar eerder op de rem gaan

Juist daar zit voor veel HSP de grootste winst.

Een kleine uitnodiging

Sta eens stil bij je eigen self care routine.

  • Op welk moment van de dag voel jij de meeste spanning?
  • Wat zou een klein, haalbaar moment zijn om daar iets in te doen?
  • En welke vorm van ontspanning helpt jou écht?

Je hoeft het niet perfect te doen. Als je begint met iets kleins dat bij je past, ga je vanzelf merken wat werkt — en wat niet.

Merk je dat je blijft terugvallen in overprikkeling of moeite hebt om goed voor jezelf te zorgen? Dan kan het helpend zijn om hier samen naar te kijken in een coachtraject. Zodat je niet alleen weet wat je nodig hebt, maar het ook echt gaat toepassen in je dagelijks leven.

Plan hieronder gerust een kennismakingsgesprek in en ontdek wat voor jou kan werken.

HSP en het nieuws. Het zal je niet ontgaan zijn dat de berichtgeving de laatste tijd niet erg positief is. Beelden van oorlogsgeweld, hongersnood, klimaatverandering en polarisatie van de samenleving vliegen je om de oren. Dat is stressvol en zorgwekkend. Zeker voor HSP, die gevoeliger zijn voor negatieve informatie en sferen. Hoe zorg je ervoor dat je niet overweldigd raakt door al dat zware nieuws? En hoe vind je een gezonde balans tussen betrokkenheid en rust?

Negatief nieuws scoort

Waarom is het nieuws vaak negatief? Het antwoord is simpel: negativiteit scoort. Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat als er meer positief nieuws getoond wordt, er minder mensen naar kijken. Dat lijkt vreemd, maar dit heeft een belangrijke biologische reden. In de prehistorie, toen het leven als mens nog voornamelijk bestond uit overleven, waren we altijd gefocust op slecht nieuws. Want in die tijd moesten we constant op ons hoede zijn voor gevaar van bijvoorbeeld een roofdier, een vijandelijke stam of slecht weer om onszelf op tijd in veiligheid te brengen. Dat werkte toen dus heel goed, maar ons brein werkt nog steeds zo. Alleen zetten we het nu in bij negatieve nieuwsberichten, waarna we ons vaak verdrietig, verward en/of boos voelen.

HSP en nieuws, waarom houden we er niet mee op?

Omdat het verslavend is en de media daar graag op inspeelt. We zijn van nature nieuwsgierige wezens en als we nieuwe informatie voorgeschoteld krijgen, willen we ook graag meer weten. En het liefst willen we een verhaal dat goed eindigt. Maar omdat het nieuws vaak bestaat uit korte, elkaar snel opvolgende berichten die vaak geen volledige afronding geven, blijft het een vicieuze cirkel van informatieconsumptie (ook wel doomscrollen genoemd).

Negativiteitsbias

Onze oeroude focus op gevaar of negativiteit is ook de reden waarom kritiek vaak langer blijft hangen. Ook al heb je bergen complimenten gekregen, dat ene puntje negatieve feedback gaat maar niet uit je hoofd. Dit wordt de negativiteitsbias genoemd, die ervoor zorgt dat we meer waarde hechten aan negatieve dingen dan aan positieve dingen. Daardoor hebben we ook de neiging het slechte nieuws te overschatten, omdat het langer blijft hangen.

Het effect van slecht nieuws op HSP

HSP verwerken informatie op een diepgaandere manier dan niet-HSP. Dat is ook de reden dat HSP de niet-aflatende stroom negatief nieuws heftiger ervaren dan niet-HSP. Dit komt doordat HSP scherper afgestelde voelsprieten hebben. Je voelt bijvoorbeeld sneller de sfeer aan als je een kamer binnenloopt, je hebt het door als iemand niet oprecht is en pikt ook vaak andermans verdriet op. Emoties die je op het nieuws ziet, kun je dus sneller overnemen.

Daarnaast is het rechtvaardigheidsgevoel bij HSP sterker ontwikkeld. En omdat je dat niet vaak terugziet op het nieuws, kun je een gevoel van nutteloosheid ervaren. Je kunt immers weinig doen voor de mensen op je scherm die iets vreselijks meemaken.

HSP en nieuws: Hoe zorg je ervoor dat je niet overweldigd raakt?

Een paar tips om je niet te laten overweldigen door de constante stroom negativiteit:

  • Consumeer geen nieuws in de ochtend. Begin de dag positief. Ruim je huis op, maak je keuken schoon, eet een voedzaam ontbijt, drink een kopje thee en lees een mooi boek of een tijdschrift dat je een goed gevoel geeft. Als je toch een keer naar het nieuws wilt kijken, kun je dat beter in de middag of avond doen. Maar liever niet vlak voordat je naar bed gaat, omdat heftige beelden kunnen blijven hangen.
  • Neem alleen nieuws tot je dat je zelf hebt opgezocht. Ontvolg al die nieuwsaccounts op sociale media, zet de pushmeldingen van nieuwsapps uit en pas je feed aan met zoveel mogelijk positieve dingen. Zoals kattenfilmpjes ;-).
  • Probeer ook niet te reageren op clickbait. Veel nieuwsberichten en online video’s zijn zo getiteld, dat je getriggerd wordt erop te klikken om je nieuwsgierigheid te bevredigen. Maar vaak kom je dan bedrogen uit, omdat het dan toch over iets heel anders blijkt te gaan, waardoor je ongewild geconfronteerd wordt met negativiteit. Ga na welke kanalen dit vaak doen en probeer ze minder of niet meer te volgen.
  • Praat over nieuwsgebeurtenissen met je vrienden of familie. Doe dit vooral in tweetallen. Een-op-eengesprekken hebben vaak een rustiger verloop en er is meer ruimte voor elkaars ervaringen.
  • Een gezonde levensstijl helpt om je stressgehalte te verlagen. Combineer zo’n een-op-eengesprek met een heerlijke wandeling, eet gezond, ga op tijd naar bed, knuffel je geliefde of een huisdier, ga naar de sportschool. Het lijkt een open deur, maar deze dingen dragen sterk bij aan het in balans houden van je cortisolniveau, waardoor je minder vatbaar bent voor negativiteit en de stress die daarmee gepaard kan gaan.

Onverhoopt toch overweldigd?

  • Laat je emoties er zijn. Druk ze niet weg, voel ze, ga ermee zitten. Het is oké dat het je veel doet.
  • Ga na hoe jij het liefst het nieuws wilt volgen. Stel je eigen voorwaarden. Zet een timer op je nieuwsapp en/of socialemediakanalen. Of kijk gewoon geen nieuws meer. Voor een tijdje of voor altijd. Als het belangrijk is, hoor je het toch wel.
  • Merk je dat je leven er te veel door beïnvloed wordt? Dan kan het een goed idee zijn om te praten met een professional, zoals een psycholoog of coach. Zij kunnen handvatten bieden om beter bestand te zijn tegen (nieuws)prikkels.

Loop jij hierin vast en kun je wel wat ondersteuning gebruiken? In onze praktijk helpen we mensen zoals jij om weer balans in hun leven te krijgen. Plan hieronder vrijblijvend een kennismakingsgesprek in.

 

Bronnen

https://www.psychologie.nl/artikel/zo-wapen-je-jezelf-tegen-doomscrollen-tijdens-een-overdaad-aan-negatief-nieuws/
https://www.hspmagazine.nl/nieuws-en-hsp/
https://pointer.kro-ncrv.nl/bang-voor-oorlog-social-media-psycholoog-stoppen-doomscrollen
https://www.womenshealthmag.nl/nieuws/1272525/gevolgen-doomscrolling-mentale-gezondheid
https://www.flowmagazine.nl/mental-health/hoe-ga-je-om-met-al-het-heftige-nieuws-dat-je-meekrijgt

Misschien herken je het: je stoot je teen en je bent er de hele dag mee bezig, terwijl je partner het binnen tien minuten vergeet. Hoe kan dat? Stel jij je nou gewoon aan, of werkt het bij jou echt anders? Uit actueel wetenschappelijk onderzoek naar hoogsensitiviteit en pijn blijkt dat bij een deel van de hoogsensitieve personen de pijngrens daadwerkelijk lager ligt.

Aanleiding tot mijn onderzoek over hoogsensitiviteit en pijn

Laatst vroeg een cliënt mij of ik wist hoe het precies zit met HSP en pijn. Ik wist dat er onderzoek naar gedaan was, maar niet precies hoe en wat. Dat maakte me nieuwsgierig, dus ik ben in de onderzoeken hierover gedoken en ontdekte verrassende bevindingen. Die inzichten deel ik graag met jou.

Wat onderzoeken laten zien

Hoogsensitiviteit (ook wel sensory-processing sensitivity, SPS) is een eigenschap waarbij je hersenen prikkels diepgaander verwerken. Dat geldt niet alleen voor geluiden, emoties of sferen, maar ook voor lichamelijke signalen zoals pijn. Meer weten? Lees verder op de pagina: Wat is Hoogsensitiviteit?

Een experimentele studie onder jongeren van 16–19 jaar liet zien dat hoogsensitieve deelnemers al pijn ervoeren bij lagere prikkels en de pijn korter konden verdragen dan jongeren met gemiddelde gevoeligheid (Experimentele studie onder jongeren (PubMed)). Ook zagen onderzoekers in hersenscans dat gevoelige mensen sterkere verbindingen hadden in hersengebieden die emoties en pijnbeleving koppelen (Hersenonderzoek over pijn en emotie (PubMed)). Met andere woorden: niet alleen je lichaam, ook je brein verwerkt pijn intensiever.

Volwassen HSP en pijn: een genuanceerder plaatje

Bij volwassenen is er nog weinig onderzoek gedaan waarbij men echt objectief de pijngrens meet.
Wat er wél veel is: onderzoeken waarin volwassenen met een hoge mate van sensitiviteit vragenlijsten invullen over pijn, stress, tandartsangst, hoofdpijn enzovoort. In die studies zie je telkens hetzelfde patroon:

  • Hoe hoger iemands hoogsensitiviteitsscore, hoe vaker ze bijvoorbeeld meer hoofdpijn rapporteren, meer tandartsangst of sterkere pijnbeleving bij medische ingrepen.
  • Tegelijk rapporteren deze mensen ook vaker hoger stressniveau en meer piekeren over pijn.

Deze duidelijke link betekent dus niet dat er experimenteel bewezen is dat alle hoogsensitieve volwassenen een lagere pijngrens hebben, maar wél dat hoogsensitiviteit samenhangt met hoe intens pijn ervaren wordt en hoeveel angst of spanning dat oproept.

Wat dit betekent voor jou

Als je merkt dat je sneller pijn voelt, is dat geen aanstellerij of overdrijving: jouw zenuwstelsel reageert gewoon anders. Dat kan impact hebben op hoe je je werk doet, hoe je omgaat met sport of hoe je lichamelijke klachten ervaart. Tegelijkertijd kun je leren om de emotionele lading rond pijn te verminderen, waardoor je er minder last van hebt.

Hoe je beter omgaat met pijn en overprikkeling

Praktische tipHoe je dit direct kunt toepassen
Ontspan je zenuwstelselBouw elke dag mini-pauzes in (ademhaling, wandelen, even offline) zodat je zenuwstelsel kan herstellen.
Verbeter je slaapVaste slaaptijden, een rustige slaapkamer en schermpauzes helpen om je pijngrens stabieler te houden.
Train je mindsetProbeer pijn waar te nemen zonder oordeel (mindfulness, bodyscan); dat vermindert piekeren en kan de beleving verzachten.
Gedachten onderzoekenSchrijf pijn-gerelateerde gedachten op en kijk of ze kloppen (“is dit echt onhoudbaar, of voelt het nu zo?”).
Zoek steunDeel je ervaringen met een HSP coach of iemand die je begrijpt. Alleen al erkenning kan spanning verlagen en pijn draaglijker maken.
Praat eroverDeel je pijnbeleving met je tandarts, huisarts of andere medisch specialist waar je bij onder behandeling bent. Alleen zo kunnen ze met je meedenken.
Blijf trouw aan je gevoelVertrouw op je eigen ervaring. Laat je niet wegzetten als aansteller: jouw beleving is reëel.

 

Hoogsensitiviteit, pijn en jij

Wil je ontdekken hoe jij jouw sensitiviteit meer kunt inzetten als kwaliteit en minder last hebt van pijn of overprikkeling? Plan hieronder een vrijblijvend kennismakingsgesprek in om te kijken wat we voor jou kunnen betekenen.

Gratis e-book voor HSP
Zelf aan de slag met je hoogsensitiviteit? Download ons gratis e-book met praktische tips die je meteen kunt toepassen, zodat je meer energie overhoudt voor alles wat je leuk vindt.

Als hoogsensitief persoon merk je waarschijnlijk dat stress zich sneller opbouwt in je lichaam én langer blijft hangen. Maar wist je dat juist cardio een van de meest doeltreffende manieren is om stress te verminderen als HSP? In dit artikel lees je waarom cardio zo goed werkt voor gevoelige mensen — en hoe je het op een haalbare manier in je dagelijkse routine kunt verwerken.

Mentaal én fysiek ontspannen door te bewegen

Ben je snel overprikkeld? Merk je dat je hoofd vaak aan blijft staan na een drukke dag? Of dat je in bed nog hele gesprekken aan het herkauwen bent terwijl je eigenlijk wilt slapen? [Lees ook: Eerste hulp bij overprikkeling].

Als HSP neem je veel prikkels op en verwerk je alles diep. Dat maakt je gevoelig voor stress — en dus is het extra belangrijk om goed te leren ontladen en stress te verminderen als HSP. Eén van de meest effectieve, maar vaak vergeten manieren om dat te doen? Regelmatige cardio training. Het helpt je direct bij stress verminderen als HSP. En nee, daarmee bedoel ik niet per se drie keer per week op een spinfiets zwoegen. Cardio betekent simpelweg: bewegen waardoor je hartslag omhoog gaat. Denk aan stevig wandelen, joggen, dansen, fietsen, zwemmen. Alles wat je bloed sneller laat stromen.

Beweging bij overprikkeling HSP: waarom het zo belangrijk is

Hoogsensitieve personen verwerken informatie diepgaander en reageren sterker op prikkels. Zo zit hun zenuwstelsel in elkaar. Onderzoek toont ook aan dat bij HSP bepaalde hersengebieden actiever zijn bij stress, zoals de amygdala en de insula¹. En dat betekent: meer gevoel, meer nadenken, meer spanning.

Bij stress maakt je lichaam stresshormonen aan, zoals adrenaline en cortisol². Die hormonen zijn bedoeld om je in actie te krijgen. Vluchten, vechten, iets dóen. Maar wat doen veel mensen tegenwoordig bij stress? Die blijven juist stil zitten. Op de bank. Op het werk. In hun hoofd.

En daar zit het probleem.

Je lijf staat in actie-modus, maar jij zit stil. Die opgebouwde spanning krijgt geen uitlaatklep. Je lichaam wil bewegen, ontladen, iets doen met de adrenaline die rondpompt. En als dat niet gebeurt, blijft die spanning in je systeem zitten. Resultaat: je voelt je opgejaagd, gestrest, moe maar ‘aan’.

Stress verminderen als HSP: waarom cardio wél werkt

Hier komt cardio in beeld. Want zodra je in beweging komt, geef je je lichaam precies wat het nodig heeft: een fysieke uitweg voor de spanning die zich heeft opgebouwd. Je zet letterlijk stress om in beweging.

✔️ Je verbrandt stresshormonen. Cardio helpt om adrenaline en cortisol sneller af te breken.

✔️ Je activeert ontspanningshormonen. Denk aan endorfine (je natuurlijke feelgood stofje) en serotonine (rust en tevredenheid).

✔️ Je kalmeert je zenuwstelsel. Je schakelt van het sympathisch zenuwstelsel (actiestand) naar het parasympathisch zenuwstelsel (ruststand).

✔️ Je hoofd komt tot rust. Door ritmisch te bewegen, geef je je brein minder ruimte om te piekeren. Veel HSP merken na het sporten dat hun hoofd lichter aanvoelt.

Het is geen magie. Het is biologie.

“Omdat HSP gevoeliger zijn voor stress, maken ze vaker stresshormonen aan zoals adrenaline. Als je die opgebouwde spanning niet kwijt kunt, blijft je lichaam in een soort ‘aan’-stand. Door cardio te doen, geef je die spanning een uitlaatklep: je lichaam kan de stresshormonen sneller afvoeren, en je zenuwstelsel komt weer in balans. Daardoor voel je je na het sporten vaak rustiger, lichter en helderder in je hoofd.”

“Maar ik ben al zo moe…”

Veel HSP zeggen: “Ja maar… ik ben al zo moe. Ik heb geen energie om te sporten.” En dat snap ik. Je móet ook niet intensief gaan trainen als je al uitgeput bent. Maar precies daarom is het belangrijk om te gaan bewegen — op een manier die bij jou past.
Je hoeft niet te gaan rennen. Begin met 20 minuten stevig wandelen buiten. Zet een podcast op, loop een rondje in het park of dans door je woonkamer. Alles wat je hartslag omhoog brengt, telt.
Kleine moeite, groot effect.
En weet: het hoeft niet perfect. Liever drie keer per week een halfuurtje lichte cardio dan één keer per maand een uitputtende sportsessie.

Ontspannen als HSP? Zet je lichaam aan het werk

Cardio helpt je bij:

Beter slapen
Omdat je je lichaam helpt de ‘aan’-stand los te laten.

Minder piekeren
Beweging kalmeert je prefrontale cortex (het deel dat blijft malen).

Meer energie overdag
Omdat je lichaam beter leert schakelen tussen inspanning en ontspanning.

Sneller herstellen van overprikkeling
Je verwerkt prikkels letterlijk sneller en voelt je emotioneel stabieler.

Stress verminderen door sporten: werkt het echt?

Ja. Er is veel wetenschappelijk onderzoek dat de positieve impact van cardio op stress en stemming onderbouwt. Studies tonen aan dat aerobe beweging (zoals wandelen of fietsen) leidt tot een daling in cortisol en een stijging in BDNF (een stofje dat helpt bij hersenherstel)³. Ook wordt je hartslagvariabiliteit (HRV) beter — wat een belangrijke graadmeter is voor hoe goed je met stress omgaat⁴.

Daarnaast zijn er talloze ervaringsverhalen van HSP die merken dat ze na het sporten:

– helderder kunnen denken
– rustiger ademen
– zich lichter en stabieler voelen
– en beter grenzen kunnen voelen én aangeven

Wat werkt voor jou?

Er is geen gouden formule. De ene HSP gaat lekker op hardlopen, de ander voelt zich top na 45 minuten zwemmen. Wat belangrijk is: kies iets wat je volhoudt. Iets wat je niet uitput, maar oplaadt.

Tip: Plan het in je week zoals je ook je coachsessies bij ons plant. Geef hier prioriteit aan. Zie het als onderhoud voor je zenuwstelsel en dus je mentale én fysieke gezondheid.

Denk niet: “ik moet sporten.”
Maar denk: “ik geef mijn lichaam de kans om spanning los te laten en te herstellen van de dag.”

Die shift in denken maakt álles anders.

Tot slot

Als je merkt dat je vaak gespannen bent, veel piekert of slecht slaapt, kijk dan eens eerlijk naar hoe vaak je beweegt. Je hoeft geen sportfanaat te worden om stress te verminderen als HSP. Maar regelmatige cardio, op jouw manier, kan een wereld van verschil maken in hoe je je voelt.

Wil je hier eens over sparren, of heb je het gevoel dat je hoofd structureel voller is dan goed voor je is? We denken graag met je mee. In onze coachtrajecten helpen we je niet alleen om je gevoeligheid beter te begrijpen, maar ook om praktische routines op te bouwen die je écht ondersteunen — zoals de juiste vorm van beweging.

Je bent niet te gevoelig. Je hebt gewoon andere dingen nodig om goed te kunnen functioneren.

Bronnen

  1. Acevedo, B. P., et al. (2014). The Highly Sensitive Brain: fMRI evidence for increased neural responses to affective pictures in high-sensitivity individuals. Brain and Behavior, 4(5), 580–594.
  2. McEwen, B. S. (2007). Physiology and neurobiology of stress and adaptation: central role of the brain. Physiological Reviews, 87(3), 873–904.
  3. Cotman, C. W., & Berchtold, N. C. (2002). Exercise: a behavioral intervention to enhance brain health and plasticity. Trends in Neurosciences, 25(6), 295–301.
  4. Ernst, G. (2017). Heart-rate variability—More than heart beats? Frontiers in Public Health, 5, 240.